UtshovChapter 38
38.1
संजय उवाच
कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सूतपुत्रश्च मारिष
उलूकः सौबलश्चैव राजा च सह सोदरैः
Sanjaya uvacha
Kritavarma kripo draunih sutaputrashcha marisha
Ulukah saubalashchaiva raja cha saha sodaraih
38.2
सीदमानां चमूं दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रभयार्दिताम्
समुज्जिहीर्षुर्वेगेन भिन्नां नावमिवार्णवे
Sidamanam chamum drishtva panduputrabhayarditam
Samujjihirshurvegena bhinnam navamivarnave
38.3
ततो युद्धमतीवासीन्मुहूर्तमिव भारत
भीरूणां त्रासजननं शूराणां हर्षवर्धनम्
Tato yuddhamativasinmuhurtamiva bharata
Bhirunam trasajananam shuranam harshavardhanam
38.4
कृपेण शरवर्षाणि विप्रमुक्तानि संयुगे
सृञ्जयाः शातयामासुः शलभानां व्रजा इव
Kripena sharavarshani vipramuktani sanyuge
Srinjayah shatayamasuh shalabhanam vraja iva
38.5
शिखण्डी तु ततः क्रुद्धो गौतमं त्वरितो ययौ
ववर्ष शरवर्षाणि समन्तादेव ब्राह्मणे
Shikhandi tu tatah kruddho gautamam tvarito yayau
Vavarsha sharavarshani samantadeva brahmane
38.6
कृपस्तु शरवर्षं तद्विनिहत्य महास्त्रवित्
शिखण्डिनं रणे क्रुद्धो विव्याध दशभिः शरैः
Kripastu sharavarsham tadvinihatya mahastravit
Shikhandinam rane kruddho vivyadha dashabhih sharaih
38.7
ततः शिखण्डी कुपीतः शरैः सप्तभिराहवे
कृपं विव्याध सुभृशं कङ्कपत्रैरजिह्मगैः
Tatah shikhandi kupitah sharaih saptabhirahave
Kripam vivyadha subhrisham kankapatrairajihmagaih
38.8
ततः कृपः शरैस्तीक्ष्णैः सोऽतिविद्धो महारथः
व्यश्वसूतरथं चक्रे पार्षतं तु द्विजोत्तमः
Tatah kripah sharaistikshnaih sotividdho maharathah
Vyashvasutaratham chakre parshatam tu dvijottamah
38.9
हताश्वात्तु ततो यानादवप्लुत्य महारथः
चर्मखड्गे च संगृह्य सत्वरं ब्राह्मणं ययौ
Hatashvattu tato yanadavaplutya maharathah
Charmakhadge cha sangrihya satvaram brahmanam yayau
38.10
तमापतन्तं सहसा शरैः संनतपर्वभिः
छादयामास समरे तदद्भुतमिवाभवत्
Tamapatantam sahasa sharaih sannataparvabhih
Chhadayamasa samare tadadbhutamivabhavat
38.11
तत्राद्भुतमपश्याम शिलानां प्लवनं यथा
निश्चेष्टो यद्रणे राजञ्शिखण्डी समतिष्ठत
Tatradbhutamapashyama shilanam plavanam yatha
Nishcheshto yadrane rajanshikhandi samatishthata
38.12
कृपेण छादितं दृष्ट्वा नृपोत्तम शिखण्डिनम्
प्रत्युद्ययौ कृपं तूर्णं धृष्टद्युम्नो महारथः
Kripena chhaditam drishtva nripottama shikhandinam
Pratyudyayau kripam turnam dhrishtadyumno maharathah
38.13
धृष्टद्युम्नं ततो यान्तं शारद्वतरथं प्रति
प्रतिजग्राह वेगेन कृतवर्मा महारथः
Dhrishtadyumnam tato yantam sharadvataratham prati
Pratijagraha vegena kritavarma maharathah
38.14
युधिष्ठिरमथायान्तं शारद्वतरथं प्रति
सपुत्रं सहसेनं च द्रोणपुत्रो न्यवारयत्
Yudhishthiramathayantam sharadvataratham prati
Saputram sahasenam cha dronaputro nyavarayat
38.15
नकुलं सहदेवं च त्वरमाणौ महारथौ
प्रतिजग्राह ते पुत्रः शरवर्षेण वारयन्
Nakulam sahadevam cha tvaramanau maharathau
Pratijagraha te putrah sharavarshena varayan
38.16
भीमसेनं करूषांश्च केकयान्सहसृञ्जयान्
कर्णो वैकर्तनो युद्धे वारयामास भारत
Bhimasenam karushanshcha kekayansahasrinjayan
Karno vaikartano yuddhe varayamasa bharata
38.17
शिखण्डिनस्ततो बाणान्कृपः शारद्वतो युधि
प्राहिणोत्त्वरया युक्तो दिधक्षुरिव मारिष
Shikhandinastato banankripah sharadvato yudhi
Prahinottvaraya yukto didhakshuriva marisha
38.18
ताञ्शरान्प्रेषितांस्तेन समन्ताद्धेमभूषणान्
चिच्छेद खड्गमाविध्य भ्रामयंश्च पुनः पुनः
Tansharanpreshitanstena samantaddhemabhushanan
Chichchheda khadgamavidhya bhramayanshcha punah punah
38.19
शतचन्द्रं ततश्चर्म गौतमः पार्षतस्य ह
व्यधमत्सायकैस्तूर्णं तत उच्चुक्रुशुर्जनाः
Shatachandram tatashcharma gautamah parshatasya ha
Vyadhamatsayakaisturnam tata uchchukrushurjanah
38.20
स विचर्मा महाराज खड्गपाणिरुपाद्रवत्
कृपस्य वशमापन्नो मृत्योरास्यमिवातुरः
Sa vicharma maharaja khadgapanirupadravat
Kripasya vashamapanno mrityorasyamivaturah
38.21
शारद्वतशरैर्ग्रस्तं क्लिश्यमानं महाबलम्
चित्रकेतुसुतो राजन्सुकेतुस्त्वरितो ययौ
Sharadvatasharairgrastam klishyamanam mahabalam
Chitraketusuto rajansuketustvarito yayau
38.22
विकिरन्ब्राह्मणं युद्धे बहुभिर्निशितैः शरैः
अभ्यापतदमेयात्मा गौतमस्य रथं प्रति
Vikiranbrahmanam yuddhe bahubhirnishitaih sharaih
Abhyapatadameyatma gautamasya ratham prati
38.23
दृष्ट्वाविषह्यं तं युद्धे ब्राह्मणं चरितव्रतम्
अपयातस्ततस्तूर्णं शिखण्डी राजसत्तम
Drishtvavishahyam tam yuddhe brahmanam charitavratam
Apayatastatasturnam shikhandi rajasattama
38.24
सुकेतुस्तु ततो राजन्गौतमं नवभिः शरैः
विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या पुनश्चैनं त्रिभिः शरैः
Suketustu tato rajangautamam navabhih sharaih
Viddhva vivyadha saptatya punashchainam tribhih sharaih
38.25
अथास्य सशरं चापं पुनश्चिच्छेद मारिष
सारथिं च शरेणास्य भृशं मर्मण्यताडयत्
Athasya sasharam chapam punashchichchheda marisha
Sarathim cha sharenasya bhrisham marmanyatadayat
38.26
गौतमस्तु ततः क्रुद्धो धनुर्गृह्य नवं दृढम्
सुकेतुं त्रिंशता बाणैः सर्वमर्मस्वताडयत्
Gautamastu tatah kruddho dhanurgrihya navam dridham
Suketum trinshata banaih sarvamarmasvatadayat
38.27
स विह्वलितसर्वाङ्गः प्रचचाल रथोत्तमे
भूमिचाले यथा वृक्षश्चलत्याकम्पितो भृशम्
Sa vihvalitasarvangah prachachala rathottame
Bhumichale yatha vrikshashchalatyakampito bhrisham
38.28
चलतस्तस्य कायात्तु शिरो ज्वलितकुण्डलम्
सोष्णीषं सशिरस्त्राणं क्षुरप्रेणान्वपातयत्
Chalatastasya kayattu shiro jvalitakundalam
Soshnisham sashirastranam kshuraprenanvapatayat
38.29
तच्छिरः प्रापतद्भूमौ श्येनाहृतमिवामिषम्
ततोऽस्य कायो वसुधां पश्चात्प्राप तदा च्युतः
Tachchhirah prapatadbhumau shyenahritamivamisham
Tatosya kayo vasudham pashchatprapa tada chyutah
38.30
तस्मिन्हते महाराज त्रस्तास्तस्य पदानुगाः
गौतमं समरे त्यक्त्वा दुद्रुवुस्ते दिशो दश
Tasminhate maharaja trastastasya padanugah
Gautamam samare tyaktva dudruvuste disho dasha
38.31
धृष्टद्युम्नं तु समरे संनिवार्य महाबलः
कृतवर्माब्रवीद्धृष्टस्तिष्ठ तिष्ठेति पार्षतम्
Dhrishtadyumnam tu samare sannivarya mahabalah
Kritavarmabraviddhrishtastishtha tishtheti parshatam
38.32
तदभूत्तुमुलं युद्धं वृष्णिपार्षतयो रणे
आमिषार्थे यथा युद्धं श्येनयोर्गृद्धयोर्नृप
Tadabhuttumulam yuddham vrishniparshatayo rane
Amisharthe yatha yuddham shyenayorgriddhayornripa
38.33
धृष्टद्युम्नस्तु समरे हार्दिक्यं नवभिः शरैः
आजघानोरसि क्रुद्धः पीडयन्हृदिकात्मजम्
Dhrishtadyumnastu samare hardikyam navabhih sharaih
Ajaghanorasi kruddhah pidayanhridikatmajam
38.34
कृतवर्मा तु समरे पार्षतेन दृढाहतः
पार्षतं सरथं साश्वं छादयामास सायकैः
Kritavarma tu samare parshatena dridhahatah
Parshatam saratham sashvam chhadayamasa sayakaih
38.35
सरथश्छादितो राजन्धृष्टद्युम्नो न दृश्यते
मेघैरिव परिच्छन्नो भास्करो जलदागमे
Sarathashchhadito rajandhrishtadyumno na drishyate
Meghairiva parichchhanno bhaskaro jaladagame
38.36
विधूय तं बाणगणं शरैः कनकभूषणैः
व्यरोचत रणे राजन्धृष्टद्युम्नः कृतव्रणः
Vidhuya tam banaganam sharaih kanakabhushanaih
Vyarochata rane rajandhrishtadyumnah kritavranah
38.37
ततस्तु पार्षतः क्रुद्धः शस्त्रवृष्टिं सुदारुणाम्
कृतवर्माणमासाद्य व्यसृजत्पृतनापतिः
Tatastu parshatah kruddhah shastravrishtim sudarunam
Kritavarmanamasadya vyasrijatpritanapatih
38.38
तामापतन्तीं सहसा शस्त्रवृष्टिं निरन्तराम्
शरैरनेकसाहस्रैर्हार्दिक्यो व्यधमद्युधि
Tamapatantim sahasa shastravrishtim nirantaram
Sharairanekasahasrairhardikyo vyadhamadyudhi
38.39
दृष्ट्वा तु दारितां युद्धे शस्त्रवृष्टिं दुरुत्तराम्
कृतवर्माणमभ्येत्य वारयामास पार्षतः
Drishtva tu daritam yuddhe shastravrishtim duruttaram
Kritavarmanamabhyetya varayamasa parshatah
38.40
सारथिं चास्य तरसा प्राहिणोद्यमसादनम्
भल्लेन शितधारेण स हतः प्रापतद्रथात्
Sarathim chasya tarasa prahinodyamasadanam
Bhallena shitadharena sa hatah prapatadrathat
38.41
धृष्टद्युम्नस्तु बलवाञ्जित्वा शत्रुं महारथम्
कौरवान्समरे तूर्णं वारयामास सायकैः
Dhrishtadyumnastu balavanjitva shatrum maharatham
Kauravansamare turnam varayamasa sayakaih
38.42
ततस्ते तावका योधा धृष्टद्युम्नमुपाद्रवन्
सिंहनादरवं कृत्वा ततो युद्धमवर्तत
Tataste tavaka yodha dhrishtadyumnamupadravan
Sinhanadaravam kritva tato yuddhamavartata