UtshovChapter 39
39.1
संजय उवाच
द्रौणिर्युधिष्ठिरं दृष्ट्वा शैनेयेनाभिरक्षितम्
द्रौपदेयैस्तथा शूरैरभ्यवर्तत हृष्टवत्
Sanjaya uvacha
Drauniryudhishthiram drishtva shaineyenabhirakshitam
Draupadeyaistatha shurairabhyavartata hrishtavat
39.2
किरन्निषुगणान्घोरान्स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाशितान्
दर्शयन्विविधान्मार्गाञ्शिक्षार्थं लघुहस्तवत्
Kirannishugananghoransvarnapunkhanshilashitan
Darshayanvividhanmarganshikshartham laghuhastavat
39.3
ततः खं पूरयामास शरैर्दिव्यास्त्रमन्त्रितैः
युधिष्ठिरं च समरे पर्यवारयदस्त्रवित्
Tatah kham purayamasa sharairdivyastramantritaih
Yudhishthiram cha samare paryavarayadastravit
39.4
द्रौणायनिशरच्छन्नं न प्राज्ञायत किंचन
बाणभूतमभूत्सर्वमायोधनशिरो हि तत्
Draunayanisharachchhannam na pragyayata kinchana
Banabhutamabhutsarvamayodhanashiro hi tat
39.5
बाणजालं दिविष्ठं तत्स्वर्णजालविभूषितम्
शुशुभे भरतश्रेष्ठ वितानमिव विष्ठितम्
Banajalam divishtham tatsvarnajalavibhushitam
Shushubhe bharatashreshtha vitanamiva vishthitam
39.6
तेन छन्ने रणे राजन्बाणजालेन भास्वता
अभ्रच्छायेव संजज्ञे बाणरुद्धे नभस्तले
Tena chhanne rane rajanbanajalena bhasvata
Abhrachchhayeva sanjagye banaruddhe nabhastale
39.7
तत्राश्चर्यमपश्याम बाणभूते तथाविधे
न स्म संपतते भूमौ दृष्ट्वा द्रौणेः पराक्रमम्
Tatrashcharyamapashyama banabhute tathavidhe
Na sma sampatate bhumau drishtva drauneh parakramam
39.8
लाघवं द्रोणपुत्रस्य दृष्ट्वा तत्र महारथाः
व्यस्मयन्त महाराज न चैनं प्रतिवीक्षितुम्
शेकुस्ते सर्वराजानस्तपन्तमिव भास्करम्
Laghavam dronaputrasya drishtva tatra maharathah
Vyasmayanta maharaja na chainam prativikshitum
Shekuste sarvarajanastapantamiva bhaskaram
39.9
सात्यकिर्यतमानस्तु धर्मराजश्च पाण्डवः
तथेतराणि सैन्यानि न स्म चक्रुः पराक्रमम्
Satyakiryatamanastu dharmarajashcha pandavah
Tathetarani sainyani na sma chakruh parakramam
39.10
वध्यमाने ततः सैन्ये द्रौपदेया महारथाः
सात्यकिर्धर्मराजश्च पाञ्चालाश्चापि संगताः
त्यक्त्वा मृत्युभयं घोरं द्रौणायनिमुपाद्रवन्
Vadhyamane tatah sainye draupadeya maharathah
Satyakirdharmarajashcha panchalashchapi sangatah
Tyaktva mrityubhayam ghoram draunayanimupadravan
39.11
सात्यकिः पञ्चविंशत्या द्रौणिं विद्ध्वा शिलामुखैः
पुनर्विव्याध नाराचैः सप्तभिः स्वर्णभूषितैः
Satyakih panchavinshatya draunim viddhva shilamukhaih
Punarvivyadha narachaih saptabhih svarnabhushitaih
39.12
युधिष्ठिरस्त्रिसप्तत्या प्रतिविन्ध्यश्च सप्तभिः
श्रुतकर्मा त्रिभिर्बाणैः श्रुतकीर्तिस्तु सप्तभिः
Yudhishthirastrisaptatya prativindhyashcha saptabhih
Shrutakarma tribhirbanaih shrutakirtistu saptabhih
39.13
सुतसोमश्च नवभिः शतानीकश्च सप्तभिः
अन्ये च बहवः शूरा विव्यधुस्तं समन्ततः
Sutasomashcha navabhih shatanikashcha saptabhih
Anye cha bahavah shura vivyadhustam samantatah
39.14
सोऽतिक्रुद्धस्ततो राजन्नाशीविष इव श्वसन्
सात्यकिं पञ्चविंशत्या प्राविध्यत शिलाशितैः
Sotikruddhastato rajannashivisha iva shvasan
Satyakim panchavinshatya pravidhyata shilashitaih
39.15
श्रुतकीर्तिं च नवभिः सुतसोमं च पञ्चभिः
अष्टभिः श्रुतकर्माणं प्रतिविन्ध्यं त्रिभिः शरैः
शतानीकं च नवभिर्धर्मपुत्रं च सप्तभिः
Shrutakirtim cha navabhih sutasomam cha panchabhih
Ashtabhih shrutakarmanam prativindhyam tribhih sharaih
Shatanikam cha navabhirdharmaputram cha saptabhih
39.16
अथेतरांस्ततः शूरान्द्वाभ्यां द्वाभ्यामताडयत्
श्रुतकीर्तेस्तथा चापं चिच्छेद निशितैः शरैः
Athetaranstatah shurandvabhyam dvabhyamatadayat
Shrutakirtestatha chapam chichchheda nishitaih sharaih
39.17
अथान्यद्धनुरादाय श्रुतकीर्तिर्महारथः
द्रौणायनिं त्रिभिर्विद्ध्वा विव्याधान्यैः शितैः शरैः
Athanyaddhanuradaya shrutakirtirmaharathah
Draunayanim tribhirviddhva vivyadhanyaih shitaih sharaih
39.18
ततो द्रौणिर्महाराज शरवर्षेण भारत
छादयामास तत्सैन्यं समन्ताच्च शरैर्नृपान्
Tato draunirmaharaja sharavarshena bharata
Chhadayamasa tatsainyam samantachcha sharairnripan
39.19
ततः पुनरमेयात्मा धर्मराजस्य कार्मुकम्
द्रौणिश्चिच्छेद विहसन्विव्याध च शरैस्त्रिभिः
Tatah punarameyatma dharmarajasya karmukam
Draunishchichchheda vihasanvivyadha cha sharaistribhih
39.20
ततो धर्मसुतो राजन्प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः
द्रौणिं विव्याध सप्तत्या बाह्वोरुरसि चार्दयत्
Tato dharmasuto rajanpragrihyanyanmahaddhanuh
Draunim vivyadha saptatya bahvorurasi chardayat
39.21
सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो द्रौणेः प्रहरतो रणे
अर्धचन्द्रेण तीक्ष्णेन धनुश्छित्त्वानदद्भृशम्
Satyakistu tatah kruddho drauneh praharato rane
Ardhachandrena tikshnena dhanushchhittvanadadbhrisham
39.22
छिन्नधन्वा ततो द्रौणिः शक्त्या शक्तिमतां वरः
सारथिं पातयामास शैनेयस्य रथाद्द्रुतम्
Chhinnadhanva tato draunih shaktya shaktimatam varah
Sarathim patayamasa shaineyasya rathaddrutam
39.23
अथान्यद्धनुरादाय द्रोणपुत्रः प्रतापवान्
शैनेयं शरवर्षेण छादयामास भारत
Athanyaddhanuradaya dronaputrah pratapavan
Shaineyam sharavarshena chhadayamasa bharata
39.24
तस्याश्वाः प्रद्रुताः संख्ये पतिते रथसारथौ
तत्र तत्रैव धावन्तः समदृश्यन्त भारत
Tasyashvah pradrutah sankhye patite rathasarathau
Tatra tatraiva dhavantah samadrishyanta bharata
39.25
युधिष्ठिरपुरोगास्ते द्रौणिं शस्त्रभृतां वरम्
अभ्यवर्षन्त वेगेन विसृजन्तः शिताञ्शरान्
Yudhishthirapurogaste draunim shastrabhritam varam
Abhyavarshanta vegena visrijantah shitansharan
39.26
आगच्छमानांस्तान्दृष्ट्वा रौद्ररूपान्परंतपः
प्रहसन्प्रतिजग्राह द्रोणपुत्रो महारणे
Agachchhamananstandrishtva raudrarupanparantapah
Prahasanpratijagraha dronaputro maharane
39.27
ततः शरशतज्वालः सेनाकक्षं महारथः
द्रौणिर्ददाह समरे कक्षमग्निर्यथा वने
Tatah sharashatajvalah senakaksham maharathah
Draunirdadaha samare kakshamagniryatha vane
39.28
तद्बलं पाण्डुपुत्रस्य द्रोणपुत्रप्रतापितम्
चुक्षुभे भरतश्रेष्ठ तिमिनेव नदीमुखम्
Tadbalam panduputrasya dronaputrapratapitam
Chukshubhe bharatashreshtha timineva nadimukham
39.29
दृष्ट्वा ते च महाराज द्रोणपुत्रपराक्रमम्
निहतान्मेनिरे सर्वान्पाण्डून्द्रोणसुतेन वै
Drishtva te cha maharaja dronaputraparakramam
Nihatanmenire sarvanpandundronasutena vai
39.30
युधिष्ठिरस्तु त्वरितो द्रौणिं श्लिष्य महारथम्
अब्रवीद्द्रोणपुत्रं तु रोषामर्षसमन्वितः
Yudhishthirastu tvarito draunim shlishya maharatham
Abraviddronaputram tu roshamarshasamanvitah
39.31
नैव नाम तव प्रीतिर्नैव नाम कृतज्ञता
यतस्त्वं पुरुषव्याघ्र मामेवाद्य जिघांससि
Naiva nama tava pritirnaiva nama kritagyata
Yatastvam purushavyaghra mamevadya jighansasi
39.32
ब्राह्मणेन तपः कार्यं दानमध्ययनं तथा
क्षत्रियेण धनुर्नाम्यं स भवान्ब्राह्मणब्रुवः
Brahmanena tapah karyam danamadhyayanam tatha
Kshatriyena dhanurnamyam sa bhavanbrahmanabruvah
39.33
मिषतस्ते महाबाहो जेष्यामि युधि कौरवान्
कुरुष्व समरे कर्म ब्रह्मबन्धुरसि ध्रुवम्
Mishataste mahabaho jeshyami yudhi kauravan
Kurushva samare karma brahmabandhurasi dhruvam
39.34
एवमुक्तो महाराज द्रोणपुत्रः स्मयन्निव
युक्तत्वं तच्च संचिन्त्य नोत्तरं किंचिदब्रवीत्
Evamukto maharaja dronaputrah smayanniva
Yuktatvam tachcha sanchintya nottaram kinchidabravit
39.35
अनुक्त्वा च ततः किंचिच्छरवर्षेण पाण्डवम्
छादयामास समरे क्रुद्धोऽन्तक इव प्रजाः
Anuktva cha tatah kinchichchharavarshena pandavam
Chhadayamasa samare kruddhontaka iva prajah
39.36
संछाद्यमानस्तु तदा द्रोणपुत्रेण मारिष
पार्थोऽपयातः शीघ्रं वै विहाय महतीं चमूम्
Sanchhadyamanastu tada dronaputrena marisha
Parthopayatah shighram vai vihaya mahatim chamum
39.37
अपयाते ततस्तस्मिन्धर्मपुत्रे युधिष्ठिरे
द्रोणपुत्रः स्थितो राजन्प्रत्यादेशान्महात्मनः
Apayate tatastasmindharmaputre yudhishthire
Dronaputrah sthito rajanpratyadeshanmahatmanah
39.38
ततो युधिष्ठिरो राजा त्यक्त्वा द्रौणिं महाहवे
प्रययौ तावकं सैन्यं युक्तः क्रूराय कर्मणे
Tato yudhishthiro raja tyaktva draunim mahahave
Prayayau tavakam sainyam yuktah kruraya karmane