UtshovChapter 22
22.1
संजय उवाच
वर्तमाने तथा युद्धे घोररूपे भयानके
अभज्यत बलं तत्र तव पुत्रस्य पाण्डवैः
Sanjaya uvacha
Vartamane tatha yuddhe ghorarupe bhayanake
Abhajyata balam tatra tava putrasya pandavaih
22.2
तांस्तु यत्नेन महता संनिवार्य महारथान्
पुत्रस्ते योधयामास पाण्डवानामनीकिनीम्
Tanstu yatnena mahata sannivarya maharathan
Putraste yodhayamasa pandavanamanikinim
22.3
निवृत्ताः सहसा योधास्तव पुत्रप्रियैषिणः
संनिवृत्तेषु तेष्वेवं युद्धमासीत्सुदारुणम्
Nivrittah sahasa yodhastava putrapriyaishinah
Sannivritteshu teshvevam yuddhamasitsudarunam
22.4
तावकानां परेषां च देवासुररणोपमम्
परेषां तव सैन्ये च नासीत्कश्चित्पराङ्मुखः
Tavakanam paresham cha devasuraranopamam
Paresham tava sainye cha nasitkashchitparanmukhah
22.5
अनुमानेन युध्यन्ते संज्ञाभिश्च परस्परम्
तेषां क्षयो महानासीद्युध्यतामितरेतरम्
Anumanena yudhyante sangyabhishcha parasparam
Tesham kshayo mahanasidyudhyatamitaretaram
22.6
ततो युधिष्ठिरो राजा क्रोधेन महता युतः
जिगीषमाणः संग्रामे धार्तराष्ट्रान्सराजकान्
Tato yudhishthiro raja krodhena mahata yutah
Jigishamanah sangrame dhartarashtransarajakan
22.7
त्रिभिः शारद्वतं विद्ध्वा रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः
चतुर्भिर्निजघानाश्वान्कल्याणान्कृतवर्मणः
Tribhih sharadvatam viddhva rukmapunkhaih shilashitaih
Chaturbhirnijaghanashvankalyanankritavarmanah
22.8
अश्वत्थामा तु हार्दिक्यमपोवाह यशस्विनम्
अथ शारद्वतोऽष्टाभिः प्रत्यविध्यद्युधिष्ठिरम्
Ashvatthama tu hardikyamapovaha yashasvinam
Atha sharadvatoshtabhih pratyavidhyadyudhishthiram
22.9
ततो दुर्योधनो राजा रथान्सप्तशतान्रणे
प्रेषयद्यत्र राजासौ धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
Tato duryodhano raja rathansaptashatanrane
Preshayadyatra rajasau dharmaputro yudhishthirah
22.10
ते रथा रथिभिर्युक्ता मनोमारुतरंहसः
अभ्यद्रवन्त संग्रामे कौन्तेयस्य रथं प्रति
Te ratha rathibhiryukta manomarutaranhasah
Abhyadravanta sangrame kaunteyasya ratham prati
22.11
ते समन्तान्महाराज परिवार्य युधिष्ठिरम्
अदृश्यं सायकैश्चक्रुर्मेघा इव दिवाकरम्
Te samantanmaharaja parivarya yudhishthiram
Adrishyam sayakaishchakrurmegha iva divakaram
22.12
नामृष्यन्त सुसंरब्धाः शिखण्डिप्रमुखा रथाः
रथैरग्र्यजवैर्युक्तैः किङ्किणीजालसंवृतैः
आजग्मुरभिरक्षन्तः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्
Namrishyanta susanrabdhah shikhandipramukha rathah
Rathairagryajavairyuktaih kinkinijalasanvritaih
Ajagmurabhirakshantah kuntiputram yudhishthiram
22.13
ततः प्रववृते रौद्रः संग्रामः शोणितोदकः
पाण्डवानां कुरूणां च यमराष्ट्रविवर्धनः
Tatah pravavrite raudrah sangramah shonitodakah
Pandavanam kurunam cha yamarashtravivardhanah
22.14
रथान्सप्तशतान्हत्वा कुरूणामाततायिनाम्
पाण्डवाः सह पाञ्चालैः पुनरेवाभ्यवारयन्
Rathansaptashatanhatva kurunamatatayinam
Pandavah saha panchalaih punarevabhyavarayan
22.15
तत्र युद्धं महच्चासीत्तव पुत्रस्य पाण्डवैः
न च नस्तादृशं दृष्टं नैव चापि परिश्रुतम्
Tatra yuddham mahachchasittava putrasya pandavaih
Na cha nastadrisham drishtam naiva chapi parishrutam
22.16
वर्तमाने तथा युद्धे निर्मर्यादे समन्ततः
वध्यमानेषु योधेषु तावकेष्वितरेषु च
Vartamane tatha yuddhe nirmaryade samantatah
Vadhyamaneshu yodheshu tavakeshvitareshu cha
22.17
निनदत्सु च योधेषु शङ्खवर्यैश्च पूरितैः
उत्कृष्टैः सिंहनादैश्च गर्जितेन च धन्विनाम्
Ninadatsu cha yodheshu shankhavaryaishcha puritaih
Utkrishtaih sinhanadaishcha garjitena cha dhanvinam
22.18
अतिप्रवृद्धे युद्धे च छिद्यमानेषु मर्मसु
धावमानेषु योधेषु जयगृद्धिषु मारिष
Atipravriddhe yuddhe cha chhidyamaneshu marmasu
Dhavamaneshu yodheshu jayagriddhishu marisha
22.19
संहारे सर्वतो जाते पृथिव्यां शोकसंभवे
बह्वीनामुत्तमस्त्रीणां सीमन्तोद्धरणे तथा
Sanhare sarvato jate prithivyam shokasambhave
Bahvinamuttamastrinam simantoddharane tatha
22.20
निर्मर्यादे तथा युद्धे वर्तमाने सुदारुणे
प्रादुरासन्विनाशाय तदोत्पाताः सुदारुणाः
चचाल शब्दं कुर्वाणा सपर्वतवना मही
Nirmaryade tatha yuddhe vartamane sudarune
Pradurasanvinashaya tadotpatah sudarunah
Chachala shabdam kurvana saparvatavana mahi
22.21
सदण्डाः सोल्मुका राजञ्शीर्यमाणाः समन्ततः
उल्काः पेतुर्दिवो भूमावाहत्य रविमण्डलम्
Sadandah solmuka rajanshiryamanah samantatah
Ulkah peturdivo bhumavahatya ravimandalam
22.22
विष्वग्वाताः प्रादुरासन्नीचैः शर्करवर्षिणः
अश्रूणि मुमुचुर्नागा वेपथुश्चास्पृशद्भृशम्
Vishvagvatah pradurasannichaih sharkaravarshinah
Ashruni mumuchurnaga vepathushchasprishadbhrisham
22.23
एतान्घोराननादृत्य समुत्पातान्सुदारुणान्
पुनर्युद्धाय संमन्त्र्य क्षत्रियास्तस्थुरव्यथाः
रमणीये कुरुक्षेत्रे पुण्ये स्वर्गं यियासवः
Etanghorananadritya samutpatansudarunan
Punaryuddhaya sammantrya kshatriyastasthuravyathah
Ramaniye kurukshetre punye svargam yiyasavah
22.24
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरब्रवीत्
युध्यध्वमग्रतो यावत्पृष्ठतो हन्मि पाण्डवान्
Tato gandhararajasya putrah shakunirabravit
Yudhyadhvamagrato yavatprishthato hanmi pandavan
22.25
ततो नः संप्रयातानां मद्रयोधास्तरस्विनः
हृष्टाः किलकिलाशब्दमकुर्वन्तापरे तथा
Tato nah samprayatanam madrayodhastarasvinah
Hrishtah kilakilashabdamakurvantapare tatha
22.26
अस्मांस्तु पुनरासाद्य लब्धलक्षा दुरासदाः
शरासनानि धुन्वन्तः शरवर्षैरवाकिरन्
Asmanstu punarasadya labdhalaksha durasadah
Sharasanani dhunvantah sharavarshairavakiran
22.27
ततो हतं परैस्तत्र मद्रराजबलं तदा
दुर्योधनबलं दृष्ट्वा पुनरासीत्पराङ्मुखम्
Tato hatam paraistatra madrarajabalam tada
Duryodhanabalam drishtva punarasitparanmukham
22.28
गान्धारराजस्तु पुनर्वाक्यमाह ततो बली
निवर्तध्वमधर्मज्ञा युध्यध्वं किं सृतेन वः
Gandhararajastu punarvakyamaha tato bali
Nivartadhvamadharmagya yudhyadhvam kim sritena vah
22.29
अनीकं दशसाहस्रमश्वानां भरतर्षभ
आसीद्गान्धारराजस्य विमलप्रासयोधिनाम्
Anikam dashasahasramashvanam bharatarshabha
Asidgandhararajasya vimalaprasayodhinam
22.30
बलेन तेन विक्रम्य वर्तमाने जनक्षये
पृष्ठतः पाण्डवानीकमभ्यघ्नन्निशितैः शरैः
Balena tena vikramya vartamane janakshaye
Prishthatah pandavanikamabhyaghnannishitaih sharaih
22.31
तदभ्रमिव वातेन क्षिप्यमाणं समन्ततः
अभज्यत महाराज पाण्डूनां सुमहद्बलम्
Tadabhramiva vatena kshipyamanam samantatah
Abhajyata maharaja pandunam sumahadbalam
22.32
ततो युधिष्ठिरः प्रेक्ष्य भग्नं स्वबलमन्तिकात्
अभ्यचोदयदव्यग्रः सहदेवं महाबलम्
Tato yudhishthirah prekshya bhagnam svabalamantikat
Abhyachodayadavyagrah sahadevam mahabalam
22.33
असौ सुबलपुत्रो नो जघनं पीड्य दंशितः
सेनां निसूदयन्त्येष पश्य पाण्डव दुर्मतिम्
Asau subalaputro no jaghanam pidya danshitah
Senam nisudayantyesha pashya pandava durmatim
22.34
गच्छ त्वं द्रौपदेयाश्च शकुनिं सौबलं जहि
रथानीकमहं रक्ष्ये पाञ्चालसहितोऽनघ
Gachchha tvam draupadeyashcha shakunim saubalam jahi
Rathanikamaham rakshye panchalasahitonagha
22.35
गच्छन्तु कुञ्जराः सर्वे वाजिनश्च सह त्वया
पादाताश्च त्रिसाहस्राः शकुनिं सौबलं जहि
Gachchhantu kunjarah sarve vajinashcha saha tvaya
Padatashcha trisahasrah shakunim saubalam jahi
22.36
ततो गजाः सप्तशताश्चापपाणिभिरास्थिताः
पञ्च चाश्वसहस्राणि सहदेवश्च वीर्यवान्
Tato gajah saptashatashchapapanibhirasthitah
Pancha chashvasahasrani sahadevashcha viryavan
22.37
पादाताश्च त्रिसाहस्रा द्रौपदेयाश्च सर्वशः
रणे ह्यभ्यद्रवंस्ते तु शकुनिं युद्धदुर्मदम्
Padatashcha trisahasra draupadeyashcha sarvashah
Rane hyabhyadravanste tu shakunim yuddhadurmadam
22.38
ततस्तु सौबलो राजन्नभ्यतिक्रम्य पाण्डवान्
जघान पृष्ठतः सेनां जयगृध्रः प्रतापवान्
Tatastu saubalo rajannabhyatikramya pandavan
Jaghana prishthatah senam jayagridhrah pratapavan
22.39
अश्वारोहास्तु संरब्धाः पाण्डवानां तरस्विनाम्
प्राविशन्सौबलानीकमभ्यतिक्रम्य तान्रथान्
Ashvarohastu sanrabdhah pandavanam tarasvinam
Pravishansaubalanikamabhyatikramya tanrathan
22.40
ते तत्र सादिनः शूराः सौबलस्य महद्बलम्
गजमध्येऽवतिष्ठन्तः शरवर्षैरवाकिरन्
Te tatra sadinah shurah saubalasya mahadbalam
Gajamadhyevatishthantah sharavarshairavakiran
22.41
तदुद्यतगदाप्रासमकापुरुषसेवितम्
प्रावर्तत महद्युद्धं राजन्दुर्मन्त्रिते तव
Tadudyatagadaprasamakapurushasevitam
Pravartata mahadyuddham rajandurmantrite tava
22.42
उपारमन्त ज्याशब्दाः प्रेक्षका रथिनोऽभवन्
न हि स्वेषां परेषां वा विशेषः प्रत्यदृश्यत
Uparamanta jyashabdah prekshaka rathinobhavan
Na hi svesham paresham va visheshah pratyadrishyata
22.43
शूरबाहुविसृष्टानां शक्तीनां भरतर्षभ
ज्योतिषामिव संपातमपश्यन्कुरुपाण्डवाः
Shurabahuvisrishtanam shaktinam bharatarshabha
Jyotishamiva sampatamapashyankurupandavah
22.44
ऋष्टिभिर्विमलाभिश्च तत्र तत्र विशां पते
संपतन्तीभिराकाशमावृतं बह्वशोभत
Rishtibhirvimalabhishcha tatra tatra visham pate
Sampatantibhirakashamavritam bahvashobhata
22.45
प्रासानां पततां राजन्रूपमासीत्समन्ततः
शलभानामिवाकाशे तदा भरतसत्तम
Prasanam patatam rajanrupamasitsamantatah
Shalabhanamivakashe tada bharatasattama
22.46
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गा विप्रविद्धैर्नियन्तृभिः
हयाः परिपतन्ति स्म शतशोऽथ सहस्रशः
Rudhirokshitasarvanga vipraviddhairniyantribhih
Hayah paripatanti sma shatashotha sahasrashah
22.47
अन्योन्यपरिपिष्टाश्च समासाद्य परस्परम्
अविक्षताः स्म दृश्यन्ते वमन्तो रुधिरं मुखैः
Anyonyaparipishtashcha samasadya parasparam
Avikshatah sma drishyante vamanto rudhiram mukhaih
22.48
ततोऽभवत्तमो घोरं सैन्येन रजसा वृते
तानपाक्रमतोऽद्राक्षं तस्माद्देशादरिंदमान्
अश्वान्राजन्मनुष्यांश्च रजसा संवृते सति
Tatobhavattamo ghoram sainyena rajasa vrite
Tanapakramatodraksham tasmaddeshadarindaman
Ashvanrajanmanushyanshcha rajasa sanvrite sati
22.49
भूमौ निपतिताश्चान्ये वमन्तो रुधिरं बहु
केशाकेशिसमालग्ना न शेकुश्चेष्टितुं जनाः
Bhumau nipatitashchanye vamanto rudhiram bahu
Keshakeshisamalagna na shekushcheshtitum janah
22.50
अन्योन्यमश्वपृष्ठेभ्यो विकर्षन्तो महाबलाः
मल्ला इव समासाद्य निजघ्नुरितरेतरम्
अश्वैश्च व्यपकृष्यन्त बहवोऽत्र गतासवः
Anyonyamashvaprishthebhyo vikarshanto mahabalah
Malla iva samasadya nijaghnuritaretaram
Ashvaishcha vyapakrishyanta bahavotra gatasavah
22.51
भूमौ निपतिताश्चान्ये बहवो विजयैषिणः
तत्र तत्र व्यदृश्यन्त पुरुषाः शूरमानिनः
Bhumau nipatitashchanye bahavo vijayaishinah
Tatra tatra vyadrishyanta purushah shuramaninah
22.52
रक्तोक्षितैश्छिन्नभुजैरपकृष्टशिरोरुहैः
व्यदृश्यत मही कीर्णा शतशोऽथ सहस्रशः
Raktokshitaishchhinnabhujairapakrishtashiroruhaih
Vyadrishyata mahi kirna shatashotha sahasrashah
22.53
दूरं न शक्यं तत्रासीद्गन्तुमश्वेन केनचित्
साश्वारोहैर्हतैरश्वैरावृते वसुधातले
Duram na shakyam tatrasidgantumashvena kenachit
Sashvarohairhatairashvairavrite vasudhatale
22.54
रुधिरोक्षितसंनाहैरात्तशस्त्रैरुदायुधैः
नानाप्रहरणैर्घोरैः परस्परवधैषिभिः
सुसंनिकृष्टैः संग्रामे हतभूयिष्ठसैनिकैः
Rudhirokshitasannahairattashastrairudayudhaih
Nanapraharanairghoraih parasparavadhaishibhih
Susannikrishtaih sangrame hatabhuyishthasainikaih
22.55
स मुहूर्तं ततो युद्ध्वा सौबलोऽथ विशां पते
षट्सहस्रैर्हयैः शिष्टैरपायाच्छकुनिस्ततः
Sa muhurtam tato yuddhva saubalotha visham pate
Shatsahasrairhayaih shishtairapayachchhakunistatah
22.56
तथैव पाण्डवानीकं रुधिरेण समुक्षितम्
षट्सहस्रैर्हयैः शिष्टैरपायाच्छ्रान्तवाहनम्
Tathaiva pandavanikam rudhirena samukshitam
Shatsahasrairhayaih shishtairapayachchhrantavahanam
22.57
अश्वारोहास्तु पाण्डूनामब्रुवन्रुधिरोक्षिताः
सुसंनिकृष्टाः संग्रामे भूयिष्ठं त्यक्तजीविताः
Ashvarohastu pandunamabruvanrudhirokshitah
Susannikrishtah sangrame bhuyishtham tyaktajivitah
22.58
नेह शक्यं रथैर्योद्धुं कुत एव महागजैः
रथानेव रथा यान्तु कुञ्जराः कुञ्जरानपि
Neha shakyam rathairyoddhum kuta eva mahagajaih
Rathaneva ratha yantu kunjarah kunjaranapi
22.59
प्रतियातो हि शकुनिः स्वमनीकमवस्थितः
न पुनः सौबलो राजा युद्धमभ्यागमिष्यति
Pratiyato hi shakunih svamanikamavasthitah
Na punah saubalo raja yuddhamabhyagamishyati
22.60
ततस्तु द्रौपदेयाश्च ते च मत्ता महाद्विपाः
प्रययुर्यत्र पाञ्चाल्यो धृष्टद्युम्नो महारथः
Tatastu draupadeyashcha te cha matta mahadvipah
Prayayuryatra panchalyo dhrishtadyumno maharathah
22.61
सहदेवोऽपि कौरव्य रजोमेघे समुत्थिते
एकाकी प्रययौ तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः
Sahadevopi kauravya rajomeghe samutthite
Ekaki prayayau tatra yatra raja yudhishthirah
22.62
ततस्तेषु प्रयातेषु शकुनिः सौबलः पुनः
पार्श्वतोऽभ्यहनत्क्रुद्धो धृष्टद्युम्नस्य वाहिनीम्
Tatasteshu prayateshu shakunih saubalah punah
Parshvatobhyahanatkruddho dhrishtadyumnasya vahinim
22.63
तत्पुनस्तुमुलं युद्धं प्राणांस्त्यक्त्वाभ्यवर्तत
तावकानां परेषां च परस्परवधैषिणाम्
Tatpunastumulam yuddham prananstyaktvabhyavartata
Tavakanam paresham cha parasparavadhaishinam
22.64
ते ह्यन्योन्यमवेक्षन्त तस्मिन्वीरसमागमे
योधाः पर्यपतन्राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः
Te hyanyonyamavekshanta tasminvirasamagame
Yodhah paryapatanrajanshatashotha sahasrashah
22.65
असिभिश्छिद्यमानानां शिरसां लोकसंक्षये
प्रादुरासीन्महाशब्दस्तालानां पततामिव
Asibhishchhidyamananam shirasam lokasankshaye
Pradurasinmahashabdastalanam patatamiva
22.66
विमुक्तानां शरीराणां भिन्नानां पततां भुवि
सायुधानां च बाहूनामुरूणां च विशां पते
आसीत्कटकटाशब्दः सुमहान्रोमहर्षणः
Vimuktanam shariranam bhinnanam patatam bhuvi
Sayudhanam cha bahunamurunam cha visham pate
Asitkatakatashabdah sumahanromaharshanah
22.67
निघ्नन्तो निशितैः शस्त्रैर्भ्रातॄन्पुत्रान्सखीनपि
योधाः परिपतन्ति स्म यथामिषकृते खगाः
Nighnanto nishitaih shastrairbhratrinputransakhinapi
Yodhah paripatanti sma yathamishakrite khagah
22.68
अन्योन्यं प्रतिसंरब्धाः समासाद्य परस्परम्
अहं पूर्वमहं पूर्वमिति न्यघ्नन्सहस्रशः
Anyonyam pratisanrabdhah samasadya parasparam
Aham purvamaham purvamiti nyaghnansahasrashah
22.69
संघातैरासनभ्रष्टैरश्वारोहैर्गतासुभिः
हयाः परिपतन्ति स्म शतशोऽथ सहस्रशः
Sanghatairasanabhrashtairashvarohairgatasubhih
Hayah paripatanti sma shatashotha sahasrashah
22.70
स्फुरतां प्रतिपिष्टानामश्वानां शीघ्रसारिणाम्
स्तनतां च मनुष्याणां संनद्धानां विशां पते
Sphuratam pratipishtanamashvanam shighrasarinam
Stanatam cha manushyanam sannaddhanam visham pate
22.71
शक्त्यृष्टिप्रासशब्दश्च तुमुलः समजायत
भिन्दतां परमर्माणि राजन्दुर्मन्त्रिते तव
Shaktyrishtiprasashabdashcha tumulah samajayata
Bhindatam paramarmani rajandurmantrite tava
22.72
श्रमाभिभूताः संरब्धाः श्रान्तवाहाः पिपासिताः
विक्षताश्च शितैः शस्त्रैरभ्यवर्तन्त तावकाः
Shramabhibhutah sanrabdhah shrantavahah pipasitah
Vikshatashcha shitaih shastrairabhyavartanta tavakah
22.73
मत्ता रुधिरगन्धेन बहवोऽत्र विचेतसः
जघ्नुः परान्स्वकांश्चैव प्राप्तान्प्राप्ताननन्तरान्
Matta rudhiragandhena bahavotra vichetasah
Jaghnuh paransvakanshchaiva praptanpraptananantaran
22.74
बहवश्च गतप्राणाः क्षत्रिया जयगृद्धिनः
भूमावभ्यपतन्राजञ्शरवृष्टिभिरावृताः
Bahavashcha gatapranah kshatriya jayagriddhinah
Bhumavabhyapatanrajansharavrishtibhiravritah
22.75
वृकगृध्रशृगालानां तुमुले मोदनेऽहनि
आसीद्बलक्षयो घोरस्तव पुत्रस्य पश्यतः
Vrikagridhrashrigalanam tumule modanehani
Asidbalakshayo ghorastava putrasya pashyatah
22.76
नराश्वकायसंछन्ना भूमिरासीद्विशां पते
रुधिरोदकचित्रा च भीरूणां भयवर्धिनी
Narashvakayasanchhanna bhumirasidvisham pate
Rudhirodakachitra cha bhirunam bhayavardhini
22.77
असिभिः पट्टिशैः शूलैस्तक्षमाणाः पुनः पुनः
तावकाः पाण्डवाश्चैव नाभ्यवर्तन्त भारत
Asibhih pattishaih shulaistakshamanah punah punah
Tavakah pandavashchaiva nabhyavartanta bharata
22.78
प्रहरन्तो यथाशक्ति यावत्प्राणस्य धारणम्
योधाः परिपतन्ति स्म वमन्तो रुधिरं व्रणैः
Praharanto yathashakti yavatpranasya dharanam
Yodhah paripatanti sma vamanto rudhiram vranaih
22.79
शिरो गृहीत्वा केशेषु कबन्धः समदृश्यत
उद्यम्य निशितं खड्गं रुधिरेण समुक्षितम्
Shiro grihitva kesheshu kabandhah samadrishyata
Udyamya nishitam khadgam rudhirena samukshitam
22.80
अथोत्थितेषु बहुषु कबन्धेषु जनाधिप
तथा रुधिरगन्धेन योधाः कश्मलमाविशन्
Athotthiteshu bahushu kabandheshu janadhipa
Tatha rudhiragandhena yodhah kashmalamavishan
22.81
मन्दीभूते ततः शब्दे पाण्डवानां महद्बलम्
अल्पावशिष्टैस्तुरगैरभ्यवर्तत सौबलः
Mandibhute tatah shabde pandavanam mahadbalam
Alpavashishtaisturagairabhyavartata saubalah
22.82
ततोऽभ्यधावंस्त्वरिताः पाण्डवा जयगृद्धिनः
पदातयश्च नागाश्च सादिनश्चोद्यतायुधाः
Tatobhyadhavanstvaritah pandava jayagriddhinah
Padatayashcha nagashcha sadinashchodyatayudhah
22.83
कोष्टकीकृत्य चाप्येनं परिक्षिप्य च सर्वशः
शस्त्रैर्नानाविधैर्जघ्नुर्युद्धपारं तितीर्षवः
Koshtakikritya chapyenam parikshipya cha sarvashah
Shastrairnanavidhairjaghnuryuddhaparam titirshavah
22.84
त्वदीयास्तांस्तु संप्रेक्ष्य सर्वतः समभिद्रुतान्
साश्वपत्तिद्विपरथाः पाण्डवानभिदुद्रुवुः
Tvadiyastanstu samprekshya sarvatah samabhidrutan
Sashvapattidviparathah pandavanabhidudruvuh
22.85
केचित्पदातयः पद्भिर्मुष्टिभिश्च परस्परम्
निजघ्नुः समरे शूराः क्षीणशस्त्रास्ततोऽपतन्
Kechitpadatayah padbhirmushtibhishcha parasparam
Nijaghnuh samare shurah kshinashastrastatopatan
22.86
रथेभ्यो रथिनः पेतुर्द्विपेभ्यो हस्तिसादिनः
विमानेभ्य इव भ्रष्टाः सिद्धाः पुण्यक्षयाद्यथा
Rathebhyo rathinah peturdvipebhyo hastisadinah
Vimanebhya iva bhrashtah siddhah punyakshayadyatha
22.87
एवमन्योन्यमायस्ता योधा जघ्नुर्महामृधे
पितॄन्भ्रातॄन्वयस्यांश्च पुत्रानपि तथापरे
Evamanyonyamayasta yodha jaghnurmahamridhe
Pitrinbhratrinvayasyanshcha putranapi tathapare
22.88
एवमासीदमर्यादं युद्धं भरतसत्तम
प्रासासिबाणकलिले वर्तमाने सुदारुणे
Evamasidamaryadam yuddham bharatasattama
Prasasibanakalile vartamane sudarune