UtshovChapter 61
61.1
संजय उवाच
ततस्ते प्रययुः सर्वे निवासाय महीक्षितः
शङ्खान्प्रध्मापयन्तो वै हृष्टाः परिघबाहवः
Sanjaya uvacha
Tataste prayayuh sarve nivasaya mahikshitah
Shankhanpradhmapayanto vai hrishtah parighabahavah
61.2
पाण्डवान्गच्छतश्चापि शिबिरं नो विशां पते
महेष्वासोऽन्वगात्पश्चाद्युयुत्सुः सात्यकिस्तथा
Pandavangachchhatashchapi shibiram no visham pate
Maheshvasonvagatpashchadyuyutsuh satyakistatha
61.3
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च द्रौपदेयाश्च सर्वशः
सर्वे चान्ये महेष्वासा ययुः स्वशिबिराण्युत
Dhrishtadyumnah shikhandi cha draupadeyashcha sarvashah
Sarve chanye maheshvasa yayuh svashibiranyuta
61.4
ततस्ते प्राविशन्पार्था हतत्विट्कं हतेश्वरम्
दुर्योधनस्य शिबिरं रङ्गवद्विसृते जने
Tataste pravishanpartha hatatvitkam hateshvaram
Duryodhanasya shibiram rangavadvisrite jane
61.5
गतोत्सवं पुरमिव हृतनागमिव ह्रदम्
स्त्रीवर्षवरभूयिष्ठं वृद्धामात्यैरधिष्ठितम्
Gatotsavam puramiva hritanagamiva hradam
Strivarshavarabhuyishtham vriddhamatyairadhishthitam
61.6
तत्रैतान्पर्युपातिष्ठन्दुर्योधनपुरःसराः
कृताञ्जलिपुटा राजन्काषायमलिनाम्बराः
Tatraitanparyupatishthanduryodhanapurahsarah
Kritanjaliputa rajankashayamalinambarah
61.7
शिबिरं समनुप्राप्य कुरुराजस्य पाण्डवाः
अवतेरुर्महाराज रथेभ्यो रथसत्तमाः
Shibiram samanuprapya kururajasya pandavah
Avaterurmaharaja rathebhyo rathasattamah
61.8
ततो गाण्डीवधन्वानमभ्यभाषत केशवः
स्थितः प्रियहिते नित्यमतीव भरतर्षभ
Tato gandivadhanvanamabhyabhashata keshavah
Sthitah priyahite nityamativa bharatarshabha
61.9
अवरोपय गाण्डीवमक्षय्यौ च महेषुधी
अथाहमवरोक्ष्यामि पश्चाद्भरतसत्तम
Avaropaya gandivamakshayyau cha maheshudhi
Athahamavarokshyami pashchadbharatasattama
61.10
स्वयं चैवावरोह त्वमेतच्छ्रेयस्तवानघ
तच्चाकरोत्तथा वीरः पाण्डुपुत्रो धनंजयः
Svayam chaivavaroha tvametachchhreyastavanagha
Tachchakarottatha virah panduputro dhananjayah
61.11
अथ पश्चात्ततः कृष्णो रश्मीनुत्सृज्य वाजिनाम्
अवारोहत मेधावी रथाद्गाण्डीवधन्वनः
Atha pashchattatah krishno rashminutsrijya vajinam
Avarohata medhavi rathadgandivadhanvanah
61.12
अथावतीर्णे भूतानामीश्वरे सुमहात्मनि
कपिरन्तर्दधे दिव्यो ध्वजो गाण्डीवधन्वनः
Athavatirne bhutanamishvare sumahatmani
Kapirantardadhe divyo dhvajo gandivadhanvanah
61.13
स दग्धो द्रोणकर्णाभ्यां दिव्यैरस्त्रैर्महारथः
अथ दीप्तोऽग्निना ह्याशु प्रजज्वाल महीपते
Sa dagdho dronakarnabhyam divyairastrairmaharathah
Atha diptognina hyashu prajajvala mahipate
61.14
सोपासङ्गः सरश्मिश्च साश्वः सयुगबन्धुरः
भस्मीभूतोऽपतद्भूमौ रथो गाण्डीवधन्वनः
Sopasangah sarashmishcha sashvah sayugabandhurah
Bhasmibhutopatadbhumau ratho gandivadhanvanah
61.15
तं तथा भस्मभूतं तु दृष्ट्वा पाण्डुसुताः प्रभो
अभवन्विस्मिता राजन्नर्जुनश्चेदमब्रवीत्
Tam tatha bhasmabhutam tu drishtva pandusutah prabho
Abhavanvismita rajannarjunashchedamabravit
61.16
कृताञ्जलिः सप्रणयं प्रणिपत्याभिवाद्य च
गोविन्द कस्माद्भगवन्रथो दग्धोऽयमग्निना
Kritanjalih sapranayam pranipatyabhivadya cha
Govinda kasmadbhagavanratho dagdhoyamagnina
61.17
किमेतन्महदाश्चर्यमभवद्यदुनन्दन
तन्मे ब्रूहि महाबाहो श्रोतव्यं यदि मन्यसे
Kimetanmahadashcharyamabhavadyadunandana
Tanme bruhi mahabaho shrotavyam yadi manyase
61.18
वासुदेव उवाच
अस्त्रैर्बहुविधैर्दग्धः पूर्वमेवायमर्जुन
मदधिष्ठितत्वात्समरे न विशीर्णः परंतप
Vasudeva uvacha
Astrairbahuvidhairdagdhah purvamevayamarjuna
Madadhishthitatvatsamare na vishirnah parantapa
61.19
इदानीं तु विशीर्णोऽयं दग्धो ब्रह्मास्त्रतेजसा
मया विमुक्तः कौन्तेय त्वय्यद्य कृतकर्मणि
Idanim tu vishirnoyam dagdho brahmastratejasa
Maya vimuktah kaunteya tvayyadya kritakarmani
61.20
संजय उवाच
ईषदुत्स्मयमानश्च भगवान्केशवोऽरिहा
परिष्वज्य च राजानं युधिष्ठिरमभाषत
Sanjaya uvacha
Ishadutsmayamanashcha bhagavankeshavoriha
Parishvajya cha rajanam yudhishthiramabhashata
61.21
दिष्ट्या जयसि कौन्तेय दिष्ट्या ते शत्रवो जिताः
दिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च भीमसेनश्च पाण्डवः
Dishtya jayasi kaunteya dishtya te shatravo jitah
Dishtya gandivadhanva cha bhimasenashcha pandavah
61.22
त्वं चापि कुशली राजन्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
मुक्ता वीरक्षयादस्मात्संग्रामान्निहतद्विषः
क्षिप्रमुत्तरकालानि कुरु कार्याणि भारत
Tvam chapi kushali rajanmadriputrau cha pandavau
Mukta virakshayadasmatsangramannihatadvishah
Kshipramuttarakalani kuru karyani bharata
61.23
उपयातमुपप्लव्यं सह गाण्डीवधन्वना
आनीय मधुपर्कं मां यत्पुरा त्वमवोचथाः
Upayatamupaplavyam saha gandivadhanvana
Aniya madhuparkam mam yatpura tvamavochathah
61.24
एष भ्राता सखा चैव तव कृष्ण धनंजयः
रक्षितव्यो महाबाहो सर्वास्वापत्स्विति प्रभो
तव चैवं ब्रुवाणस्य तथेत्येवाहमब्रुवम्
Esha bhrata sakha chaiva tava krishna dhananjayah
Rakshitavyo mahabaho sarvasvapatsviti prabho
Tava chaivam bruvanasya tathetyevahamabruvam
61.25
स सव्यसाची गुप्तस्ते विजयी च नरेश्वर
भ्रातृभिः सह राजेन्द्र शूरः सत्यपराक्रमः
मुक्तो वीरक्षयादस्मात्संग्रामाद्रोमहर्षणात्
Sa savyasachi guptaste vijayi cha nareshvara
Bhratribhih saha rajendra shurah satyaparakramah
Mukto virakshayadasmatsangramadromaharshanat
61.26
एवमुक्तस्तु कृष्णेन धर्मराजो युधिष्ठिरः
हृष्टरोमा महाराज प्रत्युवाच जनार्दनम्
Evamuktastu krishnena dharmarajo yudhishthirah
Hrishtaroma maharaja pratyuvacha janardanam
61.27
प्रमुक्तं द्रोणकर्णाभ्यां ब्रह्मास्त्रमरिमर्दन
कस्त्वदन्यः सहेत्साक्षादपि वज्री पुरंदरः
Pramuktam dronakarnabhyam brahmastramarimardana
Kastvadanyah sahetsakshadapi vajri purandarah
61.28
भवतस्तु प्रसादेन संग्रामे बहवो जिताः
महारणगतः पार्थो यच्च नासीत्पराङ्मुखः
Bhavatastu prasadena sangrame bahavo jitah
Maharanagatah partho yachcha nasitparanmukhah
61.29
तथैव च महाबाहो पर्यायैर्बहुभिर्मया
कर्मणामनुसंतानं तेजसश्च गतिः शुभा
Tathaiva cha mahabaho paryayairbahubhirmaya
Karmanamanusantanam tejasashcha gatih shubha
61.30
उपप्लव्ये महर्षिर्मे कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्
यतो धर्मस्ततः कृष्णो यतः कृष्णस्ततो जयः
Upaplavye maharshirme krishnadvaipayanobravit
Yato dharmastatah krishno yatah krishnastato jayah
61.31
इत्येवमुक्ते ते वीराः शिबिरं तव भारत
प्रविश्य प्रत्यपद्यन्त कोशरत्नर्द्धिसंचयान्
Ityevamukte te virah shibiram tava bharata
Pravishya pratyapadyanta kosharatnarddhisanchayan
61.32
रजतं जातरूपं च मणीनथ च मौक्तिकान्
भूषणान्यथ मुख्यानि कम्बलान्यजिनानि च
दासीदासमसंख्येयं राज्योपकरणानि च
Rajatam jatarupam cha maninatha cha mauktikan
Bhushananyatha mukhyani kambalanyajinani cha
Dasidasamasankhyeyam rajyopakaranani cha
61.33
ते प्राप्य धनमक्षय्यं त्वदीयं भरतर्षभ
उदक्रोशन्महेष्वासा नरेन्द्र विजितारयः
Te prapya dhanamakshayyam tvadiyam bharatarshabha
Udakroshanmaheshvasa narendra vijitarayah
61.34
ते तु वीराः समाश्वस्य वाहनान्यवमुच्य च
अतिष्ठन्त मुहुः सर्वे पाण्डवाः सात्यकिस्तथा
Te tu virah samashvasya vahananyavamuchya cha
Atishthanta muhuh sarve pandavah satyakistatha
61.35
अथाब्रवीन्महाराज वासुदेवो महायशाः
अस्माभिर्मङ्गलार्थाय वस्तव्यं शिबिराद्बहिः
Athabravinmaharaja vasudevo mahayashah
Asmabhirmangalarthaya vastavyam shibiradbahih
61.36
तथेत्युक्त्वा च ते सर्वे पाण्डवाः सात्यकिस्तथा
वासुदेवेन सहिता मङ्गलार्थं ययुर्बहिः
Tathetyuktva cha te sarve pandavah satyakistatha
Vasudevena sahita mangalartham yayurbahih
61.37
ते समासाद्य सरितं पुण्यामोघवतीं नृप
न्यवसन्नथ तां रात्रिं पाण्डवा हतशत्रवः
Te samasadya saritam punyamoghavatim nripa
Nyavasannatha tam ratrim pandava hatashatravah
61.38
ततः संप्रेषयामासुर्यादवं नागसाह्वयम्
स च प्रायाज्जवेनाशु वासुदेवः प्रतापवान्
दारुकं रथमारोप्य येन राजाम्बिकासुतः
Tatah sampreshayamasuryadavam nagasahvayam
Sa cha prayajjavenashu vasudevah pratapavan
Darukam rathamaropya yena rajambikasutah
61.39
तमूचुः संप्रयास्यन्तं सैन्यसुग्रीववाहनम्
प्रत्याश्वासय गान्धारीं हतपुत्रां यशस्विनीम्
Tamuchuh samprayasyantam sainyasugrivavahanam
Pratyashvasaya gandharim hataputram yashasvinim
61.40
स प्रायात्पाण्डवैरुक्तस्तत्पुरं सात्वतां वरः
आससादयिषुः क्षिप्रं गान्धारीं निहतात्मजाम्
Sa prayatpandavairuktastatpuram satvatam varah
Asasadayishuh kshipram gandharim nihatatmajam