UtshovChapter 19
19.1
संजय उवाच
संनिवृत्ते बलौघे तु शाल्वो म्लेच्छगणाधिपः
अभ्यवर्तत संक्रुद्धः पाण्डूनां सुमहद्बलम्
Sanjaya uvacha
Sannivritte balaughe tu shalvo mlechchhaganadhipah
Abhyavartata sankruddhah pandunam sumahadbalam
19.2
आस्थाय सुमहानागं प्रभिन्नं पर्वतोपमम्
दृप्तमैरावतप्रख्यममित्रगणमर्दनम्
Asthaya sumahanagam prabhinnam parvatopamam
Driptamairavataprakhyamamitraganamardanam
19.3
योऽसौ महाभद्रकुलप्रसूतः; सुपूजितो धार्तराष्ट्रेण नित्यम्
सुकल्पितः शास्त्रविनिश्चयज्ञैः; सदोपवाह्यः समरेषु राजन्
Yosau mahabhadrakulaprasutah; supujito dhartarashtrena nityam
Sukalpitah shastravinishchayagyaih; sadopavahyah samareshu rajan
19.4
तमास्थितो राजवरो बभूव; यथोदयस्थः सविता क्षपान्ते
स तेन नागप्रवरेण राज;न्नभ्युद्ययौ पाण्डुसुतान्समन्तात्
शितैः पृषत्कैर्विददार चापि; महेन्द्रवज्रप्रतिमैः सुघोरैः
Tamasthito rajavaro babhuva; yathodayasthah savita kshapante
Sa tena nagapravarena raja;nnabhyudyayau pandusutansamantat
Shitaih prishatkairvidadara chapi; mahendravajrapratimaih sughoraih
19.5
ततः शरान्वै सृजतो महारणे; योधांश्च राजन्नयतो यमाय
नास्यान्तरं ददृशुः स्वे परे वा; यथा पुरा वज्रधरस्य दैत्याः
Tatah sharanvai srijato maharane; yodhanshcha rajannayato yamaya
Nasyantaram dadrishuh sve pare va; yatha pura vajradharasya daityah
19.6
ते पाण्डवाः सोमकाः सृञ्जयाश्च; तमेव नागं ददृशुः समन्तात्
सहस्रशो वै विचरन्तमेकं; यथा महेन्द्रस्य गजं समीपे
Te pandavah somakah srinjayashcha; tameva nagam dadrishuh samantat
Sahasrasho vai vicharantamekam; yatha mahendrasya gajam samipe
19.7
संद्राव्यमाणं तु बलं परेषां; परीतकल्पं विबभौ समन्तात्
नैवावतस्थे समरे भृशं भया;द्विमर्दमानं तु परस्परं तदा
Sandravyamanam tu balam paresham; paritakalpam vibabhau samantat
Naivavatasthe samare bhrisham bhaya;dvimardamanam tu parasparam tada
19.8
ततः प्रभग्ना सहसा महाचमूः; सा पाण्डवी तेन नराधिपेन
दिशश्चतस्रः सहसा प्रधाविता; गजेन्द्रवेगं तमपारयन्ती
Tatah prabhagna sahasa mahachamuh; sa pandavi tena naradhipena
Dishashchatasrah sahasa pradhavita; gajendravegam tamaparayanti
19.9
दृष्ट्वा च तां वेगवता प्रभग्नां; सर्वे त्वदीया युधि योधमुख्याः
अपूजयंस्तत्र नराधिपं तं; दध्मुश्च शङ्खाञ्शशिसंनिकाशान्
Drishtva cha tam vegavata prabhagnam; sarve tvadiya yudhi yodhamukhyah
Apujayanstatra naradhipam tam; dadhmushcha shankhanshashisannikashan
19.10
श्रुत्वा निनादं त्वथ कौरवाणां; हर्षाद्विमुक्तं सह शङ्खशब्दैः
सेनापतिः पाण्डवसृञ्जयानां; पाञ्चालपुत्रो न ममर्ष रोषात्
Shrutva ninadam tvatha kauravanam; harshadvimuktam saha shankhashabdaih
Senapatih pandavasrinjayanam; panchalaputro na mamarsha roshat
19.11
ततस्तु तं वै द्विरदं महात्मा; प्रत्युद्ययौ त्वरमाणो जयाय
जम्भो यथा शक्रसमागमे वै; नागेन्द्रमैरावणमिन्द्रवाह्यम्
Tatastu tam vai dviradam mahatma; pratyudyayau tvaramano jayaya
Jambho yatha shakrasamagame vai; nagendramairavanamindravahyam
19.12
तमापतन्तं सहसा तु दृष्ट्वा; पाञ्चालराजं युधि राजसिंहः
तं वै द्विपं प्रेषयामास तूर्णं; वधाय राजन्द्रुपदात्मजस्य
Tamapatantam sahasa tu drishtva; panchalarajam yudhi rajasinhah
Tam vai dvipam preshayamasa turnam; vadhaya rajandrupadatmajasya
19.13
स तं द्विपं सहसाभ्यापतन्त;मविध्यदर्कप्रतिमैः पृषत्कैः
कर्मारधौतैर्निशितैर्ज्वलद्भि;र्नाराचमुख्यैस्त्रिभिरुग्रवेगैः
Sa tam dvipam sahasabhyapatanta;mavidhyadarkapratimaih prishatkaih
Karmaradhautairnishitairjvaladbhi;rnarachamukhyaistribhirugravegaih
19.14
ततोऽपरान्पञ्च शितान्महात्मा; नाराचमुख्यान्विससर्ज कुम्भे
स तैस्तु विद्धः परमद्विपो रणे; तदा परावृत्य भृशं प्रदुद्रुवे
Tatoparanpancha shitanmahatma; narachamukhyanvisasarja kumbhe
Sa taistu viddhah paramadvipo rane; tada paravritya bhrisham pradudruve
19.15
तं नागराजं सहसा प्रणुन्नं; विद्राव्यमाणं च निगृह्य शाल्वः
तोत्त्राङ्कुशैः प्रेषयामास तूर्णं; पाञ्चालराजस्य रथं प्रदिश्य
Tam nagarajam sahasa pranunnam; vidravyamanam cha nigrihya shalvah
Tottrankushaih preshayamasa turnam; panchalarajasya ratham pradishya
19.16
दृष्ट्वापतन्तं सहसा तु नागं; धृष्टद्युम्नः स्वरथाच्छीघ्रमेव
गदां प्रगृह्याशु जवेन वीरो; भूमिं प्रपन्नो भयविह्वलाङ्गः
Drishtvapatantam sahasa tu nagam; dhrishtadyumnah svarathachchhighrameva
Gadam pragrihyashu javena viro; bhumim prapanno bhayavihvalangah
19.17
स तं रथं हेमविभूषिताङ्गं; साश्वं ससूतं सहसा विमृद्य
उत्क्षिप्य हस्तेन तदा महाद्विपो; विपोथयामास वसुंधरातले
Sa tam ratham hemavibhushitangam; sashvam sasutam sahasa vimridya
Utkshipya hastena tada mahadvipo; vipothayamasa vasundharatale
19.18
पाञ्चालराजस्य सुतं स दृष्ट्वा; तदार्दितं नागवरेण तेन
तमभ्यधावत्सहसा जवेन; भीमः शिखण्डी च शिनेश्च नप्ता
Panchalarajasya sutam sa drishtva; tadarditam nagavarena tena
Tamabhyadhavatsahasa javena; bhimah shikhandi cha shineshcha napta
19.19
शरैश्च वेगं सहसा निगृह्य; तस्याभितोऽभ्यापततो गजस्य
स संगृहीतो रथिभिर्गजो वै; चचाल तैर्वार्यमाणश्च संख्ये
Sharaishcha vegam sahasa nigrihya; tasyabhitobhyapatato gajasya
Sa sangrihito rathibhirgajo vai; chachala tairvaryamanashcha sankhye
19.20
ततः पृषत्कान्प्रववर्ष राजा; सूर्यो यथा रश्मिजालं समन्तात्
तेनाशुगैर्वध्यमाना रथौघाः; प्रदुद्रुवुस्तत्र ततस्तु सर्वे
Tatah prishatkanpravavarsha raja; suryo yatha rashmijalam samantat
Tenashugairvadhyamana rathaughah; pradudruvustatra tatastu sarve
19.21
तत्कर्म शाल्वस्य समीक्ष्य सर्वे; पाञ्चालमत्स्या नृप सृञ्जयाश्च
हाहाकारैर्नादयन्तः स्म युद्धे; द्विपं समन्ताद्रुरुधुर्नराग्र्याः
Tatkarma shalvasya samikshya sarve; panchalamatsya nripa srinjayashcha
Hahakarairnadayantah sma yuddhe; dvipam samantadrurudhurnaragryah
19.22
पाञ्चालराजस्त्वरितस्तु शूरो; गदां प्रगृह्याचलशृङ्गकल्पाम्
असंभ्रमं भारत शत्रुघाती; जवेन वीरोऽनुससार नागम्
Panchalarajastvaritastu shuro; gadam pragrihyachalashringakalpam
Asambhramam bharata shatrughati; javena vironusasara nagam
19.23
ततोऽथ नागं धरणीधराभं; मदं स्रवन्तं जलदप्रकाशम्
गदां समाविध्य भृशं जघान; पाञ्चालराजस्य सुतस्तरस्वी
Tatotha nagam dharanidharabham; madam sravantam jaladaprakasham
Gadam samavidhya bhrisham jaghana; panchalarajasya sutastarasvi
19.24
स भिन्नकुम्भः सहसा विनद्य; मुखात्प्रभूतं क्षतजं विमुञ्चन्
पपात नागो धरणीधराभः; क्षितिप्रकम्पाच्चलितो यथाद्रिः
Sa bhinnakumbhah sahasa vinadya; mukhatprabhutam kshatajam vimunchan
Papata nago dharanidharabhah; kshitiprakampachchalito yathadrih
19.25
निपात्यमाने तु तदा गजेन्द्रे; हाहाकृते तव पुत्रस्य सैन्ये
स शाल्वराजस्य शिनिप्रवीरो; जहार भल्लेन शिरः शितेन
Nipatyamane tu tada gajendre; hahakrite tava putrasya sainye
Sa shalvarajasya shinipraviro; jahara bhallena shirah shitena
19.26
हृतोत्तमाङ्गो युधि सात्वतेन; पपात भूमौ सह नागराज्ञा
यथाद्रिशृङ्गं सुमहत्प्रणुन्नं; वज्रेण देवाधिपचोदितेन
Hritottamango yudhi satvatena; papata bhumau saha nagaragya
Yathadrishringam sumahatpranunnam; vajrena devadhipachoditena