UtshovChapter 67
67.1
संजय उवाच
अथाब्रवीद्वासुदेवो रथस्थो; राधेय दिष्ट्या स्मरसीह धर्मम्
प्रायेण नीचा व्यसनेषु मग्ना; निन्दन्ति दैवं कुकृतं न तत्तत्
Sanjaya uvacha
Athabravidvasudevo rathastho; radheya dishtya smarasiha dharmam
Prayena nicha vyasaneshu magna; nindanti daivam kukritam na tattat
67.2
यद्द्रौपदीमेकवस्त्रां सभाया;मानाय्य त्वं चैव सुयोधनश्च
दुःशासनः शकुनिः सौबलश्च; न ते कर्ण प्रत्यभात्तत्र धर्मः
Yaddraupadimekavastram sabhaya;manayya tvam chaiva suyodhanashcha
Duhshasanah shakunih saubalashcha; na te karna pratyabhattatra dharmah
67.3
यदा सभायां कौन्तेयमनक्षज्ञं युधिष्ठिरम्
अक्षज्ञः शकुनिर्जेता तदा धर्मः क्व ते गतः
Yada sabhayam kaunteyamanakshagyam yudhishthiram
Akshagyah shakunirjeta tada dharmah kva te gatah
67.4
यदा रजस्वलां कृष्णां दुःशासनवशे स्थिताम्
सभायां प्राहसः कर्ण क्व ते धर्मस्तदा गतः
Yada rajasvalam krishnam duhshasanavashe sthitam
Sabhayam prahasah karna kva te dharmastada gatah
67.5
राज्यलुब्धः पुनः कर्ण समाह्वयसि पाण्डवम्
गान्धारराजमाश्रित्य क्व ते धर्मस्तदा गतः
Rajyalubdhah punah karna samahvayasi pandavam
Gandhararajamashritya kva te dharmastada gatah
67.6
एवमुक्ते तु राधेये वासुदेवेन पाण्डवम्
मन्युरभ्याविशत्तीव्रः स्मृत्वा तत्तद्धनंजयम्
Evamukte tu radheye vasudevena pandavam
Manyurabhyavishattivrah smritva tattaddhananjayam
67.7
तस्य क्रोधेन सर्वेभ्यः स्रोतोभ्यस्तेजसोऽर्चिषः
प्रादुरासन्महाराज तदद्भुतमिवाभवत्
Tasya krodhena sarvebhyah srotobhyastejasorchishah
Pradurasanmaharaja tadadbhutamivabhavat
67.8
तं समीक्ष्य ततः कर्णो ब्रह्मास्त्रेण धनंजयम्
अभ्यवर्षत्पुनर्यत्नमकरोद्रथसर्जने
तदस्त्रमस्त्रेणावार्य प्रजहारास्य पाण्डवः
Tam samikshya tatah karno brahmastrena dhananjayam
Abhyavarshatpunaryatnamakarodrathasarjane
Tadastramastrenavarya prajaharasya pandavah
67.9
ततोऽन्यदस्त्रं कौन्तेयो दयितं जातवेदसः
मुमोच कर्णमुद्दिश्य तत्प्रजज्वाल वै भृशम्
Tatonyadastram kaunteyo dayitam jatavedasah
Mumocha karnamuddishya tatprajajvala vai bhrisham
67.10
वारुणेन ततः कर्णः शमयामास पावकम्
जीमूतैश्च दिशः सर्वाश्चक्रे तिमिरदुर्दिनाः
Varunena tatah karnah shamayamasa pavakam
Jimutaishcha dishah sarvashchakre timiradurdinah
67.11
पाण्डवेयस्त्वसंभ्रान्तो वायव्यास्त्रेण वीर्यवान्
अपोवाह तदाभ्राणि राधेयस्य प्रपश्यतः
Pandaveyastvasambhranto vayavyastrena viryavan
Apovaha tadabhrani radheyasya prapashyatah
67.12
तं हस्तिकक्ष्याप्रवरं च बाणैः; सुवर्णमुक्तामणिवज्रमृष्टम्
कालप्रयत्नोत्तमशिल्पियत्नैः; कृतं सुरूपं वितमस्कमुच्चैः
Tam hastikakshyapravaram cha banaih; suvarnamuktamanivajramrishtam
Kalaprayatnottamashilpiyatnaih; kritam surupam vitamaskamuchchaih
67.13
ऊर्जस्करं तव सैन्यस्य नित्य;ममित्रवित्रासनमीड्यरूपम्
विख्यातमादित्यसमस्य लोके; त्विषा समं पावकभानुचन्द्रैः
Urjaskaram tava sainyasya nitya;mamitravitrasanamidyarupam
Vikhyatamadityasamasya loke; tvisha samam pavakabhanuchandraih
67.14
ततः क्षुरेणाधिरथेः किरीटी; सुवर्णपुङ्खेन शितेन यत्तः
श्रिया ज्वलन्तं ध्वजमुन्ममाथ; महारथस्याधिरथेर्महात्मा
Tatah kshurenadhiratheh kiriti; suvarnapunkhena shitena yattah
Shriya jvalantam dhvajamunmamatha; maharathasyadhirathermahatma
67.15
यशश्च धर्मश्च जयश्च मारिष; प्रियाणि सर्वाणि च तेन केतुना
तदा कुरूणां हृदयानि चापत;न्बभूव हाहेति च निस्वनो महान्
Yashashcha dharmashcha jayashcha marisha; priyani sarvani cha tena ketuna
Tada kurunam hridayani chapata;nbabhuva haheti cha nisvano mahan
67.16
अथ त्वरन्कर्णवधाय पाण्डवो; महेन्द्रवज्रानलदण्डसंनिभम्
आदत्त पार्थोऽञ्जलिकं निषङ्गा;त्सहस्ररश्मेरिव रश्मिमुत्तमम्
Atha tvarankarnavadhaya pandavo; mahendravajranaladandasannibham
Adatta parthonjalikam nishanga;tsahasrarashmeriva rashmimuttamam
67.17
मर्मच्छिदं शोणितमांसदिग्धं; वैश्वानरार्कप्रतिमं महार्हम्
नराश्वनागासुहरं त्र्यरत्निं; षड्वाजमञ्जोगतिमुग्रवेगम्
Marmachchhidam shonitamansadigdham; vaishvanararkapratimam maharham
Narashvanagasuharam tryaratnim; shadvajamanjogatimugravegam
67.18
सहस्रनेत्राशनितुल्यतेजसं; समानक्रव्यादमिवातिदुःसहम्
पिनाकनारायणचक्रसंनिभं; भयंकरं प्राणभृतां विनाशनम्
Sahasranetrashanitulyatejasam; samanakravyadamivatiduhsaham
Pinakanarayanachakrasannibham; bhayankaram pranabhritam vinashanam
67.19
युक्त्वा महास्त्रेण परेण मन्त्रवि;द्विकृष्य गाण्डीवमुवाच सस्वनम्
अयं महास्त्रोऽप्रतिमो धृतः शरः; शरीरभिच्चासुहरश्च दुर्हृदः
Yuktva mahastrena parena mantravi;dvikrishya gandivamuvacha sasvanam
Ayam mahastropratimo dhritah sharah; sharirabhichchasuharashcha durhridah
67.20
तपोऽस्ति तप्तं गुरवश्च तोषिता; मया यदिष्टं सुहृदां तथा श्रुतम्
अनेन सत्येन निहन्त्वयं शरः; सुदंशितः कर्णमरिं ममाजितः
Taposti taptam guravashcha toshita; maya yadishtam suhridam tatha shrutam
Anena satyena nihantvayam sharah; sudanshitah karnamarim mamajitah
67.21
इत्यूचिवांस्तं स मुमोच बाणं; धनंजयः कर्णवधाय घोरम्
कृत्यामथर्वाङ्गिरसीमिवोग्रां; दीप्तामसह्यां युधि मृत्युनापि
Ityuchivanstam sa mumocha banam; dhananjayah karnavadhaya ghoram
Krityamatharvangirasimivogram; diptamasahyam yudhi mrityunapi
67.22
ब्रुवन्किरीटी तमतिप्रहृष्टो; अयं शरो मे विजयावहोऽस्तु
जिघांसुरर्केन्दुसमप्रभावः; कर्णं समाप्तिं नयतां यमाय
Bruvankiriti tamatiprahrishto; ayam sharo me vijayavahostu
Jighansurarkendusamaprabhavah; karnam samaptim nayatam yamaya
67.23
तेनेषुवर्येण किरीटमाली; प्रहृष्टरूपो विजयावहेन
जिघांसुरर्केन्दुसमप्रभेण; चक्रे विषक्तं रिपुमाततायी
Teneshuvaryena kiritamali; prahrishtarupo vijayavahena
Jighansurarkendusamaprabhena; chakre vishaktam ripumatatayi
67.24
तदुद्यतादित्यसमानवर्चसं; शरन्नभोमध्यगभास्करोपमम्
वराङ्गमुर्व्यामपतच्चमूपते;र्दिवाकरोऽस्तादिव रक्तमण्डलः
Tadudyatadityasamanavarchasam; sharannabhomadhyagabhaskaropamam
Varangamurvyamapatachchamupate;rdivakarostadiva raktamandalah
67.25
तदस्य देही सततं सुखोदितं; स्वरूपमत्यर्थमुदारकर्मणः
परेण कृच्छ्रेण शरीरमत्यज;द्गृहं महर्द्धीव ससङ्गमीश्वरः
Tadasya dehi satatam sukhoditam; svarupamatyarthamudarakarmanah
Parena krichchhrena shariramatyaja;dgriham maharddhiva sasangamishvarah
67.26
शरैर्विभुग्नं व्यसु तद्विवर्मणः; पपात कर्णस्य शरीरमुच्छ्रितम्
स्रवद्व्रणं गैरिकतोयविस्रवं; गिरेर्यथा वज्रहतं शिरस्तथा
Sharairvibhugnam vyasu tadvivarmanah; papata karnasya shariramuchchhritam
Sravadvranam gairikatoyavisravam; gireryatha vajrahatam shirastatha
67.27
देहात्तु कर्णस्य निपातितस्य; तेजो दीप्तं खं विगाह्याचिरेण
तदद्भुतं सर्वमनुष्ययोधाः; पश्यन्ति राजन्निहते स्म कर्णे
Dehattu karnasya nipatitasya; tejo diptam kham vigahyachirena
Tadadbhutam sarvamanushyayodhah; pashyanti rajannihate sma karne
67.28
तं सोमकाः प्रेक्ष्य हतं शयानं; प्रीता नादं सह सैन्यैरकुर्वन्
तूर्याणि चाजघ्नुरतीव हृष्टा; वासांसि चैवादुधुवुर्भुजांश्च
बलान्विताश्चाप्यपरे ह्यनृत्य;न्नन्योन्यमाश्लिष्य नदन्त ऊचुः
Tam somakah prekshya hatam shayanam; prita nadam saha sainyairakurvan
Turyani chajaghnurativa hrishta; vasansi chaivadudhuvurbhujanshcha
Balanvitashchapyapare hyanritya;nnanyonyamashlishya nadanta uchuh
67.29
दृष्ट्वा तु कर्णं भुवि निष्टनन्तं; हतं रथात्सायकेनावभिन्नम्
महानिलेनाग्निमिवापविद्धं; यज्ञावसाने शयने निशान्ते
Drishtva tu karnam bhuvi nishtanantam; hatam rathatsayakenavabhinnam
Mahanilenagnimivapaviddham; yagyavasane shayane nishante
67.30
शरैराचितसर्वाङ्गः शोणितौघपरिप्लुतः
विभाति देहः कर्णस्य स्वरश्मिभिरिवांशुमान्
Sharairachitasarvangah shonitaughapariplutah
Vibhati dehah karnasya svarashmibhirivanshuman
67.31
प्रताप्य सेनामामित्रीं दीप्तैः शरगभस्तिभिः
बलिनार्जुनकालेन नीतोऽस्तं कर्णभास्करः
Pratapya senamamitrim diptaih sharagabhastibhih
Balinarjunakalena nitostam karnabhaskarah
67.32
अस्तं गच्छन्यथादित्यः प्रभामादाय गच्छति
एवं जीवितमादाय कर्णस्येषुर्जगाम ह
Astam gachchhanyathadityah prabhamadaya gachchhati
Evam jivitamadaya karnasyeshurjagama ha
67.33
अपराह्णे पराह्णस्य सूतपुत्रस्य मारिष
छिन्नमञ्जलिकेनाजौ सोत्सेधमपतच्छिरः
Aparahne parahnasya sutaputrasya marisha
Chhinnamanjalikenajau sotsedhamapatachchhirah
67.34
उपर्युपरि सैन्यानां तस्य शत्रोस्तदञ्जसा
शिरः कर्णस्य सोत्सेधमिषुः सोऽपाहरद्द्रुतम्
Uparyupari sainyanam tasya shatrostadanjasa
Shirah karnasya sotsedhamishuh sopaharaddrutam
67.35
संजय उवाच
कर्णं तु शूरं पतितं पृथिव्यां; शराचितं शोणितदिग्धगात्रम्
दृष्ट्वा शयानं भुवि मद्रराज;श्छिन्नध्वजेनापययौ रथेन
Sanjaya uvacha
Karnam tu shuram patitam prithivyam; sharachitam shonitadigdhagatram
Drishtva shayanam bhuvi madraraja;shchhinnadhvajenapayayau rathena
67.36
कर्णे हते कुरवः प्राद्रवन्त; भयार्दिता गाढविद्धाश्च संख्ये
अवेक्षमाणा मुहुरर्जुनस्य; ध्वजं महान्तं वपुषा ज्वलन्तम्
Karne hate kuravah pradravanta; bhayardita gadhaviddhashcha sankhye
Avekshamana muhurarjunasya; dhvajam mahantam vapusha jvalantam
67.37
सहस्रनेत्रप्रतिमानकर्मणः; सहस्रपत्रप्रतिमाननं शुभम्
सहस्ररश्मिर्दिनसंक्षये यथा; तथापतत्तस्य शिरो वसुंधराम्
Sahasranetrapratimanakarmanah; sahasrapatrapratimananam shubham
Sahasrarashmirdinasankshaye yatha; tathapatattasya shiro vasundharam