UtshovChapter 30
30.1
संजय उवाच
ततः पुनर्महाराज मद्रराजमरिंदमम्
अभ्यभाषत राधेयः संनिवार्योत्तरं वचः
Sanjaya uvacha
Tatah punarmaharaja madrarajamarindamam
Abhyabhashata radheyah sannivaryottaram vachah
30.2
यत्त्वं निदर्शनार्थं मां शल्य जल्पितवानसि
नाहं शक्यस्त्वया वाचा विभीषयितुमाहवे
Yattvam nidarshanartham mam shalya jalpitavanasi
Naham shakyastvaya vacha vibhishayitumahave
30.3
यदि मां देवताः सर्वा योधयेयुः सवासवाः
तथापि मे भयं न स्यात्किमु पार्थात्सकेशवात्
Yadi mam devatah sarva yodhayeyuh savasavah
Tathapi me bhayam na syatkimu parthatsakeshavat
30.4
नाहं भीषयितुं शक्यो वाङ्मात्रेण कथंचन
अन्यं जानीहि यः शक्यस्त्वया भीषयितुं रणे
Naham bhishayitum shakyo vanmatrena kathanchana
Anyam janihi yah shakyastvaya bhishayitum rane
30.5
नीचस्य बलमेतावत्पारुष्यं यत्त्वमात्थ माम्
अशक्तोऽस्मद्गुणान्प्राप्तुं वल्गसे बहु दुर्मते
Nichasya balametavatparushyam yattvamattha mam
Ashaktosmadgunanpraptum valgase bahu durmate
30.6
न हि कर्णः समुद्भूतो भयार्थमिह मारिष
विक्रमार्थमहं जातो यशोर्थं च तथैव च
Na hi karnah samudbhuto bhayarthamiha marisha
Vikramarthamaham jato yashortham cha tathaiva cha
30.7
इदं तु मे त्वमेकाग्रः शृणु मद्रजनाधिप
संनिधौ धृतराष्ट्रस्य प्रोच्यमानं मया श्रुतम्
Idam tu me tvamekagrah shrinu madrajanadhipa
Sannidhau dhritarashtrasya prochyamanam maya shrutam
30.8
देशांश्च विविधांश्चित्रान्पूर्ववृत्तांश्च पार्थिवान्
ब्राह्मणाः कथयन्तः स्म धृतराष्ट्रमुपासते
Deshanshcha vividhanshchitranpurvavrittanshcha parthivan
Brahmanah kathayantah sma dhritarashtramupasate
30.9
तत्र वृद्धः पुरावृत्ताः कथाः काश्चिद्द्विजोत्तमः
बाह्लीकदेशं मद्रांश्च कुत्सयन्वाक्यमब्रवीत्
Tatra vriddhah puravrittah kathah kashchiddvijottamah
Bahlikadesham madranshcha kutsayanvakyamabravit
30.10
बहिष्कृता हिमवता गङ्गया च तिरस्कृताः
सरस्वत्या यमुनया कुरुक्षेत्रेण चापि ये
Bahishkrita himavata gangaya cha tiraskritah
Sarasvatya yamunaya kurukshetrena chapi ye
30.11
पञ्चानां सिन्धुषष्ठानां नदीनां येऽन्तराश्रिताः
तान्धर्मबाह्यानशुचीन्बाह्लीकान्परिवर्जयेत्
Panchanam sindhushashthanam nadinam yentarashritah
Tandharmabahyanashuchinbahlikanparivarjayet
30.12
गोवर्धनो नाम वटः सुभाण्डं नाम चत्वरम्
एतद्राजकुलद्वारमाकुमारः स्मराम्यहम्
Govardhano nama vatah subhandam nama chatvaram
Etadrajakuladvaramakumarah smaramyaham
30.13
कार्येणात्यर्थगाढेन बाह्लीकेषूषितं मया
तत एषां समाचारः संवासाद्विदितो मम
Karyenatyarthagadhena bahlikeshushitam maya
Tata esham samacharah sanvasadvidito mama
30.14
शाकलं नाम नगरमापगा नाम निम्नगा
जर्तिका नाम बाह्लीकास्तेषां वृत्तं सुनिन्दितम्
Shakalam nama nagaramapaga nama nimnaga
Jartika nama bahlikastesham vrittam suninditam
30.15
धानागौडासवे पीत्वा गोमांसं लशुनैः सह
अपूपमांसवाट्यानामाशिनः शीलवर्जिताः
Dhanagaudasave pitva gomansam lashunaih saha
Apupamansavatyanamashinah shilavarjitah
30.16
हसन्ति गान्ति नृत्यन्ति स्त्रीभिर्मत्ता विवाससः
नगरागारवप्रेषु बहिर्माल्यानुलेपनाः
Hasanti ganti nrityanti stribhirmatta vivasasah
Nagaragaravapreshu bahirmalyanulepanah
30.17
मत्तावगीतैर्विविधैः खरोष्ट्रनिनदोपमैः
आहुरन्योन्यमुक्तानि प्रब्रुवाणा मदोत्कटाः
Mattavagitairvividhaih kharoshtraninadopamaih
Ahuranyonyamuktani prabruvana madotkatah
30.18
हा हते हा हतेत्येव स्वामिभर्तृहतेति च
आक्रोशन्त्यः प्रनृत्यन्ति मन्दाः पर्वस्वसंयताः
Ha hate ha hatetyeva svamibhartrihateti cha
Akroshantyah pranrityanti mandah parvasvasanyatah
30.19
तेषां किलावलिप्तानां निवसन्कुरुजाङ्गले
कश्चिद्बाह्लीकमुख्यानां नातिहृष्टमना जगौ
Tesham kilavaliptanam nivasankurujangale
Kashchidbahlikamukhyanam natihrishtamana jagau
30.20
सा नूनं बृहती गौरी सूक्ष्मकम्बलवासिनी
मामनुस्मरती शेते बाह्लीकं कुरुवासिनम्
Sa nunam brihati gauri sukshmakambalavasini
Mamanusmarati shete bahlikam kuruvasinam
30.21
शतद्रुकनदीं तीर्त्वा तां च रम्यामिरावतीम्
गत्वा स्वदेशं द्रक्ष्यामि स्थूलशङ्खाः शुभाः स्त्रियः
Shatadrukanadim tirtva tam cha ramyamiravatim
Gatva svadesham drakshyami sthulashankhah shubhah striyah
30.22
मनःशिलोज्ज्वलापाङ्गा गौर्यस्त्रिककुदाञ्जनाः
केवलाजिनसंवीताः कूर्दन्त्यः प्रियदर्शनाः
Manahshilojjvalapanga gauryastrikakudanjanah
Kevalajinasanvitah kurdantyah priyadarshanah
30.23
मृदङ्गानकशङ्खानां मर्दलानां च निस्वनैः
खरोष्ट्राश्वतरैश्चैव मत्ता यास्यामहे सुखम्
Mridanganakashankhanam mardalanam cha nisvanaih
Kharoshtrashvataraishchaiva matta yasyamahe sukham
30.24
शमीपीलुकरीराणां वनेषु सुखवर्त्मसु
अपूपान्सक्तुपिण्डीश्च खादन्तो मथितान्विताः
Shamipilukariranam vaneshu sukhavartmasu
Apupansaktupindishcha khadanto mathitanvitah
30.25
पथिषु प्रबला भूत्वा कदासमृदितेऽध्वनि
खलोपहारं कुर्वाणास्ताडयिष्याम भूयसः
Pathishu prabala bhutva kadasamriditedhvani
Khalopaharam kurvanastadayishyama bhuyasah
30.26
एवं हीनेषु व्रात्येषु बाह्लीकेषु दुरात्मसु
कश्चेतयानो निवसेन्मुहूर्तमपि मानवः
Evam hineshu vratyeshu bahlikeshu duratmasu
Kashchetayano nivasenmuhurtamapi manavah
30.27
ईदृशा ब्राह्मणेनोक्ता बाह्लीका मोघचारिणः
येषां षड्भागहर्ता त्वमुभयोः शुभपापयोः
Idrisha brahmanenokta bahlika moghacharinah
Yesham shadbhagaharta tvamubhayoh shubhapapayoh
30.28
इत्युक्त्वा ब्राह्मणः साधुरुत्तरं पुनरुक्तवान्
बाह्लीकेष्वविनीतेषु प्रोच्यमानं निबोधत
Ityuktva brahmanah sadhuruttaram punaruktavan
Bahlikeshvaviniteshu prochyamanam nibodhata
30.29
तत्र स्म राक्षसी गाति सदा कृष्णचतुर्दशीम्
नगरे शाकले स्फीते आहत्य निशि दुन्दुभिम्
Tatra sma rakshasi gati sada krishnachaturdashim
Nagare shakale sphite ahatya nishi dundubhim
30.30
कदा वा घोषिका गाथाः पुनर्गास्यन्ति शाकले
गव्यस्य तृप्ता मांसस्य पीत्वा गौडं महासवम्
Kada va ghoshika gathah punargasyanti shakale
Gavyasya tripta mansasya pitva gaudam mahasavam
30.31
गौरीभिः सह नारीभिर्बृहतीभिः स्वलंकृताः
पलाण्डुगण्डूषयुतान्खादन्ते चैडकान्बहून्
Gauribhih saha naribhirbrihatibhih svalankritah
Palandugandushayutankhadante chaidakanbahun
30.32
वाराहं कौक्कुटं मांसं गव्यं गार्दभमौष्ट्रकम्
ऐडं च ये न खादन्ति तेषां जन्म निरर्थकम्
Varaham kaukkutam mansam gavyam gardabhamaushtrakam
Aidam cha ye na khadanti tesham janma nirarthakam
30.33
इति गायन्ति ये मत्ताः शीधुना शाकलावतः
सबालवृद्धाः कूर्दन्तस्तेषु वृत्तं कथं भवेत्
Iti gayanti ye mattah shidhuna shakalavatah
Sabalavriddhah kurdantasteshu vrittam katham bhavet
30.34
इति शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते
यदन्योऽप्युक्तवानस्मान्ब्राह्मणः कुरुसंसदि
Iti shalya vijanihi hanta bhuyo bravimi te
Yadanyopyuktavanasmanbrahmanah kurusansadi
30.35
पञ्च नद्यो वहन्त्येता यत्र पीलुवनान्यपि
शतद्रुश्च विपाशा च तृतीयेरावती तथा
चन्द्रभागा वितस्ता च सिन्धुषष्ठा बहिर्गताः
Pancha nadyo vahantyeta yatra piluvananyapi
Shatadrushcha vipasha cha tritiyeravati tatha
Chandrabhaga vitasta cha sindhushashtha bahirgatah
30.36
आरट्टा नाम ते देशा नष्टधर्मान्न तान्व्रजेत्
व्रात्यानां दासमीयानां विदेहानामयज्वनाम्
Aratta nama te desha nashtadharmanna tanvrajet
Vratyanam dasamiyanam videhanamayajvanam
30.37
न देवाः प्रतिगृह्णन्ति पितरो ब्राह्मणास्तथा
तेषां प्रनष्टधर्माणां बाह्लीकानामिति श्रुतिः
Na devah pratigrihnanti pitaro brahmanastatha
Tesham pranashtadharmanam bahlikanamiti shrutih
30.38
ब्राह्मणेन तथा प्रोक्तं विदुषा साधुसंसदि
काष्ठकुण्डेषु बाह्लीका मृण्मयेषु च भुञ्जते
सक्तुवाट्यावलिप्तेषु श्वादिलीढेषु निर्घृणाः
Brahmanena tatha proktam vidusha sadhusansadi
Kashthakundeshu bahlika mrinmayeshu cha bhunjate
Saktuvatyavalipteshu shvadilidheshu nirghrinah
30.39
आविकं चौष्ट्रिकं चैव क्षीरं गार्दभमेव च
तद्विकारांश्च बाह्लीकाः खादन्ति च पिबन्ति च
Avikam chaushtrikam chaiva kshiram gardabhameva cha
Tadvikaranshcha bahlikah khadanti cha pibanti cha
30.40
पुत्रसंकरिणो जाल्माः सर्वान्नक्षीरभोजनाः
आरट्टा नाम बाह्लीका वर्जनीया विपश्चिता
Putrasankarino jalmah sarvannakshirabhojanah
Aratta nama bahlika varjaniya vipashchita
30.41
उत शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते
यदन्योऽप्युक्तवान्सभ्यो ब्राह्मणः कुरुसंसदि
Uta shalya vijanihi hanta bhuyo bravimi te
Yadanyopyuktavansabhyo brahmanah kurusansadi
30.42
युगंधरे पयः पीत्वा प्रोष्य चाप्यच्युतस्थले
तद्वद्भूतिलये स्नात्वा कथं स्वर्गं गमिष्यति
Yugandhare payah pitva proshya chapyachyutasthale
Tadvadbhutilaye snatva katham svargam gamishyati
30.43
पञ्च नद्यो वहन्त्येता यत्र निःसृत्य पर्वतात्
आरट्टा नाम बाह्लीका न तेष्वार्यो द्व्यहं वसेत्
Pancha nadyo vahantyeta yatra nihsritya parvatat
Aratta nama bahlika na teshvaryo dvyaham vaset
30.44
बहिश्च नाम ह्लीकश्च विपाशायां पिशाचकौ
तयोरपत्यं बाह्लीका नैषा सृष्टिः प्रजापतेः
Bahishcha nama hlikashcha vipashayam pishachakau
Tayorapatyam bahlika naisha srishtih prajapateh
30.45
कारस्करान्महिषकान्कलिङ्गान्कीकटाटवीन्
कर्कोटकान्वीरकांश्च दुर्धर्मांश्च विवर्जयेत्
Karaskaranmahishakankalingankikatatavin
Karkotakanvirakanshcha durdharmanshcha vivarjayet
30.46
इति तीर्थानुसर्तारं राक्षसी काचिदब्रवीत्
एकरात्रा शमीगेहे महोलूखलमेखला
Iti tirthanusartaram rakshasi kachidabravit
Ekaratra shamigehe maholukhalamekhala
30.47
आरट्टा नाम ते देशा बाह्लीका नाम ते जनाः
वसातिसिन्धुसौवीरा इति प्रायो विकुत्सिताः
Aratta nama te desha bahlika nama te janah
Vasatisindhusauvira iti prayo vikutsitah
30.48
उत शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते
उच्यमानं मया सम्यक्तदेकाग्रमनाः शृणु
Uta shalya vijanihi hanta bhuyo bravimi te
Uchyamanam maya samyaktadekagramanah shrinu
30.49
ब्राह्मणः शिल्पिनो गेहमभ्यगच्छत्पुरातिथिः
आचारं तत्र संप्रेक्ष्य प्रीतः शिल्पिनमब्रवीत्
Brahmanah shilpino gehamabhyagachchhatpuratithih
Acharam tatra samprekshya pritah shilpinamabravit
30.50
मया हिमवतः शृङ्गमेकेनाध्युषितं चिरम्
दृष्टाश्च बहवो देशा नानाधर्मसमाकुलाः
Maya himavatah shringamekenadhyushitam chiram
Drishtashcha bahavo desha nanadharmasamakulah
30.51
न च केन च धर्मेण विरुध्यन्ते प्रजा इमाः
सर्वे हि तेऽब्रुवन्धर्मं यथोक्तं वेदपारगैः
Na cha kena cha dharmena virudhyante praja imah
Sarve hi tebruvandharmam yathoktam vedaparagaih
30.52
अटता तु सदा देशान्नानाधर्मसमाकुलान्
आगच्छता महाराज बाह्लीकेषु निशामितम्
Atata tu sada deshannanadharmasamakulan
Agachchhata maharaja bahlikeshu nishamitam
30.53
तत्रैव ब्राह्मणो भूत्वा ततो भवति क्षत्रियः
वैश्यः शूद्रश्च बाह्लीकस्ततो भवति नापितः
Tatraiva brahmano bhutva tato bhavati kshatriyah
Vaishyah shudrashcha bahlikastato bhavati napitah
30.54
नापितश्च ततो भूत्वा पुनर्भवति ब्राह्मणः
द्विजो भूत्वा च तत्रैव पुनर्दासोऽपि जायते
Napitashcha tato bhutva punarbhavati brahmanah
Dvijo bhutva cha tatraiva punardasopi jayate
30.55
भवत्येकः कुले विप्रः शिष्टान्ये कामचारिणः
गान्धारा मद्रकाश्चैव बाह्लीकाः केऽप्यचेतसः
Bhavatyekah kule viprah shishtanye kamacharinah
Gandhara madrakashchaiva bahlikah kepyachetasah
30.56
एतन्मया श्रुतं तत्र धर्मसंकरकारकम्
कृत्स्नामटित्वा पृथिवीं बाह्लीकेषु विपर्ययः
Etanmaya shrutam tatra dharmasankarakarakam
Kritsnamatitva prithivim bahlikeshu viparyayah
30.57
उत शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते
यदप्यन्योऽब्रवीद्वाक्यं बाह्लीकानां विकुत्सितम्
Uta shalya vijanihi hanta bhuyo bravimi te
Yadapyanyobravidvakyam bahlikanam vikutsitam
30.58
सती पुरा हृता काचिदारट्टा किल दस्युभिः
अधर्मतश्चोपयाता सा तानभ्यशपत्ततः
Sati pura hrita kachidaratta kila dasyubhih
Adharmatashchopayata sa tanabhyashapattatah
30.59
बालां बन्धुमतीं यन्मामधर्मेणोपगच्छथ
तस्मान्नार्यो भविष्यन्ति बन्धक्यो वै कुलेषु वः
न चैवास्मात्प्रमोक्ष्यध्वं घोरात्पापान्नराधमाः
Balam bandhumatim yanmamadharmenopagachchhatha
Tasmannaryo bhavishyanti bandhakyo vai kuleshu vah
Na chaivasmatpramokshyadhvam ghoratpapannaradhamah
30.60
कुरवः सहपाञ्चालाः शाल्वा मत्स्याः सनैमिषाः
कोसलाः काशयोऽङ्गाश्च कलिङ्गा मगधास्तथा
Kuravah sahapanchalah shalva matsyah sanaimishah
Kosalah kashayongashcha kalinga magadhastatha
30.61
चेदयश्च महाभागा धर्मं जानन्ति शाश्वतम्
नानादेशेषु सन्तश्च प्रायो बाह्या लयादृते
Chedayashcha mahabhaga dharmam jananti shashvatam
Nanadesheshu santashcha prayo bahya layadrite
30.62
आ मत्स्येभ्यः कुरुपाञ्चालदेश्या; आ नैमिषाच्चेदयो ये विशिष्टाः
धर्मं पुराणमुपजीवन्ति सन्तो; मद्रानृते पञ्चनदांश्च जिह्मान्
A matsyebhyah kurupanchaladeshya; a naimishachchedayo ye vishishtah
Dharmam puranamupajivanti santo; madranrite panchanadanshcha jihman
30.63
एवं विद्वन्धर्मकथांश्च राजं;स्तूष्णींभूतो जडवच्छल्य भूयाः
त्वं तस्य गोप्ता च जनस्य राजा; षड्भागहर्ता शुभदुष्कृतस्य
Evam vidvandharmakathanshcha rajam;stushnimbhuto jadavachchhalya bhuyah
Tvam tasya gopta cha janasya raja; shadbhagaharta shubhadushkritasya
30.64
अथ वा दुष्कृतस्य त्वं हर्ता तेषामरक्षिता
रक्षिता पुण्यभाग्राजा प्रजानां त्वं त्वपुण्यभाक्
Atha va dushkritasya tvam harta teshamarakshita
Rakshita punyabhagraja prajanam tvam tvapunyabhak
30.65
पूज्यमाने पुरा धर्मे सर्वदेशेषु शाश्वते
धर्मं पाञ्चनदं दृष्ट्वा धिगित्याह पितामहः
Pujyamane pura dharme sarvadesheshu shashvate
Dharmam panchanadam drishtva dhigityaha pitamahah
30.66
व्रात्यानां दाशमीयानां कृतेऽप्यशुभकर्मणाम्
इति पाञ्चनदं धर्ममवमेने पितामहः
स्वधर्मस्थेषु वर्णेषु सोऽप्येतं नाभिपूजयेत्
Vratyanam dashamiyanam kritepyashubhakarmanam
Iti panchanadam dharmamavamene pitamahah
Svadharmastheshu varneshu sopyetam nabhipujayet
30.67
उत शल्य विजानीहि हन्त भूयो ब्रवीमि ते
कल्माषपादः सरसि निमज्जन्राक्षसोऽब्रवीत्
Uta shalya vijanihi hanta bhuyo bravimi te
Kalmashapadah sarasi nimajjanrakshasobravit
30.68
क्षत्रियस्य मलं भैक्षं ब्राह्मणस्यानृतं मलम्
मलं पृथिव्या बाह्लीकाः स्त्रीणां मद्रस्त्रियो मलम्
Kshatriyasya malam bhaiksham brahmanasyanritam malam
Malam prithivya bahlikah strinam madrastriyo malam
30.69
निमज्जमानमुद्धृत्य कश्चिद्राजा निशाचरम्
अपृच्छत्तेन चाख्यातं प्रोक्तवान्यन्निबोध तत्
Nimajjamanamuddhritya kashchidraja nishacharam
Aprichchhattena chakhyatam proktavanyannibodha tat
30.70
मानुषाणां मलं म्लेच्छा म्लेच्छानां मौष्टिका मलम्
मौष्टिकानां मलं शण्डाः शण्डानां राजयाजकाः
Manushanam malam mlechchha mlechchhanam maushtika malam
Maushtikanam malam shandah shandanam rajayajakah
30.71
राजयाजकयाज्यानां मद्रकाणां च यन्मलम्
तद्भवेद्वै तव मलं यद्यस्मान्न विमुञ्चसि
Rajayajakayajyanam madrakanam cha yanmalam
Tadbhavedvai tava malam yadyasmanna vimunchasi
30.72
इति रक्षोपसृष्टेषु विषवीर्यहतेषु च
राक्षसं भेषजं प्रोक्तं संसिद्धं वचनोत्तरम्
Iti rakshopasrishteshu vishaviryahateshu cha
Rakshasam bheshajam proktam sansiddham vachanottaram
30.73
ब्राह्मं पाञ्चालाः कौरवेयाः स्वधर्मः; सत्यं मत्स्याः शूरसेनाश्च यज्ञः
प्राच्या दासा वृषला दाक्षिणात्याः; स्तेना बाह्लीकाः संकरा वै सुराष्ट्राः
Brahmam panchalah kauraveyah svadharmah; satyam matsyah shurasenashcha yagyah
Prachya dasa vrishala dakshinatyah; stena bahlikah sankara vai surashtrah
30.74
कृतघ्नता परवित्तापहारः; सुरापानं गुरुदारावमर्शः
येषां धर्मस्तान्प्रति नास्त्यधर्म; आरट्टकान्पाञ्चनदान्धिगस्तु
Kritaghnata paravittapaharah; surapanam gurudaravamarshah
Yesham dharmastanprati nastyadharma; arattakanpanchanadandhigastu
30.75
आ पाञ्चालेभ्यः कुरवो नैमिषाश्च; मत्स्याश्चैवाप्यथ जानन्ति धर्मम्
कलिङ्गकाश्चाङ्गका मागधाश्च; शिष्टान्धर्मानुपजीवन्ति वृद्धाः
A panchalebhyah kuravo naimishashcha; matsyashchaivapyatha jananti dharmam
Kalingakashchangaka magadhashcha; shishtandharmanupajivanti vriddhah
30.76
प्राचीं दिशं श्रिता देवा जातवेदःपुरोगमाः
दक्षिणां पितरो गुप्तां यमेन शुभकर्मणा
Prachim disham shrita deva jatavedahpurogamah
Dakshinam pitaro guptam yamena shubhakarmana
30.77
प्रतीचीं वरुणः पाति पालयन्नसुरान्बली
उदीचीं भगवान्सोमो ब्रह्मण्यो ब्राह्मणैः सह
Pratichim varunah pati palayannasuranbali
Udichim bhagavansomo brahmanyo brahmanaih saha
30.78
रक्षःपिशाचान्हिमवान्गुह्यकान्गन्धमादनः
ध्रुवः सर्वाणि भूतानि विष्णुर्लोकाञ्जनार्दनः
Rakshahpishachanhimavanguhyakangandhamadanah
Dhruvah sarvani bhutani vishnurlokanjanardanah
30.79
इङ्गितज्ञाश्च मगधाः प्रेक्षितज्ञाश्च कोसलाः
अर्धोक्ताः कुरुपाञ्चालाः शाल्वाः कृत्स्नानुशासनाः
पार्वतीयाश्च विषमा यथैव गिरयस्तथा
Ingitagyashcha magadhah prekshitagyashcha kosalah
Ardhoktah kurupanchalah shalvah kritsnanushasanah
Parvatiyashcha vishama yathaiva girayastatha
30.80
सर्वज्ञा यवना राजञ्शूराश्चैव विशेषतः
म्लेच्छाः स्वसंज्ञानियता नानुक्त इतरो जनः
Sarvagya yavana rajanshurashchaiva visheshatah
Mlechchhah svasangyaniyata nanukta itaro janah
30.81
प्रतिरब्धास्तु बाह्लीका न च केचन मद्रकाः
स त्वमेतादृशः शल्य नोत्तरं वक्तुमर्हसि
Pratirabdhastu bahlika na cha kechana madrakah
Sa tvametadrishah shalya nottaram vaktumarhasi
30.82
एतज्ज्ञात्वा जोषमास्स्व प्रतीपं मा स्म वै कृथाः
स त्वां पूर्वमहं हत्वा हनिष्ये केशवार्जुनौ
Etajgyatva joshamassva pratipam ma sma vai krithah
Sa tvam purvamaham hatva hanishye keshavarjunau
30.83
शल्य उवाच
आतुराणां परित्यागः स्वदारसुतविक्रयः
अङ्गेषु वर्तते कर्ण येषामधिपतिर्भवान्
Shalya uvacha
Aturanam parityagah svadarasutavikrayah
Angeshu vartate karna yeshamadhipatirbhavan
30.84
रथातिरथसंख्यायां यत्त्वा भीष्मस्तदाब्रवीत्
तान्विदित्वात्मनो दोषान्निर्मन्युर्भव मा क्रुधः
Rathatirathasankhyayam yattva bhishmastadabravit
Tanviditvatmano doshannirmanyurbhava ma krudhah
30.85
सर्वत्र ब्राह्मणाः सन्ति सन्ति सर्वत्र क्षत्रियाः
वैश्याः शूद्रास्तथा कर्ण स्त्रियः साध्व्यश्च सुव्रताः
Sarvatra brahmanah santi santi sarvatra kshatriyah
Vaishyah shudrastatha karna striyah sadhvyashcha suvratah
30.86
रमन्ते चोपहासेन पुरुषाः पुरुषैः सह
अन्योन्यमवतक्षन्तो देशे देशे समैथुनाः
Ramante chopahasena purushah purushaih saha
Anyonyamavatakshanto deshe deshe samaithunah
30.87
परवाच्येषु निपुणः सर्वो भवति सर्वदा
आत्मवाच्यं न जानीते जानन्नपि विमुह्यति
Paravachyeshu nipunah sarvo bhavati sarvada
Atmavachyam na janite janannapi vimuhyati
30.88
संजय उवाच
कर्णोऽपि नोत्तरं प्राह शल्योऽप्यभिमुखः परान्
पुनः प्रहस्य राधेयः पुनर्याहीत्यचोदयत्
Sanjaya uvacha
Karnopi nottaram praha shalyopyabhimukhah paran
Punah prahasya radheyah punaryahityachodayat