UtshovChapter 38
38.1
वैशंपायन उवाच
उषित्वा तत्र रामस्तु संपूज्याश्रमवासिनः
तथा मङ्कणके प्रीतिं शुभां चक्रे हलायुधः
Vaishampayana uvacha
Ushitva tatra ramastu sampujyashramavasinah
Tatha mankanake pritim shubham chakre halayudhah
38.2
दत्त्वा दानं द्विजातिभ्यो रजनीं तामुपोष्य च
पूजितो मुनिसंघैश्च प्रातरुत्थाय लाङ्गली
Dattva danam dvijatibhyo rajanim tamuposhya cha
Pujito munisanghaishcha pratarutthaya langali
38.3
अनुज्ञाप्य मुनीन्सर्वान्स्पृष्ट्वा तोयं च भारत
प्रययौ त्वरितो रामस्तीर्थहेतोर्महाबलः
Anugyapya muninsarvansprishtva toyam cha bharata
Prayayau tvarito ramastirthahetormahabalah
38.4
तत औशनसं तीर्थमाजगाम हलायुधः
कपालमोचनं नाम यत्र मुक्तो महामुनिः
Tata aushanasam tirthamajagama halayudhah
Kapalamochanam nama yatra mukto mahamunih
38.5
महता शिरसा राजन्ग्रस्तजङ्घो महोदरः
राक्षसस्य महाराज रामक्षिप्तस्य वै पुरा
Mahata shirasa rajangrastajangho mahodarah
Rakshasasya maharaja ramakshiptasya vai pura
38.6
तत्र पूर्वं तपस्तप्तं काव्येन सुमहात्मना
यत्रास्य नीतिरखिला प्रादुर्भूता महात्मनः
तत्रस्थश्चिन्तयामास दैत्यदानवविग्रहम्
Tatra purvam tapastaptam kavyena sumahatmana
Yatrasya nitirakhila pradurbhuta mahatmanah
Tatrasthashchintayamasa daityadanavavigraham
38.7
तत्प्राप्य च बलो राजंस्तीर्थप्रवरमुत्तमम्
विधिवद्धि ददौ वित्तं ब्राह्मणानां महात्मनाम्
Tatprapya cha balo rajanstirthapravaramuttamam
Vidhivaddhi dadau vittam brahmananam mahatmanam
38.8
जनमेजय उवाच
कपालमोचनं ब्रह्मन्कथं यत्र महामुनिः
मुक्तः कथं चास्य शिरो लग्नं केन च हेतुना
Janamejaya uvacha
Kapalamochanam brahmankatham yatra mahamunih
Muktah katham chasya shiro lagnam kena cha hetuna
38.9
वैशंपायन उवाच
पुरा वै दण्डकारण्ये राघवेण महात्मना
वसता राजशार्दूल राक्षसास्तत्र हिंसिताः
Vaishampayana uvacha
Pura vai dandakaranye raghavena mahatmana
Vasata rajashardula rakshasastatra hinsitah
38.10
जनस्थाने शिरश्छिन्नं राक्षसस्य दुरात्मनः
क्षुरेण शितधारेण तत्पपात महावने
Janasthane shirashchhinnam rakshasasya duratmanah
Kshurena shitadharena tatpapata mahavane
38.11
महोदरस्य तल्लग्नं जङ्घायां वै यदृच्छया
वने विचरतो राजन्नस्थि भित्त्वास्फुरत्तदा
Mahodarasya tallagnam janghayam vai yadrichchhaya
Vane vicharato rajannasthi bhittvasphurattada
38.12
स तेन लग्नेन तदा द्विजातिर्न शशाक ह
अभिगन्तुं महाप्राज्ञस्तीर्थान्यायतनानि च
Sa tena lagnena tada dvijatirna shashaka ha
Abhigantum mahapragyastirthanyayatanani cha
38.13
स पूतिना विस्रवता वेदनार्तो महामुनिः
जगाम सर्वतीर्थानि पृथिव्यामिति नः श्रुतम्
Sa putina visravata vedanarto mahamunih
Jagama sarvatirthani prithivyamiti nah shrutam
38.14
स गत्वा सरितः सर्वाः समुद्रांश्च महातपाः
कथयामास तत्सर्वमृषीणां भावितात्मनाम्
Sa gatva saritah sarvah samudranshcha mahatapah
Kathayamasa tatsarvamrishinam bhavitatmanam
38.15
आप्लुतः सर्वतीर्थेषु न च मोक्षमवाप्तवान्
स तु शुश्राव विप्रेन्द्रो मुनीनां वचनं महत्
Aplutah sarvatirtheshu na cha mokshamavaptavan
Sa tu shushrava viprendro muninam vachanam mahat
38.16
सरस्वत्यास्तीर्थवरं ख्यातमौशनसं तदा
सर्वपापप्रशमनं सिद्धक्षेत्रमनुत्तमम्
Sarasvatyastirthavaram khyatamaushanasam tada
Sarvapapaprashamanam siddhakshetramanuttamam
38.17
स तु गत्वा ततस्तत्र तीर्थमौशनसं द्विजः
तत औशनसे तीर्थे तस्योपस्पृशतस्तदा
तच्छिरश्चरणं मुक्त्वा पपातान्तर्जले तदा
Sa tu gatva tatastatra tirthamaushanasam dvijah
Tata aushanase tirthe tasyopasprishatastada
Tachchhirashcharanam muktva papatantarjale tada
38.18
ततः स विरुजो राजन्पूतात्मा वीतकल्मषः
आजगामाश्रमं प्रीतः कृतकृत्यो महोदरः
Tatah sa virujo rajanputatma vitakalmashah
Ajagamashramam pritah kritakrityo mahodarah
38.19
सोऽथ गत्वाश्रमं पुण्यं विप्रमुक्तो महातपाः
कथयामास तत्सर्वमृषीणां भावितात्मनाम्
Sotha gatvashramam punyam vipramukto mahatapah
Kathayamasa tatsarvamrishinam bhavitatmanam
38.20
ते श्रुत्वा वचनं तस्य ततस्तीर्थस्य मानद
कपालमोचनमिति नाम चक्रुः समागताः
Te shrutva vachanam tasya tatastirthasya manada
Kapalamochanamiti nama chakruh samagatah
38.21
तत्र दत्त्वा बहून्दायान्विप्रान्संपूज्य माधवः
जगाम वृष्णिप्रवरो रुषङ्गोराश्रमं तदा
Tatra dattva bahundayanvipransampujya madhavah
Jagama vrishnipravaro rushangorashramam tada
38.22
यत्र तप्तं तपो घोरमार्ष्टिषेणेन भारत
ब्राह्मण्यं लब्धवांस्तत्र विश्वामित्रो महामुनिः
Yatra taptam tapo ghoramarshtishenena bharata
Brahmanyam labdhavanstatra vishvamitro mahamunih
38.23
ततो हलधरः श्रीमान्ब्राह्मणैः परिवारितः
जगाम यत्र राजेन्द्र रुषङ्गुस्तनुमत्यजत्
Tato haladharah shrimanbrahmanaih parivaritah
Jagama yatra rajendra rushangustanumatyajat
38.24
रुषङ्गुर्ब्राह्मणो वृद्धस्तपोनित्यश्च भारत
देहन्यासे कृतमना विचिन्त्य बहुधा बहु
Rushangurbrahmano vriddhastaponityashcha bharata
Dehanyase kritamana vichintya bahudha bahu
38.25
ततः सर्वानुपादाय तनयान्वै महातपाः
रुषङ्गुरब्रवीत्तत्र नयध्वं मा पृथूदकम्
Tatah sarvanupadaya tanayanvai mahatapah
Rushangurabravittatra nayadhvam ma prithudakam
38.26
विज्ञायातीतवयसं रुषङ्गुं ते तपोधनाः
तं वै तीर्थमुपानिन्युः सरस्वत्यास्तपोधनम्
Vigyayatitavayasam rushangum te tapodhanah
Tam vai tirthamupaninyuh sarasvatyastapodhanam
38.27
स तैः पुत्रैस्तदा धीमानानीतो वै सरस्वतीम्
पुण्यां तीर्थशतोपेतां विप्रसंघैर्निषेविताम्
Sa taih putraistada dhimananito vai sarasvatim
Punyam tirthashatopetam viprasanghairnishevitam
38.28
स तत्र विधिना राजन्नाप्लुतः सुमहातपाः
ज्ञात्वा तीर्थगुणांश्चैव प्राहेदमृषिसत्तमः
सुप्रीतः पुरुषव्याघ्र सर्वान्पुत्रानुपासतः
Sa tatra vidhina rajannaplutah sumahatapah
Gyatva tirthagunanshchaiva prahedamrishisattamah
Supritah purushavyaghra sarvanputranupasatah
38.29
सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम्
पृथूदके जप्यपरो नैनं श्वोमरणं तपेत्
Sarasvatyuttare tire yastyajedatmanastanum
Prithudake japyaparo nainam shvomaranam tapet
38.30
तत्राप्लुत्य स धर्मात्मा उपस्पृश्य हलायुधः
दत्त्वा चैव बहून्दायान्विप्राणां विप्रवत्सलः
Tatraplutya sa dharmatma upasprishya halayudhah
Dattva chaiva bahundayanvipranam vipravatsalah
38.31
ससर्ज यत्र भगवाँल्लोकाँल्लोकपितामहः
यत्रार्ष्टिषेणः कौरव्य ब्राह्मण्यं संशितव्रतः
तपसा महता राजन्प्राप्तवानृषिसत्तमः
Sasarja yatra bhagavanllokanllokapitamahah
Yatrarshtishenah kauravya brahmanyam sanshitavratah
Tapasa mahata rajanpraptavanrishisattamah
38.32
सिन्धुद्वीपश्च राजर्षिर्देवापिश्च महातपाः
ब्राह्मण्यं लब्धवान्यत्र विश्वामित्रो महामुनिः
महातपस्वी भगवानुग्रतेजा महातपाः
Sindhudvipashcha rajarshirdevapishcha mahatapah
Brahmanyam labdhavanyatra vishvamitro mahamunih
Mahatapasvi bhagavanugrateja mahatapah
38.33
तत्राजगाम बलवान्बलभद्रः प्रतापवान्
Tatrajagama balavanbalabhadrah pratapavan