UtshovChapter 60
60.1
संजय उवाच
ततः कर्णः कुरुषु प्रद्रुतेषु; वरूथिना श्वेतहयेन राजन्
पाञ्चालपुत्रान्व्यधमत्सूतपुत्रो; महेषुभिर्वात इवाभ्रसंघान्
Sanjaya uvacha
Tatah karnah kurushu pradruteshu; varuthina shvetahayena rajan
Panchalaputranvyadhamatsutaputro; maheshubhirvata ivabhrasanghan
60.2
सूतं रथादञ्जलिकेन पात्य; जघान चाश्वाञ्जनमेजयस्य
शतानीकं सुतसोमं च भल्लै;रवाकिरद्धनुषी चाप्यकृन्तत्
Sutam rathadanjalikena patya; jaghana chashvanjanamejayasya
Shatanikam sutasomam cha bhallai;ravakiraddhanushi chapyakrintat
60.3
धृष्टद्युम्नं निर्बिभेदाथ षड्भि;र्जघान चाश्वं दक्षिणं तस्य संख्ये
हत्वा चाश्वान्सात्यकेः सूतपुत्रः; कैकेयपुत्रं न्यवधीद्विशोकम्
Dhrishtadyumnam nirbibhedatha shadbhi;rjaghana chashvam dakshinam tasya sankhye
Hatva chashvansatyakeh sutaputrah; kaikeyaputram nyavadhidvishokam
60.4
तमभ्यधावन्निहते कुमारे; कैकेयसेनापतिरुग्रधन्वा
शरैर्विभिन्नं भृशमुग्रवेगैः; कर्णात्मजं सोऽभ्यहनत्सुषेणम्
Tamabhyadhavannihate kumare; kaikeyasenapatirugradhanva
Sharairvibhinnam bhrishamugravegaih; karnatmajam sobhyahanatsushenam
60.5
तस्यार्धचन्द्रैस्त्रिभिरुच्चकर्त; प्रसह्य बाहू च शिरश्च कर्णः
स स्यन्दनाद्गामपतद्गतासुः; परश्वधैः शाल इवावरुग्णः
Tasyardhachandraistribhiruchchakarta; prasahya bahu cha shirashcha karnah
Sa syandanadgamapatadgatasuh; parashvadhaih shala ivavarugnah
60.6
हताश्वमञ्जोगतिभिः सुषेणः; शिनिप्रवीरं निशितैः पृषत्कैः
प्रच्छाद्य नृत्यन्निव सौतिपुत्रः; शैनेयबाणाभिहतः पपात
Hatashvamanjogatibhih sushenah; shinipraviram nishitaih prishatkaih
Prachchhadya nrityanniva sautiputrah; shaineyabanabhihatah papata
60.7
पुत्रे हते क्रोधपरीतचेताः; कर्णः शिनीनामृषभं जिघांसुः
हतोऽसि शैनेय इति ब्रुवन्स; व्यवासृजद्बाणममित्रसाहम्
Putre hate krodhaparitachetah; karnah shininamrishabham jighansuh
Hatosi shaineya iti bruvansa; vyavasrijadbanamamitrasaham
60.8
स तस्य चिच्छेद शरं शिखण्डी; त्रिभिस्त्रिभिश्च प्रतुतोद कर्णम्
शिखण्डिनः कार्मुकं स ध्वजं च; च्छित्त्वा शराभ्यामहनत्सुजातम्
Sa tasya chichchheda sharam shikhandi; tribhistribhishcha pratutoda karnam
Shikhandinah karmukam sa dhvajam cha; chchhittva sharabhyamahanatsujatam
60.9
शिखण्डिनं षड्भिरविध्यदुग्रो; दान्तो धार्ष्टद्युम्नशिरश्चकर्त
अथाभिनत्सुतसोमं शरेण; स संशितेनाधिरथिर्महात्मा
Shikhandinam shadbhiravidhyadugro; danto dharshtadyumnashirashchakarta
Athabhinatsutasomam sharena; sa sanshitenadhirathirmahatma
60.10
अथाक्रन्दे तुमुले वर्तमाने; धार्ष्टद्युम्ने निहते तत्र कृष्णः
अपाञ्चाल्यं क्रियते याहि पार्थ; कर्णं जहीत्यब्रवीद्राजसिंह
Athakrande tumule vartamane; dharshtadyumne nihate tatra krishnah
Apanchalyam kriyate yahi partha; karnam jahityabravidrajasinha
60.11
ततः प्रहस्याशु नरप्रवीरो; रथं रथेनाधिरथेर्जगाम
भये तेषां त्राणमिच्छन्सुबाहु;रभ्याहतानां रथयूथपेन
Tatah prahasyashu narapraviro; ratham rathenadhiratherjagama
Bhaye tesham tranamichchhansubahu;rabhyahatanam rathayuthapena
60.12
विस्फार्य गाण्डीवमथोग्रघोषं; ज्यया समाहत्य तले भृशं च
बाणान्धकारं सहसैव कृत्वा; जघान नागाश्वरथान्नरांश्च
Vispharya gandivamathograghosham; jyaya samahatya tale bhrisham cha
Banandhakaram sahasaiva kritva; jaghana nagashvarathannaranshcha
60.13
तं भीमसेनोऽनु ययौ रथेन; पृष्ठे रक्षन्पाण्डवमेकवीरम्
तौ राजपुत्रौ त्वरितौ रथाभ्यां; कर्णाय यातावरिभिर्विमुक्तौ
Tam bhimasenonu yayau rathena; prishthe rakshanpandavamekaviram
Tau rajaputrau tvaritau rathabhyam; karnaya yatavaribhirvimuktau
60.14
अत्रान्तरे सुमहत्सूतपुत्र;श्चक्रे युद्धं सोमकान्संप्रमृद्नन्
रथाश्वमातङ्गगणाञ्जघान; प्रच्छादयामास दिशः शरैश्च
Atrantare sumahatsutaputra;shchakre yuddham somakansampramridnan
Rathashvamatangagananjaghana; prachchhadayamasa dishah sharaishcha
60.15
तमुत्तमौजा जनमेजयश्च; क्रुद्धौ युधामन्युशिखण्डिनौ च
कर्णं विनेदुः सहिताः पृषत्कैः; संमर्दमानाः सह पार्षतेन
Tamuttamauja janamejayashcha; kruddhau yudhamanyushikhandinau cha
Karnam vineduh sahitah prishatkaih; sammardamanah saha parshatena
60.16
ते पञ्च पाञ्चालरथाः सुरूपै;र्वैकर्तनं कर्णमभिद्रवन्तः
तस्माद्रथाच्च्यावयितुं न शेकु;र्धैर्यात्कृतात्मानमिवेन्द्रियाणि
Te pancha panchalarathah surupai;rvaikartanam karnamabhidravantah
Tasmadrathachchyavayitum na sheku;rdhairyatkritatmanamivendriyani
60.17
तेषां धनूंषि ध्वजवाजिसूतां;स्तूणं पताकाश्च निकृत्य बाणैः
तान्पञ्चभिः स त्वहनत्पृषत्कैः; कर्णस्ततः सिंह इवोन्ननाद
Tesham dhanunshi dhvajavajisutam;stunam patakashcha nikritya banaih
Tanpanchabhih sa tvahanatprishatkaih; karnastatah sinha ivonnanada
60.18
तस्यास्यतस्तानभिनिघ्नतश्च; ज्याबाणहस्तस्य धनुःस्वनेन
साद्रिद्रुमा स्यात्पृथिवी विशीर्णा; इत्येव मत्वा जनता व्यषीदत्
Tasyasyatastanabhinighnatashcha; jyabanahastasya dhanuhsvanena
Sadridruma syatprithivi vishirna; ityeva matva janata vyashidat
60.19
स शक्रचापप्रतिमेन धन्वना; भृशाततेनाधिरथिः शरान्सृजन्
बभौ रणे दीप्तमरीचिमण्डलो; यथांशुमाली परिवेषवांस्तथा
Sa shakrachapapratimena dhanvana; bhrishatatenadhirathih sharansrijan
Babhau rane diptamarichimandalo; yathanshumali pariveshavanstatha
60.20
शिखण्डिनं द्वादशभिः पराभिन;च्छितैः शरैः षड्भिरथोत्तमौजसम्
त्रिभिर्युधामन्युमविध्यदाशुगै;स्त्रिभिस्त्रिभिः सोमकपार्षतात्मजौ
Shikhandinam dvadashabhih parabhina;chchhitaih sharaih shadbhirathottamaujasam
Tribhiryudhamanyumavidhyadashugai;stribhistribhih somakaparshatatmajau
60.21
पराजिताः पञ्च महारथास्तु ते; महाहवे सूतसुतेन मारिष
निरुद्यमास्तस्थुरमित्रमर्दना; यथेन्द्रियार्थात्मवता पराजिताः
Parajitah pancha maharathastu te; mahahave sutasutena marisha
Nirudyamastasthuramitramardana; yathendriyarthatmavata parajitah
60.22
निमज्जतस्तानथ कर्णसागरे; विपन्ननावो वणिजो यथार्णवे
उद्दध्रिरे नौभिरिवार्णवाद्रथैः; सुकल्पितैर्द्रौपदिजाः स्वमातुलान्
Nimajjatastanatha karnasagare; vipannanavo vanijo yatharnave
Uddadhrire naubhirivarnavadrathaih; sukalpitairdraupadijah svamatulan
60.23
ततः शिनीनामृषभः शितैः शरै;र्निकृत्य कर्णप्रहितानिषून्बहून्
विदार्य कर्णं निशितैरयस्मयै;स्तवात्मजं ज्येष्ठमविध्यदष्टभिः
Tatah shininamrishabhah shitaih sharai;rnikritya karnaprahitanishunbahun
Vidarya karnam nishitairayasmayai;stavatmajam jyeshthamavidhyadashtabhih
60.24
कृपोऽथ भोजश्च तवात्मजस्तथा; स्वयं च कर्णो निशितैरताडयत्
स तैश्चतुर्भिर्युयुधे यदूत्तमो; दिगीश्वरैर्दैत्यपतिर्यथा तथा
Kripotha bhojashcha tavatmajastatha; svayam cha karno nishitairatadayat
Sa taishchaturbhiryuyudhe yaduttamo; digishvarairdaityapatiryatha tatha
60.25
समानतेनेष्वसनेन कूजता; भृशाततेनामितबाणवर्षिणा
बभूव दुर्धर्षतरः स सात्यकिः; शरन्नभोमध्यगतो यथा रविः
Samanateneshvasanena kujata; bhrishatatenamitabanavarshina
Babhuva durdharshatarah sa satyakih; sharannabhomadhyagato yatha ravih
60.26
पुनः समासाद्य रथान्सुदंशिताः; शिनिप्रवीरं जुगुपुः परंतपाः
समेत्य पाञ्चालरथा महारणे; मरुद्गणाः शक्रमिवारिनिग्रहे
Punah samasadya rathansudanshitah; shinipraviram jugupuh parantapah
Sametya panchalaratha maharane; marudganah shakramivarinigrahe
60.27
ततोऽभवद्युद्धमतीव दारुणं; तवाहितानां तव सैनिकैः सह
रथाश्वमातङ्गविनाशनं तथा; यथा सुराणामसुरैः पुराभवत्
Tatobhavadyuddhamativa darunam; tavahitanam tava sainikaih saha
Rathashvamatangavinashanam tatha; yatha suranamasuraih purabhavat
60.28
रथद्विपा वाजिपदातयोऽपि वा; भ्रमन्ति नानाविधशस्त्रवेष्टिताः
परस्परेणाभिहताश्च चस्खलु;र्विनेदुरार्ता व्यसवोऽपतन्त च
Rathadvipa vajipadatayopi va; bhramanti nanavidhashastraveshtitah
Parasparenabhihatashcha chaskhalu;rvinedurarta vyasavopatanta cha
60.29
तथा गते भीममभीस्तवात्मजः; ससार राजावरजः किरञ्शरैः
तमभ्यधावत्त्वरितो वृकोदरो; महारुरुं सिंह इवाभिपेतिवान्
Tatha gate bhimamabhistavatmajah; sasara rajavarajah kiransharaih
Tamabhyadhavattvarito vrikodaro; maharurum sinha ivabhipetivan
60.30
ततस्तयोर्युद्धमतीतमानुषं; प्रदीव्यतोः प्राणदुरोदरेऽभवत्
परस्परेणाभिनिविष्टरोषयो;रुदग्रयोः शम्बरशक्रयोर्यथा
Tatastayoryuddhamatitamanusham; pradivyatoh pranadurodarebhavat
Parasparenabhinivishtaroshayo;rudagrayoh shambarashakrayoryatha
60.31
शरैः शरीरान्तकरैः सुतेजनै;र्निजघ्नतुस्तावितरेतरं भृशम्
सकृत्प्रभिन्नाविव वाशितान्तरे; महागजौ मन्मथसक्तचेतसौ
Sharaih sharirantakaraih sutejanai;rnijaghnatustavitaretaram bhrisham
Sakritprabhinnaviva vashitantare; mahagajau manmathasaktachetasau
60.32
तवात्मजस्याथ वृकोदरस्त्वर;न्धनुः क्षुराभ्यां ध्वजमेव चाच्छिनत्
ललाटमप्यस्य बिभेद पत्रिणा; शिरश्च कायात्प्रजहार सारथेः
Tavatmajasyatha vrikodarastvara;ndhanuh kshurabhyam dhvajameva chachchhinat
Lalatamapyasya bibheda patrina; shirashcha kayatprajahara saratheh
60.33
स राजपुत्रोऽन्यदवाप्य कार्मुकं; वृकोदरं द्वादशभिः पराभिनत्
स्वयं नियच्छंस्तुरगानजिह्मगैः; शरैश्च भीमं पुनरभ्यवीवृषत्
Sa rajaputronyadavapya karmukam; vrikodaram dvadashabhih parabhinat
Svayam niyachchhansturaganajihmagaih; sharaishcha bhimam punarabhyavivrishat