UtshovChapter 51
51.1
संजय उवाच
ततः पुनरमेयात्मा केशवोऽर्जुनमब्रवीत्
कृतसंकल्पमायस्तं वधे कर्णस्य सर्वशः
Sanjaya uvacha
Tatah punarameyatma keshavorjunamabravit
Kritasankalpamayastam vadhe karnasya sarvashah
51.2
अद्य सप्तदशाहानि वर्तमानस्य भारत
विनाशस्यातिघोरस्य नरवारणवाजिनाम्
Adya saptadashahani vartamanasya bharata
Vinashasyatighorasya naravaranavajinam
51.3
भूत्वा हि विपुला सेना तावकानां परैः सह
अन्योन्यं समरे प्राप्य किंचिच्छेषा विशां पते
Bhutva hi vipula sena tavakanam paraih saha
Anyonyam samare prapya kinchichchhesha visham pate
51.4
भूत्वा हि कौरवाः पार्थ प्रभूतगजवाजिनः
त्वां वै शत्रुं समासाद्य विनष्टा रणमूर्धनि
Bhutva hi kauravah partha prabhutagajavajinah
Tvam vai shatrum samasadya vinashta ranamurdhani
51.5
एते च सर्वे पाञ्चालाः सृञ्जयाश्च सहान्वयाः
त्वां समासाद्य दुर्धर्षं पाण्डवाश्च व्यवस्थिताः
Ete cha sarve panchalah srinjayashcha sahanvayah
Tvam samasadya durdharsham pandavashcha vyavasthitah
51.6
पाञ्चालैः पाण्डवैर्मत्स्यैः कारूषैश्चेदिकेकयैः
त्वया गुप्तैरमित्रघ्न कृतः शत्रुगणक्षयः
Panchalaih pandavairmatsyaih karushaishchedikekayaih
Tvaya guptairamitraghna kritah shatruganakshayah
51.7
को हि शक्तो रणे जेतुं कौरवांस्तात संगतान्
अन्यत्र पाण्डवान्युद्धे त्वया गुप्तान्महारथान्
Ko hi shakto rane jetum kauravanstata sangatan
Anyatra pandavanyuddhe tvaya guptanmaharathan
51.8
त्वं हि शक्तो रणे जेतुं ससुरासुरमानुषान्
त्रीँल्लोकान्सममुद्युक्तान्किं पुनः कौरवं बलम्
Tvam hi shakto rane jetum sasurasuramanushan
Trinllokansamamudyuktankim punah kauravam balam
51.9
भगदत्तं हि राजानं कोऽन्यः शक्तस्त्वया विना
जेतुं पुरुषशार्दूल योऽपि स्याद्वासवोपमः
Bhagadattam hi rajanam konyah shaktastvaya vina
Jetum purushashardula yopi syadvasavopamah
51.10
तथेमां विपुलां सेनां गुप्तां पार्थ त्वयानघ
न शेकुः पार्थिवाः सर्वे चक्षुर्भिरभिवीक्षितुम्
Tathemam vipulam senam guptam partha tvayanagha
Na shekuh parthivah sarve chakshurbhirabhivikshitum
51.11
तथैव सततं पार्थ रक्षिताभ्यां त्वया रणे
धृष्टद्युम्नशिखण्डिभ्यां भीष्मद्रोणौ निपातितौ
Tathaiva satatam partha rakshitabhyam tvaya rane
Dhrishtadyumnashikhandibhyam bhishmadronau nipatitau
51.12
को हि शक्तो रणे पार्थ पाञ्चालानां महारथौ
भीष्मद्रोणौ युधा जेतुं शक्रतुल्यपराक्रमौ
Ko hi shakto rane partha panchalanam maharathau
Bhishmadronau yudha jetum shakratulyaparakramau
51.13
को हि शांतनवं संख्ये द्रोणं वैकर्तनं कृपम्
द्रौणिं च सौमदत्तिं च कृतवर्माणमेव च
सैन्धवं मद्रराजं च राजानं च सुयोधनम्
Ko hi shantanavam sankhye dronam vaikartanam kripam
Draunim cha saumadattim cha kritavarmanameva cha
Saindhavam madrarajam cha rajanam cha suyodhanam
51.14
वीरान्कृतास्त्रान्समरे सर्वानेवानुवर्तिनः
अक्षौहिणीपतीनुग्रान्संरब्धान्युद्धदुर्मदान्
Virankritastransamare sarvanevanuvartinah
Akshauhinipatinugransanrabdhanyuddhadurmadan
51.15
श्रेण्यश्च बहुलाः क्षीणाः प्रदीर्णाश्वरथद्विपाः
नानाजनपदाश्चोग्राः क्षत्रियाणाममर्षिणाम्
Shrenyashcha bahulah kshinah pradirnashvarathadvipah
Nanajanapadashchograh kshatriyanamamarshinam
51.16
गोवासदासमीयानां वसातीनां च भारत
व्रात्यानां वाटधानानां भोजानां चापि मानिनाम्
Govasadasamiyanam vasatinam cha bharata
Vratyanam vatadhananam bhojanam chapi maninam
51.17
उदीर्णाश्च महासेना ब्रह्मक्षत्रस्य भारत
त्वां समासाद्य निधनं गताः साश्वरथद्विपाः
Udirnashcha mahasena brahmakshatrasya bharata
Tvam samasadya nidhanam gatah sashvarathadvipah
51.18
उग्राश्च क्रूरकर्माणस्तुखारा यवनाः खशाः
दार्वाभिसारा दरदाः शका रमठतङ्गणाः
Ugrashcha krurakarmanastukhara yavanah khashah
Darvabhisara daradah shaka ramathatanganah
51.19
अन्ध्रकाश्च पुलिन्दाश्च किराताश्चोग्रविक्रमाः
म्लेच्छाश्च पार्वतीयाश्च सागरानूपवासिनः
संरम्भिणो युद्धशौण्डा बलिनो दृब्धपाणयः
Andhrakashcha pulindashcha kiratashchogravikramah
Mlechchhashcha parvatiyashcha sagaranupavasinah
Sanrambhino yuddhashaunda balino dribdhapanayah
51.20
एते सुयोधनस्यार्थे संरब्धाः कुरुभिः सह
न शक्या युधि निर्जेतुं त्वदन्येन परंतप
Ete suyodhanasyarthe sanrabdhah kurubhih saha
Na shakya yudhi nirjetum tvadanyena parantapa
51.21
धार्तराष्ट्रमुदग्रं हि व्यूढं दृष्ट्वा महाबलम्
यस्य त्वं न भवेस्त्राता प्रतीयात्को नु मानवः
Dhartarashtramudagram hi vyudham drishtva mahabalam
Yasya tvam na bhavestrata pratiyatko nu manavah
51.22
तत्सागरमिवोद्धूतं रजसा संवृतं बलम्
विदार्य पाण्डवैः क्रुद्धैस्त्वया गुप्तैर्हतं विभो
Tatsagaramivoddhutam rajasa sanvritam balam
Vidarya pandavaih kruddhaistvaya guptairhatam vibho
51.23
मागधानामधिपतिर्जयत्सेनो महाबलः
अद्य सप्तैव चाहानि हतः संख्येऽभिमन्युना
Magadhanamadhipatirjayatseno mahabalah
Adya saptaiva chahani hatah sankhyebhimanyuna
51.24
ततो दश सहस्राणि गजानां भीमकर्मणाम्
जघान गदया भीमस्तस्य राज्ञः परिच्छदम्
ततोऽन्येऽपि हता नागा रथाश्च शतशो बलात्
Tato dasha sahasrani gajanam bhimakarmanam
Jaghana gadaya bhimastasya ragyah parichchhadam
Tatonyepi hata naga rathashcha shatasho balat
51.25
तदेवं समरे तात वर्तमाने महाभये
भीमसेनं समासाद्य त्वां च पाण्डव कौरवाः
सवाजिरथनागाश्च मृत्युलोकमितो गताः
Tadevam samare tata vartamane mahabhaye
Bhimasenam samasadya tvam cha pandava kauravah
Savajirathanagashcha mrityulokamito gatah
51.26
तथा सेनामुखे तत्र निहते पार्थ पाण्डवैः
भीष्मः प्रासृजदुग्राणि शरवर्षाणि मारिष
Tatha senamukhe tatra nihate partha pandavaih
Bhishmah prasrijadugrani sharavarshani marisha
51.27
स चेदिकाशिपाञ्चालान्करूषान्मत्स्यकेकयान्
शरैः प्रच्छाद्य निधनमनयत्परुषास्त्रवित्
Sa chedikashipanchalankarushanmatsyakekayan
Sharaih prachchhadya nidhanamanayatparushastravit
51.28
तस्य चापच्युतैर्बाणैः परदेहविदारणैः
पूर्णमाकाशमभवद्रुक्मपुङ्खैरजिह्मगैः
Tasya chapachyutairbanaih paradehavidaranaih
Purnamakashamabhavadrukmapunkhairajihmagaih
51.29
गत्या दशम्या ते गत्वा जघ्नुर्वाजिरथद्विपान्
हित्वा नव गतीर्दुष्टाः स बाणान्व्यायतोऽमुचत्
Gatya dashamya te gatva jaghnurvajirathadvipan
Hitva nava gatirdushtah sa bananvyayatomuchat
51.30
दिनानि दश भीष्मेण निघ्नता तावकं बलम्
शून्याः कृता रथोपस्था हताश्च गजवाजिनः
Dinani dasha bhishmena nighnata tavakam balam
Shunyah krita rathopastha hatashcha gajavajinah
51.31
दर्शयित्वात्मनो रूपं रुद्रोपेन्द्रसमं युधि
पाण्डवानामनीकानि प्रविगाह्य व्यशातयत्
Darshayitvatmano rupam rudropendrasamam yudhi
Pandavanamanikani pravigahya vyashatayat
51.32
विनिघ्नन्पृथिवीपालांश्चेदिपाञ्चालकेकयान्
व्यदहत्पाण्डवीं सेनां नराश्वगजसंकुलाम्
Vinighnanprithivipalanshchedipanchalakekayan
Vyadahatpandavim senam narashvagajasankulam
51.33
मज्जन्तमप्लवे मन्दमुज्जिहीर्षुः सुयोधनम्
तथा चरन्तं समरे तपन्तमिव भास्करम्
न शेकुः सृञ्जया द्रष्टुं तथैवान्ये महीक्षितः
Majjantamaplave mandamujjihirshuh suyodhanam
Tatha charantam samare tapantamiva bhaskaram
Na shekuh srinjaya drashtum tathaivanye mahikshitah
51.34
विचरन्तं तथा तं तु संग्रामे जितकाशिनम्
सर्वोद्योगेन सहसा पाण्डवाः समुपाद्रवन्
Vicharantam tatha tam tu sangrame jitakashinam
Sarvodyogena sahasa pandavah samupadravan
51.35
स तु विद्राव्य समरे पाण्डवान्सृञ्जयानपि
एक एव रणे भीष्म एकवीरत्वमागतः
Sa tu vidravya samare pandavansrinjayanapi
Eka eva rane bhishma ekaviratvamagatah
51.36
तं शिखण्डी समासाद्य त्वया गुप्तो महारथम्
जघान पुरुषव्याघ्रं शरैः संनतपर्वभिः
Tam shikhandi samasadya tvaya gupto maharatham
Jaghana purushavyaghram sharaih sannataparvabhih
51.37
स एष पतितः शेते शरतल्पे पितामहः
त्वां प्राप्य पुरुषव्याघ्र गृध्रः प्राप्येव वायसम्
Sa esha patitah shete sharatalpe pitamahah
Tvam prapya purushavyaghra gridhrah prapyeva vayasam
51.38
द्रोणः पञ्च दिनान्युग्रो विधम्य रिपुवाहिनीः
कृत्वा व्यूहं महायुद्धे पातयित्वा महारथान्
Dronah pancha dinanyugro vidhamya ripuvahinih
Kritva vyuham mahayuddhe patayitva maharathan
51.39
जयद्रथस्य समरे कृत्वा रक्षां महारथः
अन्तकप्रतिमश्चोग्रां रात्रिं युद्ध्वादहत्प्रजाः
Jayadrathasya samare kritva raksham maharathah
Antakapratimashchogram ratrim yuddhvadahatprajah
51.40
अद्येति द्वे दिने वीरो भारद्वाजः प्रतापवान्
धृष्टद्युम्नं समासाद्य स गतः परमां गतिम्
Adyeti dve dine viro bharadvajah pratapavan
Dhrishtadyumnam samasadya sa gatah paramam gatim
51.41
यदि चैव परान्युद्धे सूतपुत्रमुखान्रथान्
नावारयिष्यः संग्रामे न स्म द्रोणो व्यनङ्क्ष्यत
Yadi chaiva paranyuddhe sutaputramukhanrathan
Navarayishyah sangrame na sma drono vyanankshyata
51.42
भवता तु बलं सर्वं धार्तराष्ट्रस्य वारितम्
ततो द्रोणो हतो युद्धे पार्षतेन धनंजय
Bhavata tu balam sarvam dhartarashtrasya varitam
Tato drono hato yuddhe parshatena dhananjaya
51.43
क इवान्यो रणे कुर्यात्त्वदन्यः क्षत्रियो युधि
यादृशं ते कृतं पार्थ जयद्रथवधं प्रति
Ka ivanyo rane kuryattvadanyah kshatriyo yudhi
Yadrisham te kritam partha jayadrathavadham prati
51.44
निवार्य सेनां महतीं हत्वा शूरांश्च पार्थिवान्
निहतः सैन्धवो राजा त्वयास्त्रबलतेजसा
Nivarya senam mahatim hatva shuranshcha parthivan
Nihatah saindhavo raja tvayastrabalatejasa
51.45
आश्चर्यं सिन्धुराजस्य वधं जानन्ति पार्थिवाः
अनाश्चर्यं हि तत्त्वत्तस्त्वं हि पार्थ महारथः
Ashcharyam sindhurajasya vadham jananti parthivah
Anashcharyam hi tattvattastvam hi partha maharathah
51.46
त्वां हि प्राप्य रणे क्षत्रमेकाहादिति भारत
तप्यमानमसंयुक्तं न भवेदिति मे मतिः
Tvam hi prapya rane kshatramekahaditi bharata
Tapyamanamasanyuktam na bhavediti me matih
51.47
सेयं पार्थ चमूर्घोरा धार्तराष्ट्रस्य संयुगे
हता ससर्ववीरा हि भीष्मद्रोणौ यदा हतौ
Seyam partha chamurghora dhartarashtrasya sanyuge
Hata sasarvavira hi bhishmadronau yada hatau
51.48
शीर्णप्रवरयोधाद्य हतवाजिनरद्विपा
हीना सूर्येन्दुनक्षत्रैर्द्यौरिवाभाति भारती
Shirnapravarayodhadya hatavajinaradvipa
Hina suryendunakshatrairdyaurivabhati bharati
51.49
विध्वस्ता हि रणे पार्थ सेनेयं भीमविक्रमात्
आसुरीव पुरा सेना शक्रस्येव पराक्रमैः
Vidhvasta hi rane partha seneyam bhimavikramat
Asuriva pura sena shakrasyeva parakramaih
51.50
तेषां हतावशिष्टास्तु पञ्च सन्ति महारथाः
अश्वत्थामा कृतवर्मा कर्णो मद्राधिपः कृपः
Tesham hatavashishtastu pancha santi maharathah
Ashvatthama kritavarma karno madradhipah kripah
51.51
तांस्त्वमद्य नरव्याघ्र हत्वा पञ्च महारथान्
हतामित्रः प्रयच्छोर्वीं राज्ञः सद्वीपपत्तनाम्
Tanstvamadya naravyaghra hatva pancha maharathan
Hatamitrah prayachchhorvim ragyah sadvipapattanam
51.52
साकाशजलपातालां सपर्वतमहावनाम्
प्राप्नोत्वमितवीर्यश्रीरद्य पार्थो वसुंधराम्
Sakashajalapatalam saparvatamahavanam
Prapnotvamitaviryashriradya partho vasundharam
51.53
एतां पुरा विष्णुरिव हत्वा दैतेयदानवान्
प्रयच्छ मेदिनीं राज्ञे शक्रायेव यथा हरिः
Etam pura vishnuriva hatva daiteyadanavan
Prayachchha medinim ragye shakrayeva yatha harih
51.54
अद्य मोदन्तु पाञ्चाला निहतेष्वरिषु त्वया
विष्णुना निहतेष्वेव दानवेयेषु देवताः
Adya modantu panchala nihateshvarishu tvaya
Vishnuna nihateshveva danaveyeshu devatah
51.55
यदि वा द्विपदां श्रेष्ठ द्रोणं मानयतो गुरुम्
अश्वत्थाम्नि कृपा तेऽस्ति कृपे चाचार्यगौरवात्
Yadi va dvipadam shreshtha dronam manayato gurum
Ashvatthamni kripa testi kripe chacharyagauravat
51.56
अत्यन्तोपचितान्वा त्वं मानयन्भ्रातृबान्धवान्
कृतवर्माणमासाद्य न नेष्यसि यमक्षयम्
Atyantopachitanva tvam manayanbhratribandhavan
Kritavarmanamasadya na neshyasi yamakshayam
51.57
भ्रातरं मातुरासाद्य शल्यं मद्रजनाधिपम्
यदि त्वमरविन्दाक्ष दयावान्न जिघांससि
Bhrataram maturasadya shalyam madrajanadhipam
Yadi tvamaravindaksha dayavanna jighansasi
51.58
इमं पापमतिं क्षुद्रमत्यन्तं पाण्डवान्प्रति
कर्णमद्य नरश्रेष्ठ जह्याशु निशितैः शरैः
Imam papamatim kshudramatyantam pandavanprati
Karnamadya narashreshtha jahyashu nishitaih sharaih
51.59
एतत्ते सुकृतं कर्म नात्र किंचिन्न युज्यते
वयमप्यत्र जानीमो नात्र दोषोऽस्ति कश्चन
Etatte sukritam karma natra kinchinna yujyate
Vayamapyatra janimo natra doshosti kashchana
51.60
दहने यत्सपुत्राया निशि मातुस्तवानघ
द्यूतार्थे यच्च युष्मासु प्रावर्तत सुयोधनः
तत्र सर्वत्र दुष्टात्मा कर्णो मूलमिहार्जुन
Dahane yatsaputraya nishi matustavanagha
Dyutarthe yachcha yushmasu pravartata suyodhanah
Tatra sarvatra dushtatma karno mulamiharjuna
51.61
कर्णाद्धि मन्यते त्राणं नित्यमेव सुयोधनः
ततो मामपि संरब्धो निग्रहीतुं प्रचक्रमे
Karnaddhi manyate tranam nityameva suyodhanah
Tato mamapi sanrabdho nigrahitum prachakrame
51.62
स्थिरा बुद्धिर्नरेन्द्रस्य धार्तराष्ट्रस्य मानद
कर्णः पार्थान्रणे सर्वान्विजेष्यति न संशयः
Sthira buddhirnarendrasya dhartarashtrasya manada
Karnah parthanrane sarvanvijeshyati na sanshayah
51.63
कर्णमाश्रित्य कौन्तेय धार्तराष्ट्रेण विग्रहः
रोचितो भवता सार्धं जानतापि बलं तव
Karnamashritya kaunteya dhartarashtrena vigrahah
Rochito bhavata sardham janatapi balam tava
51.64
कर्णो हि भाषते नित्यमहं पार्थान्समागतान्
वासुदेवं सराजानं विजेष्यामि महारणे
Karno hi bhashate nityamaham parthansamagatan
Vasudevam sarajanam vijeshyami maharane
51.65
प्रोत्साहयन्दुरात्मानं धार्तराष्ट्रं सुदुर्मतिः
समितौ गर्जते कर्णस्तमद्य जहि भारत
Protsahayanduratmanam dhartarashtram sudurmatih
Samitau garjate karnastamadya jahi bharata
51.66
यच्च युष्मासु पापं वै धार्तराष्ट्रः प्रयुक्तवान्
तत्र सर्वत्र दुष्टात्मा कर्णः पापमतिर्मुखम्
Yachcha yushmasu papam vai dhartarashtrah prayuktavan
Tatra sarvatra dushtatma karnah papamatirmukham
51.67
यच्च तद्धार्तराष्ट्राणां क्रूरैः षड्भिर्महारथैः
अपश्यं निहतं वीरं सौभद्रमृषभेक्षणम्
Yachcha taddhartarashtranam kruraih shadbhirmaharathaih
Apashyam nihatam viram saubhadramrishabhekshanam
51.68
द्रोणद्रौणिकृपान्वीरान्कम्पयन्तो महारथान्
निर्मनुष्यांश्च मातङ्गान्विरथांश्च महारथान्
Dronadraunikripanvirankampayanto maharathan
Nirmanushyanshcha matanganvirathanshcha maharathan
51.69
व्यश्वारोहांश्च तुरगान्पत्तीन्व्यायुधजीवितान्
कुर्वन्तमृषभस्कन्धं कुरुवृष्णियशस्करम्
Vyashvarohanshcha turaganpattinvyayudhajivitan
Kurvantamrishabhaskandham kuruvrishniyashaskaram
51.70
विधमन्तमनीकानि व्यथयन्तं महारथान्
मनुष्यवाजिमातङ्गान्प्रहिण्वन्तं यमक्षयम्
Vidhamantamanikani vyathayantam maharathan
Manushyavajimatanganprahinvantam yamakshayam
51.71
शरैः सौभद्रमायस्तं दहन्तमिव वाहिनीम्
तन्मे दहति गात्राणि सखे सत्येन ते शपे
Sharaih saubhadramayastam dahantamiva vahinim
Tanme dahati gatrani sakhe satyena te shape
51.72
यत्तत्रापि च दुष्टात्मा कर्णोऽभ्यद्रुह्यत प्रभो
अशक्नुवंश्चाभिमन्योः कर्णः स्थातुं रणेऽग्रतः
Yattatrapi cha dushtatma karnobhyadruhyata prabho
Ashaknuvanshchabhimanyoh karnah sthatum ranegratah
51.73
सौभद्रशरनिर्भिन्नो विसंज्ञः शोणितोक्षितः
निःश्वसन्क्रोधसंदीप्तो विमुखः सायकार्दितः
Saubhadrasharanirbhinno visangyah shonitokshitah
Nihshvasankrodhasandipto vimukhah sayakarditah
51.74
अपयानकृतोत्साहो निराशश्चापि जीविते
तस्थौ सुविह्वलः संख्ये प्रहारजनितश्रमः
Apayanakritotsaho nirashashchapi jivite
Tasthau suvihvalah sankhye praharajanitashramah
51.75
अथ द्रोणस्य समरे तत्कालसदृशं तदा
श्रुत्वा कर्णो वचः क्रूरं ततश्चिच्छेद कार्मुकम्
Atha dronasya samare tatkalasadrisham tada
Shrutva karno vachah kruram tatashchichchheda karmukam
51.76
ततश्छिन्नायुधं तेन रणे पञ्च महारथाः
स चैव निकृतिप्रज्ञः प्रावधीच्छरवृष्टिभिः
Tatashchhinnayudham tena rane pancha maharathah
Sa chaiva nikritipragyah pravadhichchharavrishtibhih
51.77
यच्च कर्णोऽब्रवीत्कृष्णां सभायां परुषं वचः
प्रमुखे पाण्डवेयानां कुरूणां च नृशंसवत्
Yachcha karnobravitkrishnam sabhayam parusham vachah
Pramukhe pandaveyanam kurunam cha nrishansavat
51.78
विनष्टाः पाण्डवाः कृष्णे शाश्वतं नरकं गताः
पतिमन्यं पृथुश्रोणि वृणीष्व मितभाषिणि
Vinashtah pandavah krishne shashvatam narakam gatah
Patimanyam prithushroni vrinishva mitabhashini
51.79
लेखाभ्रु धृतराष्ट्रस्य दासी भूत्वा निवेशनम्
प्रविशारालपक्ष्माक्षि न सन्ति पतयस्तव
Lekhabhru dhritarashtrasya dasi bhutva niveshanam
Pravisharalapakshmakshi na santi patayastava
51.80
इत्युक्तवानधर्मज्ञस्तदा परमदुर्मतिः
पापः पापं वचः कर्णः शृण्वतस्तव भारत
Ityuktavanadharmagyastada paramadurmatih
Papah papam vachah karnah shrinvatastava bharata
51.81
तस्य पापस्य तद्वाक्यं सुवर्णविकृताः शराः
शमयन्तु शिलाधौतास्त्वयास्ता जीवितच्छिदः
Tasya papasya tadvakyam suvarnavikritah sharah
Shamayantu shiladhautastvayasta jivitachchhidah
51.82
यानि चान्यानि दुष्टात्मा पापानि कृतवांस्त्वयि
तान्यद्य जीवितं चास्य शमयन्तु शरास्तव
Yani chanyani dushtatma papani kritavanstvayi
Tanyadya jivitam chasya shamayantu sharastava
51.83
गाण्डीवप्रहितान्घोरानद्य गात्रैः स्पृशञ्शरान्
कर्णः स्मरतु दुष्टात्मा वचनं द्रोणभीष्मयोः
Gandivaprahitanghoranadya gatraih sprishansharan
Karnah smaratu dushtatma vachanam dronabhishmayoh
51.84
सुवर्णपुङ्खा नाराचाः शत्रुघ्ना वैद्युतप्रभाः
त्वयास्तास्तस्य मर्माणि भित्त्वा पास्यन्ति शोणितम्
Suvarnapunkha narachah shatrughna vaidyutaprabhah
Tvayastastasya marmani bhittva pasyanti shonitam
51.85
उग्रास्त्वद्भुजनिर्मुक्ता मर्म भित्त्वा शिताः शराः
अद्य कर्णं महावेगाः प्रेषयन्तु यमक्षयम्
Ugrastvadbhujanirmukta marma bhittva shitah sharah
Adya karnam mahavegah preshayantu yamakshayam
51.86
अद्य हाहाकृता दीना विषण्णास्त्वच्छरार्दिताः
प्रपतन्तं रथात्कर्णं पश्यन्तु वसुधाधिपाः
Adya hahakrita dina vishannastvachchhararditah
Prapatantam rathatkarnam pashyantu vasudhadhipah
51.87
अद्य स्वशोणिते मग्नं शयानं पतितं भुवि
अपविद्धायुधं कर्णं पश्यन्तु सुहृदो निजाः
Adya svashonite magnam shayanam patitam bhuvi
Apaviddhayudham karnam pashyantu suhrido nijah
51.88
हस्तिकक्ष्यो महानस्य भल्लेनोन्मथितस्त्वया
प्रकम्पमानः पततु भूमावाधिरथेर्ध्वजः
Hastikakshyo mahanasya bhallenonmathitastvaya
Prakampamanah patatu bhumavadhiratherdhvajah
51.89
त्वया शरशतैश्छिन्नं रथं हेमविभूषितम्
हतयोधं समुत्सृज्य भीतः शल्यः पलायताम्
Tvaya sharashataishchhinnam ratham hemavibhushitam
Hatayodham samutsrijya bhitah shalyah palayatam
51.90
ततः सुयोधनो दृष्ट्वा हतमाधिरथिं त्वया
निराशो जीविते त्वद्य राज्ये चैव धनंजय
Tatah suyodhano drishtva hatamadhirathim tvaya
Nirasho jivite tvadya rajye chaiva dhananjaya
51.91
एते द्रवन्ति पाञ्चाला वध्यमानाः शितैः शरैः
कर्णेन भरतश्रेष्ठ पाण्डवानुज्जिहीर्षवः
Ete dravanti panchala vadhyamanah shitaih sharaih
Karnena bharatashreshtha pandavanujjihirshavah
51.92
पाञ्चालान्द्रौपदेयांश्च धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ
धृष्टद्युम्नतनूजांश्च शतानीकं च नाकुलिम्
Panchalandraupadeyanshcha dhrishtadyumnashikhandinau
Dhrishtadyumnatanujanshcha shatanikam cha nakulim
51.93
नकुलं सहदेवं च दुर्मुखं जनमेजयम्
सुवर्माणं सात्यकिं च विद्धि कर्णवशं गतान्
Nakulam sahadevam cha durmukham janamejayam
Suvarmanam satyakim cha viddhi karnavasham gatan
51.94
अभ्याहतानां कर्णेन पाञ्चालानां महारणे
श्रूयते निनदो घोरस्त्वद्बन्धूनां परंतप
Abhyahatanam karnena panchalanam maharane
Shruyate ninado ghorastvadbandhunam parantapa
51.95
न त्वेव भीताः पाञ्चालाः कथंचित्स्युः पराङ्मुखाः
न हि मृत्युं महेष्वासा गणयन्ति महारथाः
Na tveva bhitah panchalah kathanchitsyuh paranmukhah
Na hi mrityum maheshvasa ganayanti maharathah
51.96
य एकः पाण्डवीं सेनां शरौघैः समवेष्टयत्
तं समासाद्य पाञ्चाला भीष्मं नासन्पराङ्मुखाः
Ya ekah pandavim senam sharaughaih samaveshtayat
Tam samasadya panchala bhishmam nasanparanmukhah
51.97
तथा ज्वलन्तमस्त्राग्निं गुरुं सर्वधनुष्मताम्
निर्दहन्तं समारोहन्दुर्धर्षं द्रोणमोजसा
Tatha jvalantamastragnim gurum sarvadhanushmatam
Nirdahantam samarohandurdharsham dronamojasa
51.98
ते नित्यमुदिता जेतुं युद्धे शत्रूनरिंदमाः
न जात्वाधिरथेर्भीताः पाञ्चालाः स्युः पराङ्मुखाः
Te nityamudita jetum yuddhe shatrunarindamah
Na jatvadhiratherbhitah panchalah syuh paranmukhah
51.99
तेषामापततां शूरः पाञ्चालानां तरस्विनाम्
आदत्तेऽसूञ्शरैः कर्णः पतंगानामिवानलः
Teshamapatatam shurah panchalanam tarasvinam
Adattesunsharaih karnah patanganamivanalah
51.100
तांस्तथाभिमुखान्वीरान्मित्रार्थे त्यक्तजीवितान्
क्षयं नयति राधेयः पाञ्चालाञ्शतशो रणे
Tanstathabhimukhanviranmitrarthe tyaktajivitan
Kshayam nayati radheyah panchalanshatasho rane
51.101
अस्त्रं हि रामात्कर्णेन भार्गवादृषिसत्तमात्
यदुपात्तं पुरा घोरं तस्य रूपमुदीर्यते
Astram hi ramatkarnena bhargavadrishisattamat
Yadupattam pura ghoram tasya rupamudiryate
51.102
तापनं सर्वसैन्यानां घोररूपं सुदारुणम्
समावृत्य महासेनां ज्वलति स्वेन तेजसा
Tapanam sarvasainyanam ghorarupam sudarunam
Samavritya mahasenam jvalati svena tejasa
51.103
एते चरन्ति संग्रामे कर्णचापच्युताः शराः
भ्रमराणामिव व्रातास्तापयन्तः स्म तावकान्
Ete charanti sangrame karnachapachyutah sharah
Bhramaranamiva vratastapayantah sma tavakan
51.104
एते चरन्ति पाञ्चाला दिक्षु सर्वासु भारत
कर्णास्त्रं समरे प्राप्य दुर्निवारमनात्मभिः
Ete charanti panchala dikshu sarvasu bharata
Karnastram samare prapya durnivaramanatmabhih
51.105
एष भीमो दृढक्रोधो वृतः पार्थ समन्ततः
सृञ्जयैर्योधयन्कर्णं पीड्यते स्म शितैः शरैः
Esha bhimo dridhakrodho vritah partha samantatah
Srinjayairyodhayankarnam pidyate sma shitaih sharaih
51.106
पाण्डवान्सृञ्जयांश्चैव पाञ्चालांश्चैव भारत
हन्यादुपेक्षितः कर्णो रोगो देहमिवाततः
Pandavansrinjayanshchaiva panchalanshchaiva bharata
Hanyadupekshitah karno rogo dehamivatatah
51.107
नान्यं त्वत्तोऽभिपश्यामि योधं यौधिष्ठिरे बले
यः समासाद्य राधेयं स्वस्तिमानाव्रजेद्गृहम्
Nanyam tvattobhipashyami yodham yaudhishthire bale
Yah samasadya radheyam svastimanavrajedgriham
51.108
तमद्य निशितैर्बाणैर्निहत्य भरतर्षभ
यथाप्रतिज्ञं पार्थ त्वं कृत्वा कीर्तिमवाप्नुहि
Tamadya nishitairbanairnihatya bharatarshabha
Yathapratigyam partha tvam kritva kirtimavapnuhi
51.109
त्वं हि शक्तो रणे जेतुं सकर्णानपि कौरवान्
नान्यो युधि युधां श्रेष्ठ सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
Tvam hi shakto rane jetum sakarnanapi kauravan
Nanyo yudhi yudham shreshtha satyametadbravimi te
51.110
एतत्कृत्वा महत्कर्म हत्वा कर्णं महारथम्
कृतार्थः सफलः पार्थ सुखी भव नरोत्तम
Etatkritva mahatkarma hatva karnam maharatham
Kritarthah saphalah partha sukhi bhava narottama