UtshovChapter 17
17.1
संजय उवाच
शल्ये तु निहते राजन्मद्रराजपदानुगाः
रथाः सप्तशता वीरा निर्ययुर्महतो बलात्
Sanjaya uvacha
Shalye tu nihate rajanmadrarajapadanugah
Rathah saptashata vira niryayurmahato balat
17.2
दुर्योधनस्तु द्विरदमारुह्याचलसंनिभम्
छत्रेण ध्रियमाणेन वीज्यमानश्च चामरैः
न गन्तव्यं न गन्तव्यमिति मद्रानवारयत्
Duryodhanastu dviradamaruhyachalasannibham
Chhatrena dhriyamanena vijyamanashcha chamaraih
Na gantavyam na gantavyamiti madranavarayat
17.3
दुर्योधनेन ते वीरा वार्यमाणाः पुनः पुनः
युधिष्ठिरं जिघांसन्तः पाण्डूनां प्राविशन्बलम्
Duryodhanena te vira varyamanah punah punah
Yudhishthiram jighansantah pandunam pravishanbalam
17.4
ते तु शूरा महाराज कृतचित्ताः स्म योधने
धनुःशब्दं महत्कृत्वा सहायुध्यन्त पाण्डवैः
Te tu shura maharaja kritachittah sma yodhane
Dhanuhshabdam mahatkritva sahayudhyanta pandavaih
17.5
श्रुत्वा तु निहतं शल्यं धर्मपुत्रं च पीडितम्
मद्रराजप्रिये युक्तैर्मद्रकाणां महारथैः
Shrutva tu nihatam shalyam dharmaputram cha piditam
Madrarajapriye yuktairmadrakanam maharathaih
17.6
आजगाम ततः पार्थो गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः
पूरयन्रथघोषेण दिशः सर्वा महारथः
Ajagama tatah partho gandivam vikshipandhanuh
Purayanrathaghoshena dishah sarva maharathah
17.7
ततोऽर्जुनश्च भीमश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
सात्यकिश्च नरव्याघ्रो द्रौपदेयाश्च सर्वशः
Tatorjunashcha bhimashcha madriputrau cha pandavau
Satyakishcha naravyaghro draupadeyashcha sarvashah
17.8
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाञ्चालाः सह सोमकैः
युधिष्ठिरं परीप्सन्तः समन्तात्पर्यवारयन्
Dhrishtadyumnah shikhandi cha panchalah saha somakaih
Yudhishthiram paripsantah samantatparyavarayan
17.9
ते समन्तात्परिवृताः पाण्डवैः पुरुषर्षभाः
क्षोभयन्ति स्म तां सेनां मकराः सागरं यथा
Te samantatparivritah pandavaih purusharshabhah
Kshobhayanti sma tam senam makarah sagaram yatha
17.10
पुरोवातेन गङ्गेव क्षोभ्यमाना महानदी
अक्षोभ्यत तदा राजन्पाण्डूनां ध्वजिनी पुनः
Purovatena gangeva kshobhyamana mahanadi
Akshobhyata tada rajanpandunam dhvajini punah
17.11
प्रस्कन्द्य सेनां महतीं त्यक्तात्मानो महारथाः
वृक्षानिव महावाताः कम्पयन्ति स्म तावकाः
Praskandya senam mahatim tyaktatmano maharathah
Vrikshaniva mahavatah kampayanti sma tavakah
17.12
बहवश्चुक्रुशुस्तत्र क्व स राजा युधिष्ठिरः
भ्रातरो वास्य ते शूरा दृश्यन्ते नेह केचन
Bahavashchukrushustatra kva sa raja yudhishthirah
Bhrataro vasya te shura drishyante neha kechana
17.13
पाञ्चालानां महावीर्याः शिखण्डी च महारथः
धृष्टद्युम्नोऽथ शैनेयो द्रौपदेयाश्च सर्वशः
Panchalanam mahaviryah shikhandi cha maharathah
Dhrishtadyumnotha shaineyo draupadeyashcha sarvashah
17.14
एवं तान्वादिनः शूरान्द्रौपदेया महारथाः
अभ्यघ्नन्युयुधानश्च मद्रराजपदानुगान्
Evam tanvadinah shurandraupadeya maharathah
Abhyaghnanyuyudhanashcha madrarajapadanugan
17.15
चक्रैर्विमथितैः केचित्केचिच्छिन्नैर्महाध्वजैः
प्रत्यदृश्यन्त समरे तावका निहताः परैः
Chakrairvimathitaih kechitkechichchhinnairmahadhvajaih
Pratyadrishyanta samare tavaka nihatah paraih
17.16
आलोक्य पाण्डवान्युद्धे योधा राजन्समन्ततः
वार्यमाणा ययुर्वेगात्तव पुत्रेण भारत
Alokya pandavanyuddhe yodha rajansamantatah
Varyamana yayurvegattava putrena bharata
17.17
दुर्योधनस्तु तान्वीरान्वारयामास सान्त्वयन्
न चास्य शासनं कश्चित्तत्र चक्रे महारथः
Duryodhanastu tanviranvarayamasa santvayan
Na chasya shasanam kashchittatra chakre maharathah
17.18
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरब्रवीत्
दुर्योधनं महाराज वचनं वचनक्षमः
Tato gandhararajasya putrah shakunirabravit
Duryodhanam maharaja vachanam vachanakshamah
17.19
किं नः संप्रेक्षमाणानां मद्राणां हन्यते बलम्
न युक्तमेतत्समरे त्वयि तिष्ठति भारत
Kim nah samprekshamananam madranam hanyate balam
Na yuktametatsamare tvayi tishthati bharata
17.20
सहितैर्नाम योद्धव्यमित्येष समयः कृतः
अथ कस्मात्परानेव घ्नतो मर्षयसे नृप
Sahitairnama yoddhavyamityesha samayah kritah
Atha kasmatparaneva ghnato marshayase nripa
17.21
दुर्योधन उवाच
वार्यमाणा मया पूर्वं नैते चक्रुर्वचो मम
एते हि निहताः सर्वे प्रस्कन्नाः पाण्डुवाहिनीम्
Duryodhana uvacha
Varyamana maya purvam naite chakrurvacho mama
Ete hi nihatah sarve praskannah panduvahinim
17.22
शकुनिरुवाच
न भर्तुः शासनं वीरा रणे कुर्वन्त्यमर्षिताः
अलं क्रोद्धुं तथैतेषां नायं काल उपेक्षितुम्
Shakuniruvacha
Na bhartuh shasanam vira rane kurvantyamarshitah
Alam kroddhum tathaitesham nayam kala upekshitum
17.23
यामः सर्वेऽत्र संभूय सवाजिरथकुञ्जराः
परित्रातुं महेष्वासान्मद्रराजपदानुगान्
Yamah sarvetra sambhuya savajirathakunjarah
Paritratum maheshvasanmadrarajapadanugan
17.24
अन्योन्यं परिरक्षामो यत्नेन महता नृप
एवं सर्वेऽनुसंचिन्त्य प्रययुर्यत्र सैनिकाः
Anyonyam parirakshamo yatnena mahata nripa
Evam sarvenusanchintya prayayuryatra sainikah
17.25
संजय उवाच
एवमुक्तस्ततो राजा बलेन महता वृतः
प्रययौ सिंहनादेन कम्पयन्वै वसुंधराम्
Sanjaya uvacha
Evamuktastato raja balena mahata vritah
Prayayau sinhanadena kampayanvai vasundharam
17.26
हत विध्यत गृह्णीत प्रहरध्वं निकृन्तत
इत्यासीत्तुमुलः शब्दस्तव सैन्यस्य भारत
Hata vidhyata grihnita praharadhvam nikrintata
Ityasittumulah shabdastava sainyasya bharata
17.27
पाण्डवास्तु रणे दृष्ट्वा मद्रराजपदानुगान्
सहितानभ्यवर्तन्त गुल्ममास्थाय मध्यमम्
Pandavastu rane drishtva madrarajapadanugan
Sahitanabhyavartanta gulmamasthaya madhyamam
17.28
ते मुहूर्ताद्रणे वीरा हस्ताहस्तं विशां पते
निहताः प्रत्यदृश्यन्त मद्रराजपदानुगाः
Te muhurtadrane vira hastahastam visham pate
Nihatah pratyadrishyanta madrarajapadanugah
17.29
ततो नः संप्रयातानां हतामित्रास्तरस्विनः
हृष्टाः किलकिलाशब्दमकुर्वन्सहिताः परे
Tato nah samprayatanam hatamitrastarasvinah
Hrishtah kilakilashabdamakurvansahitah pare
17.30
अथोत्थितानि रुण्डानि समदृश्यन्त सर्वशः
पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलम्
Athotthitani rundani samadrishyanta sarvashah
Papata mahati cholka madhyenadityamandalam
17.31
रथैर्भग्नैर्युगाक्षैश्च निहतैश्च महारथैः
अश्वैर्निपतितैश्चैव संछन्नाभूद्वसुंधरा
Rathairbhagnairyugakshaishcha nihataishcha maharathaih
Ashvairnipatitaishchaiva sanchhannabhudvasundhara
17.32
वातायमानैस्तुरगैर्युगासक्तैस्तुरंगमैः
अदृश्यन्त महाराज योधास्तत्र रणाजिरे
Vatayamanaisturagairyugasaktaisturangamaih
Adrishyanta maharaja yodhastatra ranajire
17.33
भग्नचक्रान्रथान्केचिदवहंस्तुरगा रणे
रथार्धं केचिदादाय दिशो दश विबभ्रमुः
तत्र तत्र च दृश्यन्ते योक्त्रैः श्लिष्टाः स्म वाजिनः
Bhagnachakranrathankechidavahansturaga rane
Rathardham kechidadaya disho dasha vibabhramuh
Tatra tatra cha drishyante yoktraih shlishtah sma vajinah
17.34
रथिनः पतमानाश्च व्यदृश्यन्त नरोत्तम
गगनात्प्रच्युताः सिद्धाः पुण्यानामिव संक्षये
Rathinah patamanashcha vyadrishyanta narottama
Gaganatprachyutah siddhah punyanamiva sankshaye
17.35
निहतेषु च शूरेषु मद्रराजानुगेषु च
अस्मानापततश्चापि दृष्ट्वा पार्था महारथाः
Nihateshu cha shureshu madrarajanugeshu cha
Asmanapatatashchapi drishtva partha maharathah
17.36
अभ्यवर्तन्त वेगेन जयगृध्राः प्रहारिणः
बाणशब्दरवान्कृत्वा विमिश्राञ्शङ्खनिस्वनैः
Abhyavartanta vegena jayagridhrah praharinah
Banashabdaravankritva vimishranshankhanisvanaih
17.37
अस्मांस्तु पुनरासाद्य लब्धलक्षाः प्रहारिणः
शरासनानि धुन्वानाः सिंहनादान्प्रचुक्रुशुः
Asmanstu punarasadya labdhalakshah praharinah
Sharasanani dhunvanah sinhanadanprachukrushuh
17.38
ततो हतमभिप्रेक्ष्य मद्रराजबलं महत्
मद्रराजं च समरे दृष्ट्वा शूरं निपातितम्
दुर्योधनबलं सर्वं पुनरासीत्पराङ्मुखम्
Tato hatamabhiprekshya madrarajabalam mahat
Madrarajam cha samare drishtva shuram nipatitam
Duryodhanabalam sarvam punarasitparanmukham
17.39
वध्यमानं महाराज पाण्डवैर्जितकाशिभिः
दिशो भेजेऽथ संभ्रान्तं त्रासितं दृढधन्विभिः
Vadhyamanam maharaja pandavairjitakashibhih
Disho bhejetha sambhrantam trasitam dridhadhanvibhih