UtshovChapter 59
59.1
संजय उवाच
तं तु यान्तं महावेगैरश्वैः कपिवरध्वजम्
युद्धायाभ्यद्रवन्वीराः कुरूणां नवती रथाः
परिवव्रुर्नरव्याघ्रा नरव्याघ्रं रणेऽर्जुनम्
Sanjaya uvacha
Tam tu yantam mahavegairashvaih kapivaradhvajam
Yuddhayabhyadravanvirah kurunam navati rathah
Parivavrurnaravyaghra naravyaghram ranerjunam
59.2
कृष्णः श्वेतान्महावेगानश्वान्कनकभूषणान्
मुक्ताजालप्रतिच्छन्नान्प्रैषीत्कर्णरथं प्रति
Krishnah shvetanmahaveganashvankanakabhushanan
Muktajalapratichchhannanpraishitkarnaratham prati
59.3
ततः कर्णरथं यान्तमरीन्घ्नन्तं धनंजयम्
बाणवर्षैरभिघ्नन्तः संशप्तकरथा ययुः
Tatah karnaratham yantamaringhnantam dhananjayam
Banavarshairabhighnantah sanshaptakaratha yayuh
59.4
त्वरमाणांस्तु तान्सर्वान्ससूतेष्वसनध्वजान्
जघान नवतिं वीरानर्जुनो निशितैः शरैः
Tvaramananstu tansarvansasuteshvasanadhvajan
Jaghana navatim viranarjuno nishitaih sharaih
59.5
तेऽपतन्त हता बाणैर्नानारूपैः किरीटिना
सविमाना यथा सिद्धाः स्वर्गात्पुण्यक्षये तथा
Tepatanta hata banairnanarupaih kiritina
Savimana yatha siddhah svargatpunyakshaye tatha
59.6
ततः सरथनागाश्वाः कुरवः कुरुसत्तम
निर्भया भरतश्रेष्ठमभ्यवर्तन्त फल्गुनम्
Tatah sarathanagashvah kuravah kurusattama
Nirbhaya bharatashreshthamabhyavartanta phalgunam
59.7
तदायस्तममुक्तास्त्रमुदीर्णवरवारणम्
पुत्राणां ते महत्सैन्यं समरौत्सीद्धनंजयः
Tadayastamamuktastramudirnavaravaranam
Putranam te mahatsainyam samarautsiddhananjayah
59.8
शक्त्यृष्टितोमरप्रासैर्गदानिस्त्रिंशसायकैः
प्राच्छादयन्महेष्वासाः कुरवः कुरुनन्दनम्
Shaktyrishtitomaraprasairgadanistrinshasayakaih
Prachchhadayanmaheshvasah kuravah kurunandanam
59.9
तां कुरूणां प्रविततां शस्त्रवृष्टिं समुद्यताम्
व्यधमत्पाण्डवो बाणैस्तमः सूर्य इवांशुभिः
Tam kurunam pravitatam shastravrishtim samudyatam
Vyadhamatpandavo banaistamah surya ivanshubhih
59.10
ततो म्लेच्छाः स्थितैर्मत्तैस्त्रयोदशशतैर्गजैः
पार्श्वतोऽभ्यहनन्पार्थं तव पुत्रस्य शासनात्
Tato mlechchhah sthitairmattaistrayodashashatairgajaih
Parshvatobhyahananpartham tava putrasya shasanat
59.11
कर्णिनालीकनाराचैस्तोमरैः प्रासशक्तिभिः
कम्पनैर्भिण्डिपालैश्च रथस्थं पार्थमार्दयन्
Karninalikanarachaistomaraih prasashaktibhih
Kampanairbhindipalaishcha rathastham parthamardayan
59.12
तामस्त्रवृष्टिं प्रहितां द्विपस्थैर्यवनैः स्मयन्
चिच्छेद निशितैर्भल्लैरर्धचन्द्रैश्च फल्गुनः
Tamastravrishtim prahitam dvipasthairyavanaih smayan
Chichchheda nishitairbhallairardhachandraishcha phalgunah
59.13
अथ तान्द्विरदान्सर्वान्नानालिङ्गैर्महाशरैः
सपताकान्सहारोहान्गिरीन्वज्रैरिवाभिनत्
Atha tandviradansarvannanalingairmahasharaih
Sapatakansaharohangirinvajrairivabhinat
59.14
ते हेमपुङ्खैरिषुभिराचिता हेममालिनः
हताः पेतुर्महानागाः साग्निज्वाला इवाद्रयः
Te hemapunkhairishubhirachita hemamalinah
Hatah peturmahanagah sagnijvala ivadrayah
59.15
ततो गाण्डीवनिर्घोषो महानासीद्विशां पते
स्तनतां कूजतां चैव मनुष्यगजवाजिनाम्
Tato gandivanirghosho mahanasidvisham pate
Stanatam kujatam chaiva manushyagajavajinam
59.16
कुञ्जराश्च हता राजन्प्राद्रवंस्ते समन्ततः
अश्वाश्च पर्यधावन्त हतारोहा दिशो दश
Kunjarashcha hata rajanpradravanste samantatah
Ashvashcha paryadhavanta hataroha disho dasha
59.17
रथा हीना महाराज रथिभिर्वाजिभिस्तथा
गन्धर्वनगराकारा दृश्यन्ते स्म सहस्रशः
Ratha hina maharaja rathibhirvajibhistatha
Gandharvanagarakara drishyante sma sahasrashah
59.18
अश्वारोहा महाराज धावमानास्ततस्ततः
तत्र तत्रैव दृश्यन्ते पतिताः पार्थसायकैः
Ashvaroha maharaja dhavamanastatastatah
Tatra tatraiva drishyante patitah parthasayakaih
59.19
तस्मिन्क्षणे पाण्डवस्य बाह्वोर्बलमदृश्यत
यत्सादिनो वारणांश्च रथांश्चैकोऽजयद्युधि
Tasminkshane pandavasya bahvorbalamadrishyata
Yatsadino varananshcha rathanshchaikojayadyudhi
59.20
ततस्त्र्यङ्गेण महता बलेन भरतर्षभ
दृष्ट्वा परिवृतं राजन्भीमसेनः किरीटिनम्
Tatastryangena mahata balena bharatarshabha
Drishtva parivritam rajanbhimasenah kiritinam
59.21
हतावशेषानुत्सृज्य त्वदीयान्कतिचिद्रथान्
जवेनाभ्यद्रवद्राजन्धनंजयरथं प्रति
Hatavasheshanutsrijya tvadiyankatichidrathan
Javenabhyadravadrajandhananjayaratham prati
59.22
ततस्तत्प्राद्रवत्सैन्यं हतभूयिष्ठमातुरम्
दृष्ट्वा यदर्जुनं भीमो जगाम भ्रातरं प्रति
Tatastatpradravatsainyam hatabhuyishthamaturam
Drishtva yadarjunam bhimo jagama bhrataram prati
59.23
हतावशिष्टांस्तुरगानर्जुनेन महाजवान्
भीमो व्यधमदभ्रान्तो गदापाणिर्महाहवे
Hatavashishtansturaganarjunena mahajavan
Bhimo vyadhamadabhranto gadapanirmahahave
59.24
कालरात्रिमिवात्युग्रां नरनागाश्वभोजनाम्
प्राकाराट्टपुरद्वारदारणीमतिदारुणाम्
Kalaratrimivatyugram naranagashvabhojanam
Prakarattapuradvaradaranimatidarunam
59.25
ततो गदां नृनागाश्वेष्वाशु भीमो व्यवासृजत्
सा जघान बहूनश्वानश्वारोहांश्च मारिष
Tato gadam nrinagashveshvashu bhimo vyavasrijat
Sa jaghana bahunashvanashvarohanshcha marisha
59.26
कांस्यायसतनुत्रांस्तान्नरानश्वांश्च पाण्डवः
पोथयामास गदया सशब्दं तेऽपतन्हताः
Kansyayasatanutranstannaranashvanshcha pandavah
Pothayamasa gadaya sashabdam tepatanhatah
59.27
हत्वा तु तद्गजानीकं भीमसेनो महाबलः
पुनः स्वरथमास्थाय पृष्ठतोऽर्जुनमन्वगात्
Hatva tu tadgajanikam bhimaseno mahabalah
Punah svarathamasthaya prishthatorjunamanvagat
59.28
हतं पराङ्मुखप्रायं निरुत्साहं परं बलम्
व्यालम्बत महाराज प्रायशः शस्त्रवेष्टितम्
Hatam paranmukhaprayam nirutsaham param balam
Vyalambata maharaja prayashah shastraveshtitam
59.29
विलम्बमानं तत्सैन्यमप्रगल्भमवस्थितम्
दृष्ट्वा प्राच्छादयद्बाणैरर्जुनः प्राणतापनैः
Vilambamanam tatsainyamapragalbhamavasthitam
Drishtva prachchhadayadbanairarjunah pranatapanaih
59.30
ततः कुरूणामभवदार्तनादो महामृधे
रथाश्वनागासुहरैर्वध्यतामर्जुनेषुभिः
Tatah kurunamabhavadartanado mahamridhe
Rathashvanagasuharairvadhyatamarjuneshubhih
59.31
हाहाकृतं भृशं तस्थौ लीयमानं परस्परम्
अलातचक्रवत्सैन्यं तदाभ्रमत तावकम्
Hahakritam bhrisham tasthau liyamanam parasparam
Alatachakravatsainyam tadabhramata tavakam
59.32
आदीप्तं तव तत्सैन्यं शरैश्छिन्नतनुच्छदम्
आसीत्स्वशोणितक्लिन्नं फुल्लाशोकवनं यथा
Adiptam tava tatsainyam sharaishchhinnatanuchchhadam
Asitsvashonitaklinnam phullashokavanam yatha
59.33
तद्दृष्ट्वा कुरवस्तत्र विक्रान्तं सव्यसाचिनः
निराशाः समपद्यन्त सर्वे कर्णस्य जीविते
Taddrishtva kuravastatra vikrantam savyasachinah
Nirashah samapadyanta sarve karnasya jivite
59.34
अविषह्यं तु पार्थस्य शरसंपातमाहवे
मत्वा न्यवर्तन्कुरवो जिता गाण्डीवधन्वना
Avishahyam tu parthasya sharasampatamahave
Matva nyavartankuravo jita gandivadhanvana
59.35
ते हित्वा समरे पार्थं वध्यमानाश्च सायकैः
प्रदुद्रुवुर्दिशो भीताश्चुक्रुशुश्चापि सूतजम्
Te hitva samare partham vadhyamanashcha sayakaih
Pradudruvurdisho bhitashchukrushushchapi sutajam
59.36
अभ्यद्रवत तान्पार्थः किरञ्शरशतान्बहून्
हर्षयन्पाण्डवान्योधान्भीमसेनपुरोगमान्
Abhyadravata tanparthah kiransharashatanbahun
Harshayanpandavanyodhanbhimasenapurogaman
59.37
पुत्रास्तु ते महाराज जग्मुः कर्णरथं प्रति
अगाधे मज्जतां तेषां द्वीपः कर्णोऽभवत्तदा
Putrastu te maharaja jagmuh karnaratham prati
Agadhe majjatam tesham dvipah karnobhavattada
59.38
कुरवो हि महाराज निर्विषाः पन्नगा इव
कर्णमेवोपलीयन्त भयाद्गाण्डीवधन्वनः
Kuravo hi maharaja nirvishah pannaga iva
Karnamevopaliyanta bhayadgandivadhanvanah
59.39
यथा सर्वाणि भूतानि मृत्योर्भीतानि भारत
धर्ममेवोपलीयन्ते कर्मवन्ति हि यानि च
Yatha sarvani bhutani mrityorbhitani bharata
Dharmamevopaliyante karmavanti hi yani cha
59.40
तथा कर्णं महेष्वासं पुत्रास्तव नराधिप
उपालीयन्त संत्रासात्पाण्डवस्य महात्मनः
Tatha karnam maheshvasam putrastava naradhipa
Upaliyanta santrasatpandavasya mahatmanah
59.41
ताञ्शोणितपरिक्लिन्नान्विषमस्थाञ्शरातुरान्
मा भैष्टेत्यब्रवीत्कर्णो ह्यभितो मामितेति च
Tanshonitapariklinnanvishamasthansharaturan
Ma bhaishtetyabravitkarno hyabhito mamiteti cha
59.42
संभग्नं हि बलं दृष्ट्वा बलात्पार्थेन तावकम्
धनुर्विस्फारयन्कर्णस्तस्थौ शत्रुजिघांसया
पाञ्चालान्पुनराधावत्पश्यतः सव्यसाचिनः
Sambhagnam hi balam drishtva balatparthena tavakam
Dhanurvispharayankarnastasthau shatrujighansaya
Panchalanpunaradhavatpashyatah savyasachinah
59.43
ततः क्षणेन क्षितिपाः क्षतजप्रतिमेक्षणाः
कर्णं ववर्षुर्बाणौघैर्यथा मेघा महीधरम्
Tatah kshanena kshitipah kshatajapratimekshanah
Karnam vavarshurbanaughairyatha megha mahidharam
59.44
ततः शरसहस्राणि कर्णमुक्तानि मारिष
व्ययोजयन्त पाञ्चालान्प्राणैः प्राणभृतां वर
Tatah sharasahasrani karnamuktani marisha
Vyayojayanta panchalanpranaih pranabhritam vara
59.45
ततो रणो महानासीत्पाञ्चालानां विशां पते
वध्यतां सूतपुत्रेण मित्रार्थेऽमित्रघातिनाम्
Tato rano mahanasitpanchalanam visham pate
Vadhyatam sutaputrena mitrarthemitraghatinam