UtshovChapter 61
61.1
संजय उवाच
तत्राकरोद्दुष्करं राजपुत्रो; दुःशासनस्तुमुले युध्यमानः
चिच्छेद भीमस्य धनुः क्षुरेण; षड्भिः शरैः सारथिमप्यविध्यत्
Sanjaya uvacha
Tatrakaroddushkaram rajaputro; duhshasanastumule yudhyamanah
Chichchheda bhimasya dhanuh kshurena; shadbhih sharaih sarathimapyavidhyat
61.2
ततोऽभिनद्बहुभिः क्षिप्रमेव; वरेषुभिर्भीमसेनं महात्मा
स विक्षरन्नाग इव प्रभिन्नो; गदामस्मै तुमुले प्राहिणोद्वै
Tatobhinadbahubhih kshiprameva; vareshubhirbhimasenam mahatma
Sa viksharannaga iva prabhinno; gadamasmai tumule prahinodvai
61.3
तयाहरद्दश धन्वन्तराणि; दुःशासनं भीमसेनः प्रसह्य
तया हतः पतितो वेपमानो; दुःशासनो गदया वेगवत्या
Tayaharaddasha dhanvantarani; duhshasanam bhimasenah prasahya
Taya hatah patito vepamano; duhshasano gadaya vegavatya
61.4
हयाः ससूताश्च हता नरेन्द्र; चूर्णीकृतश्चास्य रथः पतन्त्या
विध्वस्तवर्माभरणाम्बरस्र;ग्विचेष्टमानो भृशवेदनार्तः
Hayah sasutashcha hata narendra; churnikritashchasya rathah patantya
Vidhvastavarmabharanambarasra;gvicheshtamano bhrishavedanartah
61.5
ततः स्मृत्वा भीमसेनस्तरस्वी; सापत्नकं यत्प्रयुक्तं सुतैस्ते
रथादवप्लुत्य गतः स भूमौ; यत्नेन तस्मिन्प्रणिधाय चक्षुः
Tatah smritva bhimasenastarasvi; sapatnakam yatprayuktam sutaiste
Rathadavaplutya gatah sa bhumau; yatnena tasminpranidhaya chakshuh
61.6
असिं समुद्धृत्य शितं सुधारं; कण्ठे समाक्रम्य च वेपमानम्
उत्कृत्य वक्षः पतितस्य भूमा;वथापिबच्छोणितमस्य कोष्णम्
आस्वाद्य चास्वाद्य च वीक्षमाणः; क्रुद्धोऽतिवेलं प्रजगाद वाक्यम्
Asim samuddhritya shitam sudharam; kanthe samakramya cha vepamanam
Utkritya vakshah patitasya bhuma;vathapibachchhonitamasya koshnam
Asvadya chasvadya cha vikshamanah; kruddhotivelam prajagada vakyam
61.7
स्तन्यस्य मातुर्मधुसर्पिषो वा; माध्वीकपानस्य च सत्कृतस्य
दिव्यस्य वा तोयरसस्य पाना;त्पयोदधिभ्यां मथिताच्च मुख्यात्
सर्वेभ्य एवाभ्यधिको रसोऽयं; मतो ममाद्याहितलोहितस्य
Stanyasya maturmadhusarpisho va; madhvikapanasya cha satkritasya
Divyasya va toyarasasya pana;tpayodadhibhyam mathitachcha mukhyat
Sarvebhya evabhyadhiko rasoyam; mato mamadyahitalohitasya
61.8
एवं ब्रुवाणं पुनराद्रवन्त;मास्वाद्य वल्गन्तमतिप्रहृष्टम्
ये भीमसेनं ददृशुस्तदानीं; भयेन तेऽपि व्यथिता निपेतुः
Evam bruvanam punaradravanta;masvadya valgantamatiprahrishtam
Ye bhimasenam dadrishustadanim; bhayena tepi vyathita nipetuh
61.9
ये चापि तत्रापतिता मनुष्या;स्तेषां करेभ्यः पतितं च शस्त्रम्
भयाच्च संचुक्रुशुरुच्चकैस्ते; निमीलिताक्षा ददृशुश्च तन्न
Ye chapi tatrapatita manushya;stesham karebhyah patitam cha shastram
Bhayachcha sanchukrushuruchchakaiste; nimilitaksha dadrishushcha tanna
61.10
ये तत्र भीमं ददृशुः समन्ता;द्दौःशासनं तद्रुधिरं पिबन्तम्
सर्वे पलायन्त भयाभिपन्ना; नायं मनुष्य इति भाषमाणाः
Ye tatra bhimam dadrishuh samanta;ddauhshasanam tadrudhiram pibantam
Sarve palayanta bhayabhipanna; nayam manushya iti bhashamanah
61.11
शृण्वतां लोकवीराणामिदं वचनमब्रवीत्
एष ते रुधिरं कण्ठात्पिबामि पुरुषाधम
ब्रूहीदानीं सुसंरब्धः पुनर्गौरिति गौरिति
Shrinvatam lokaviranamidam vachanamabravit
Esha te rudhiram kanthatpibami purushadhama
Bruhidanim susanrabdhah punargauriti gauriti
61.12
प्रमाणकोट्यां शयनं कालकूटस्य भोजनम्
दशनं चाहिभिः कष्टं दाहं च जतुवेश्मनि
Pramanakotyam shayanam kalakutasya bhojanam
Dashanam chahibhih kashtam daham cha jatuveshmani
61.13
द्यूतेन राज्यहरणमरण्ये वसतिश्च या
इष्वस्त्राणि च संग्रामेष्वसुखानि च वेश्मनि
Dyutena rajyaharanamaranye vasatishcha ya
Ishvastrani cha sangrameshvasukhani cha veshmani
61.14
दुःखान्येतानि जानीमो न सुखानि कदाचन
धृतराष्ट्रस्य दौरात्म्यात्सपुत्रस्य सदा वयम्
Duhkhanyetani janimo na sukhani kadachana
Dhritarashtrasya dauratmyatsaputrasya sada vayam
61.15
इत्युक्त्वा वचनं राजञ्जयं प्राप्य वृकोदरः
पुनराह महाराज स्मयंस्तौ केशवार्जुनौ
Ityuktva vachanam rajanjayam prapya vrikodarah
Punaraha maharaja smayanstau keshavarjunau
61.16
दुःशासने यद्रणे संश्रुतं मे; तद्वै सर्वं कृतमद्येह वीरौ
अद्यैव दास्याम्यपरं द्वितीयं; दुर्योधनं यज्ञपशुं विशस्य
शिरो मृदित्वा च पदा दुरात्मनः; शान्तिं लप्स्ये कौरवाणां समक्षम्
Duhshasane yadrane sanshrutam me; tadvai sarvam kritamadyeha virau
Adyaiva dasyamyaparam dvitiyam; duryodhanam yagyapashum vishasya
Shiro mriditva cha pada duratmanah; shantim lapsye kauravanam samaksham
61.17
एतावदुक्त्वा वचनं प्रहृष्टो; ननाद चोच्चै रुधिरार्द्रगात्रः
ननर्त चैवातिबलो महात्मा; वृत्रं निहत्येव सहस्रनेत्रः
Etavaduktva vachanam prahrishto; nanada chochchai rudhirardragatrah
Nanarta chaivatibalo mahatma; vritram nihatyeva sahasranetrah