Sukta 16

16.1

48 barhaspatyo bharadvajah, agni :, gayatri; 1, 6 vardhamana;27, 47 – 48 anushtup ; 46 trishtup

त्वम॑ग्ने य॒ज्ञानां॒ होता॒ विश्वे॑षां हि॒तः । दे॒वेभि॒र्मानु॑षे॒ जने॑ ॥१॥

Tvamagne yagyanam hota vishvesham hitah, devebhirmanushe jane

16.2

स नो॑ म॒न्द्राभि॑रध्व॒रे जि॒ह्वाभि॑र्यजा म॒हः । आ दे॒वान् व॑क्षि॒ यक्षि॑ च ॥२॥

Sa no mandrabhiradhvare jihvabhiryaja mahah, a devan vakshi yakshi cha

16.3

वेत्था॒ हि वे॑धो॒ अध्व॑नः प॒थश्च॑ दे॒वाञ्ज॑सा । अग्ने॑ य॒ज्ञेषु॑ सुक्रतो ॥३॥

Vettha hi vedho adhvanah pathashcha devanjasa, agne yagyeshu sukrato

16.4

त्वामी॑ळे॒ अध॑ द्वि॒ता भ॑र॒तो वा॒जिभि॑ः शु॒नम् । ई॒जे य॒ज्ञेषु॑ य॒ज्ञिय॑म् ॥४॥

Tvamile adha dvita bharato vajibhih shunam, ije yagyeshu yagyiyam

16.5

त्वमि॒मा वार्या॑ पु॒रु दिवो॑दासाय सुन्व॒ते । भ॒रद्वा॑जाय दा॒शुषे॑ ॥५॥

Tvamima varya puru divodasaya sunvate, bharadvajaya dashushe

16.6

त्वं दू॒तो अम॑र्त्य॒ आ व॑हा॒ दैव्यं॒ जन॑म् । शृ॒ण्वन् विप्र॑स्य सुष्टु॒तिम् ॥६॥

Tvam duto amartya a vaha daivyam janam, shrinvan viprasya sushtutim

16.7

त्वाम॑ग्ने स्वा॒ध्यो॒३ मर्ता॑सो दे॒ववी॑तये । य॒ज्ञेषु॑ दे॒वमी॑ळते ॥७॥

Tvamagne svadhyo3 martaso devavitaye, yagyeshu devamilate

16.8

तव॒ प्र य॑क्षि सं॒दृश॑मु॒त क्रतुं॑ सु॒दान॑वः । विश्वे॑ जुषन्त का॒मिन॑ः ॥८॥

Tava pra yakshi sandrishamuta kratum sudanavah, vishve jushanta kaminah

16.9

त्वं होता॒ मनु॑र्हितो॒ वह्नि॑रा॒सा वि॒दुष्ट॑रः । अग्ने॒ यक्षि॑ दि॒वो विश॑ः ॥९॥

Tvam hota manurhito vahnirasa vidushtarah, agne yakshi divo vishah

16.10

अग्न॒ आ या॑हि वी॒तये॑ गृणा॒नो ह॒व्यदा॑तये । नि होता॑ सत्सि ब॒र्हिषि॑ ॥१०॥

Agna a yahi vitaye grinano havyadataye, ni hota satsi barhishi

16.11

तं त्वा॑ स॒मिद्भि॑रङ्गिरो घृ॒तेन॑ वर्धयामसि । बृ॒हच्छो॑चा यविष्ठ्य ॥११॥

Tam tva samidbhirangiro ghritena vardhayamasi, brihachchhocha yavishthya

16.12

स न॑ः पृ॒थु श्र॒वाय्य॒मच्छा॑ देव विवाससि । बृ॒हद॑ग्ने सु॒वीर्य॑म् ॥१२॥

Sa nah prithu shravayyamachchha deva vivasasi, brihadagne suviryam

16.13

त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत । मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घत॑ः ॥१३॥

Tvamagne pushkaradadhyatharva niramanthata, murdhno vishvasya vaghatah

16.14

तमु॑ त्वा द॒ध्यङ्ङृषि॑ः पु॒त्र ई॑धे॒ अथ॑र्वणः । वृ॒त्र॒हणं॑ पुरंद॒रम् ॥१४॥

Tamu tva dadhyanngrishih putra idhe atharvanah, vritrahanam purandaram

16.15

तमु॑ त्वा पा॒थ्यो वृषा॒ समी॑धे दस्यु॒हन्त॑मम् । ध॒नं॒ज॒यं रणे॑रणे ॥१५॥

Tamu tva pathyo vrisha samidhe dasyuhantamam, dhananjayam ranerane

16.16

एह्यू॒ षु ब्रवा॑णि॒ ते ऽग्न॑ इ॒त्थेत॑रा॒ गिर॑ः । ए॒भिर्व॑र्धास॒ इन्दु॑भिः ॥१६॥

Ehyu shu bravani te gna itthetara girah, ebhirvardhasa indubhih

16.17

यत्र॒ क्व॑ च ते॒ मनो॒ दक्षं॑ दधस॒ उत्त॑रम् । तत्रा॒ सद॑ः कृणवसे ॥१७॥

Yatra kva cha te mano daksham dadhasa uttaram, tatra sadah krinavase

16.18

न॒हि ते॑ पू॒र्तम॑क्षि॒पद् भुव॑न्नेमानां वसो । अथा॒ दुवो॑ वनवसे ॥१८॥

Nahi te purtamakshipad bhuvannemanam vaso, atha duvo vanavase

16.19

आग्निर॑गामि॒ भार॑तो वृत्र॒हा पु॑रु॒चेत॑नः । दिवो॑दासस्य॒ सत्प॑तिः ॥१९॥

Agniragami bharato vritraha puruchetanah, divodasasya satpatih

16.20

स हि विश्वाति॒ पार्थि॑वा र॒यिं दाश॑न्महित्व॒ना । व॒न्वन्नवा॑तो॒ अस्तृ॑तः ॥२०॥

Sa hi vishvati parthiva rayim dashanmahitvana, vanvannavato astritah

16.21

स प्र॑त्न॒वन्नवी॑य॒सा ऽग्ने॑ द्यु॒म्नेन॑ सं॒यता॑ । बृ॒हत् त॑तन्थ भा॒नुना॑ ॥२१॥

Sa pratnavannaviyasa gne dyumnena sanyata, brihat tatantha bhanuna

16.22

प्र व॑ः सखायो अ॒ग्नये॒ स्तोमं॑ य॒ज्ञं च॑ धृष्णु॒या । अर्च॒ गाय॑ च वे॒धसे॑ ॥२२॥

Pra vah sakhayo agnaye stomam yagyam cha dhrishnuya, archa gaya cha vedhase

16.23

स हि यो मानु॑षा यु॒गा सीद॒द्धोता॑ क॒विक्र॑तुः । दू॒तश्च॑ हव्य॒वाह॑नः ॥२३॥

Sa hi yo manusha yuga sidaddhota kavikratuh, dutashcha havyavahanah

16.24

ता राजा॑ना॒ शुचि॑व्रता ऽऽदि॒त्यान् मारु॑तं ग॒णम् । वसो॒ यक्षी॒ह रोद॑सी ॥२४॥

Ta rajana shuchivrata dityan marutam ganam, vaso yakshiha rodasi

16.25

वस्वी॑ ते अग्ने॒ संदृ॑ष्टिरिषय॒ते मर्त्या॑य । ऊर्जो॑ नपाद॒मृत॑स्य ॥२५॥

Vasvi te agne sandrishtirishayate martyaya, urjo napadamritasya

16.26

क्रत्वा॒ दा अ॑स्तु॒ श्रेष्ठो॒ ऽद्य त्वा॑ व॒न्वन् त्सु॒रेक्णा॑ः । मर्त॑ आनाश सुवृ॒क्तिम् ॥२६॥

Kratva da astu shreshtho dya tva vanvan tsureknah, marta anasha suvriktim

16.27

ते ते॑ अग्ने॒ त्वोता॑ इ॒षय॑न्तो॒ विश्व॒मायु॑ः । तर॑न्तो अ॒र्यो अरा॑तीर्व॒न्वन्तो॑ अ॒र्यो अरा॑तीः ॥२७॥

Te te agne tvota ishayanto vishvamayuh, taranto aryo aratirvanvanto aryo aratih

16.28

अ॒ग्निस्ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा॒ यास॒द् विश्वं॒ न्य१त्रिण॑म् । अ॒ग्निर्नो॑ वनते र॒यिम् ॥२८॥

Agnistigmena shochisha yasad vishvam nya1trinam, agnirno vanate rayim

16.29

सु॒वीरं॑ र॒यिमा भ॑र॒ जात॑वेदो॒ विच॑र्षणे । ज॒हि रक्षां॑सि सुक्रतो ॥२९॥

Suviram rayima bhara jatavedo vicharshane, jahi rakshansi sukrato

16.30

त्वं न॑ः पा॒ह्यंह॑सो॒ जात॑वेदो अघाय॒तः । रक्षा॑ णो ब्रह्मणस्कवे ॥३०॥

Tvam nah pahyanhaso jatavedo aghayatah, raksha no brahmanaskave

16.31

यो नो॑ अग्ने दु॒रेव॒ आ मर्तो॑ व॒धाय॒ दाश॑ति । तस्मा॑न्नः पा॒ह्यंह॑सः ॥३१॥

Yo no agne dureva a marto vadhaya dashati, tasmannah pahyanhasah

16.32

त्वं तं दे॑व जि॒ह्वया॒ परि॑ बाधस्व दु॒ष्कृत॑म् । मर्तो॒ यो नो॒ जिघां॑सति ॥३२॥

Tvam tam deva jihvaya pari badhasva dushkritam, marto yo no jighansati

16.33

भ॒रद्वा॑जाय स॒प्रथ॒ः शर्म॑ यच्छ सहन्त्य । अग्ने॒ वरे॑ण्यं॒ वसु॑ ॥३३॥

Bharadvajaya saprathah sharma yachchha sahantya, agne varenyam vasu

16.34

अ॒ग्निर्वृ॒त्राणि॑ जङ्घनद् द्रविण॒स्युर्वि॑प॒न्यया॑ । समि॑द्धः शु॒क्र आहु॑तः ॥३४॥

Agnirvritrani janghanad dravinasyurvipanyaya, samiddhah shukra ahutah

16.35

गर्भे॑ मा॒तुः पि॒तुष्पि॒ता वि॑दिद्युता॒नो अ॒क्षरे॑ । सीद॑न्नृ॒तस्य॒ योनि॒मा ॥३५॥

Garbhe matuh pitushpita vididyutano akshare, sidannritasya yonima

16.36

ब्रह्म॑ प्र॒जाव॒दा भ॑र॒ जात॑वेदो॒ विच॑र्षणे । अग्ने॒ यद् दी॒दय॑द् दि॒वि ॥३६॥

Brahma prajavada bhara jatavedo vicharshane, agne yad didayad divi

16.37

उप॑ त्वा र॒ण्वसं॑दृशं॒ प्रय॑स्वन्तः सहस्कृत । अग्ने॑ ससृ॒ज्महे॒ गिर॑ः ॥३७॥

Upa tva ranvasandrisham prayasvantah sahaskrita, agne sasrijmahe girah

16.38

उप॑ च्छा॒यामि॑व॒ घृणे॒रग॑न्म॒ शर्म॑ ते व॒यम् । अग्ने॒ हिर॑ण्यसंदृशः ॥३८॥

Upa chchhayamiva ghrineraganma sharma te vayam, agne hiranyasandrishah

16.39

य उ॒ग्र इ॑व शर्य॒हा ति॒ग्मशृ॑ङ्गो॒ न वंस॑गः । अग्ने॒ पुरो॑ रु॒रोजि॑थ ॥३९॥

Ya ugra iva sharyaha tigmashringo na vansagah, agne puro rurojitha

16.40

आ यं हस्ते॒ न खा॒दिनं॒ शिशुं॑ जा॒तं न बिभ्र॑ति । वि॒शाम॒ग्निं स्व॑ध्व॒रं ॥४०॥

A yam haste na khadinam shishum jatam na bibhrati, vishamagnim svadhvaram

16.41

प्र दे॒वं दे॒ववी॑तये॒ भर॑ता वसु॒वित्त॑मम् । आ स्वे योनौ॒ नि षी॑दतु ॥४१॥

Pra devam devavitaye bharata vasuvittamam, a sve yonau ni shidatu

16.42

आ जा॒तं जा॒तवे॑दसि प्रि॒यं शि॑शी॒ताति॑थिम् । स्यो॒न आ गृ॒हप॑तिम् ॥४२॥

A jatam jatavedasi priyam shishitatithim, syona a grihapatim

16.43

अग्ने॑ यु॒क्ष्वा हि ये तवाऽश्वा॑सो देव सा॒धव॑ः । अरं॒ वह॑न्ति म॒न्यवे॑ ॥४३॥

Agne yukshva hi ye tavashvaso deva sadhavah, aram vahanti manyave

16.44

अच्छा॑ नो या॒ह्या व॑हा॒ऽभि प्रयां॑सि वी॒तये॑ । आ दे॒वान् त्सो॒म॑पीतये ॥४४॥

Achchha no yahya vahabhi prayansi vitaye, a devan tsomapitaye

16.45

उद॑ग्ने भारत द्यु॒मदज॑स्रेण॒ दवि॑द्युतत् । शोचा॒ वि भा॑ह्यजर ॥४५॥

Udagne bharata dyumadajasrena davidyutat, shocha vi bhahyajara

16.46

वी॒ती यो दे॒वं मर्तो॑ दुव॒स्येद॒ग्निमी॑ळीताध्व॒रे ह॒विष्मा॑न् ।
होता॑रं सत्य॒यजं॒ रोद॑स्योरुत्ता॒नह॑स्तो॒ नम॒सा वि॑वासेत् ॥४६॥

Viti yo devam marto duvasyedagnimilitadhvare havishman
Hotaram satyayajam rodasyoruttanahasto namasa vivaset

16.47

आ ते॑ अग्न ऋ॒चा ह॒विर्हृ॒दा त॒ष्टं भ॑रामसि । ते ते॑ भवन्तू॒क्षण॑ ऋष॒भासो॑ व॒शा उ॒त ॥४७॥

A te agna richa havirhrida tashtam bharamasi, te te bhavantukshana rishabhaso vasha uta

16.48

अ॒ग्निं दे॒वासो॑ अग्रि॒यमि॒न्धते॑ वृत्र॒हन्त॑मम् । येना॒ वसू॒न्याभृ॑ता तृ॒ळ्हा रक्षां॑सि वा॒जिना॑ ॥४८॥

Agnim devaso agriyamindhate vritrahantamam, yena vasunyabhrita trilha rakshansi vajina