UtshovChapter 29
29.1
संजय उवाच
मद्राधिपस्याधिरथिस्तदैवं; वचो निशम्याप्रियमप्रतीतः
उवाच शल्यं विदितं ममैत;द्यथाविधावर्जुनवासुदेवौ
Sanjaya uvacha
Madradhipasyadhirathistadaivam; vacho nishamyapriyamapratitah
Uvacha shalyam viditam mamaita;dyathavidhavarjunavasudevau
29.2
शौरे रथं वाहयतोऽर्जुनस्य; बलं महास्त्राणि च पाण्डवस्य
अहं विजानामि यथावदद्य; परोक्षभूतं तव तत्तु शल्य
Shaure ratham vahayatorjunasya; balam mahastrani cha pandavasya
Aham vijanami yathavadadya; parokshabhutam tava tattu shalya
29.3
तौ चाप्रधृष्यौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ; व्यपेतभीर्योधयिष्यामि कृष्णौ
संतापयत्यभ्यधिकं तु रामा;च्छापोऽद्य मां ब्राह्मणसत्तमाच्च
Tau chapradhrishyau shastrabhritam varishthau; vyapetabhiryodhayishyami krishnau
Santapayatyabhyadhikam tu rama;chchhapodya mam brahmanasattamachcha
29.4
अवात्सं वै ब्राह्मणच्छद्मनाहं; रामे पुरा दिव्यमस्त्रं चिकीर्षुः
तत्रापि मे देवराजेन विघ्नो; हितार्थिना फल्गुनस्यैव शल्य
Avatsam vai brahmanachchhadmanaham; rame pura divyamastram chikirshuh
Tatrapi me devarajena vighno; hitarthina phalgunasyaiva shalya
29.5
कृतोऽवभेदेन ममोरुमेत्य; प्रविश्य कीटस्य तनुं विरूपाम्
गुरोर्भयाच्चापि न चेलिवानहं; तच्चावबुद्धो ददृशे स विप्रः
Kritovabhedena mamorumetya; pravishya kitasya tanum virupam
Gurorbhayachchapi na chelivanaham; tachchavabuddho dadrishe sa viprah
29.6
पृष्टश्चाहं तमवोचं महर्षिं; सूतोऽहमस्मीति स मां शशाप
सूतोपधावाप्तमिदं त्वयास्त्रं; न कर्मकाले प्रतिभास्यति त्वाम्
Prishtashchaham tamavocham maharshim; sutohamasmiti sa mam shashapa
Sutopadhavaptamidam tvayastram; na karmakale pratibhasyati tvam
29.7
अन्यत्र यस्मात्तव मृत्युकाला;दब्राह्मणे ब्रह्म न हि ध्रुवं स्यात्
तदद्य पर्याप्तमतीव शस्त्र;मस्मिन्संग्रामे तुमुले तात भीमे
Anyatra yasmattava mrityukala;dabrahmane brahma na hi dhruvam syat
Tadadya paryaptamativa shastra;masminsangrame tumule tata bhime
29.8
अपां पतिर्वेगवानप्रमेयो; निमज्जयिष्यन्निवहान्प्रजानाम्
महानगं यः कुरुते समुद्रं; वेलैव तं वारयत्यप्रमेयम्
Apam patirvegavanaprameyo; nimajjayishyannivahanprajanam
Mahanagam yah kurute samudram; velaiva tam varayatyaprameyam
29.9
प्रमुञ्चन्तं बाणसंघानमोघा;न्मर्मच्छिदो वीरहणः सपत्रान्
कुन्तीपुत्रं प्रतियोत्स्यामि युद्धे; ज्याकर्षिणामुत्तममद्य लोके
Pramunchantam banasanghanamogha;nmarmachchhido virahanah sapatran
Kuntiputram pratiyotsyami yuddhe; jyakarshinamuttamamadya loke
29.10
एवं बलेनातिबलं महास्त्रं; समुद्रकल्पं सुदुरापमुग्रम्
शरौघिणं पार्थिवान्मज्जयन्तं; वेलेव पार्थमिषुभिः संसहिष्ये
Evam balenatibalam mahastram; samudrakalpam sudurapamugram
Sharaughinam parthivanmajjayantam; veleva parthamishubhih sansahishye
29.11
अद्याहवे यस्य न तुल्यमन्यं; मन्ये मनुष्यं धनुराददानम्
सुरासुरान्वै युधि यो जयेत; तेनाद्य मे पश्य युद्धं सुघोरम्
Adyahave yasya na tulyamanyam; manye manushyam dhanuradadanam
Surasuranvai yudhi yo jayeta; tenadya me pashya yuddham sughoram
29.12
अतिमानी पाण्डवो युद्धकामो; अमानुषैरेष्यति मे महास्त्रैः
तस्यास्त्रमस्त्रैरभिहत्य संख्ये; शरोत्तमैः पातयिष्यामि पार्थम्
Atimani pandavo yuddhakamo; amanushaireshyati me mahastraih
Tasyastramastrairabhihatya sankhye; sharottamaih patayishyami partham
29.13
दिवाकरेणापि समं तपन्तं; समाप्तरश्मिं यशसा ज्वलन्तम्
तमोनुदं मेघ इवातिमात्रो; धनंजयं छादयिष्यामि बाणैः
Divakarenapi samam tapantam; samaptarashmim yashasa jvalantam
Tamonudam megha ivatimatro; dhananjayam chhadayishyami banaih
29.14
वैश्वानरं धूमशिखं ज्वलन्तं; तेजस्विनं लोकमिमं दहन्तम्
मेघो भूत्वा शरवर्षैर्यथाग्निं; तथा पार्थं शमयिष्यामि युद्धे
Vaishvanaram dhumashikham jvalantam; tejasvinam lokamimam dahantam
Megho bhutva sharavarshairyathagnim; tatha partham shamayishyami yuddhe
29.15
प्रमाथिनं बलवन्तं प्रहारिणं; प्रभञ्जनं मातरिश्वानमुग्रम्
युद्धे सहिष्ये हिमवानिवाचलो; धनंजयं क्रुद्धममृष्यमाणम्
Pramathinam balavantam praharinam; prabhanjanam matarishvanamugram
Yuddhe sahishye himavanivachalo; dhananjayam kruddhamamrishyamanam
29.16
विशारदं रथमार्गेष्वसक्तं; धुर्यं नित्यं समरेषु प्रवीरम्
लोके वरं सर्वधनुर्धराणां; धनंजयं संयुगे संसहिष्ये
Visharadam rathamargeshvasaktam; dhuryam nityam samareshu praviram
Loke varam sarvadhanurdharanam; dhananjayam sanyuge sansahishye
29.17
अद्याहवे यस्य न तुल्यमन्यं; मध्येमनुष्यं धनुराददानम्
सर्वामिमां यः पृथिवीं सहेत; तथा विद्वान्योत्स्यमानोऽस्मि तेन
Adyahave yasya na tulyamanyam; madhyemanushyam dhanuradadanam
Sarvamimam yah prithivim saheta; tatha vidvanyotsyamanosmi tena
29.18
यः सर्वभूतानि सदेवकानि; प्रस्थेऽजयत्खाण्डवे सव्यसाची
को जीवितं रक्षमाणो हि तेन; युयुत्सते मामृते मानुषोऽन्यः
Yah sarvabhutani sadevakani; prasthejayatkhandave savyasachi
Ko jivitam rakshamano hi tena; yuyutsate mamrite manushonyah
29.19
अहं तस्य पौरुषं पाण्डवस्य; ब्रूयां हृष्टः समितौ क्षत्रियाणाम्
किं त्वं मूर्खः प्रभषन्मूढचेता; मामवोचः पौरुषमर्जुनस्य
Aham tasya paurusham pandavasya; bruyam hrishtah samitau kshatriyanam
Kim tvam murkhah prabhashanmudhacheta; mamavochah paurushamarjunasya
29.20
अप्रियो यः परुषो निष्ठुरो हि; क्षुद्रः क्षेप्ता क्षमिणश्चाक्षमावान्
हन्यामहं तादृशानां शतानि; क्षमामि त्वां क्षमया कालयोगात्
Apriyo yah parusho nishthuro hi; kshudrah kshepta kshaminashchakshamavan
Hanyamaham tadrishanam shatani; kshamami tvam kshamaya kalayogat
29.21
अवोचस्त्वं पाण्डवार्थेऽप्रियाणि; प्रधर्षयन्मां मूढवत्पापकर्मन्
मय्यार्जवे जिह्मगतिर्हतस्त्वं; मित्रद्रोही सप्तपदं हि मित्रम्
Avochastvam pandavarthepriyani; pradharshayanmam mudhavatpapakarman
Mayyarjave jihmagatirhatastvam; mitradrohi saptapadam hi mitram
29.22
कालस्त्वयं मृत्युमयोऽतिदारुणो; दुर्योधनो युद्धमुपागमद्यत्
तस्यार्थसिद्धिमभिकाङ्क्षमाण;स्तमभ्येष्ये यत्र नैकान्त्यमस्ति
Kalastvayam mrityumayotidaruno; duryodhano yuddhamupagamadyat
Tasyarthasiddhimabhikankshamana;stamabhyeshye yatra naikantyamasti
29.23
मित्रं मिदेर्नन्दतेः प्रीयतेर्वा; संत्रायतेर्मानद मोदतेर्वा
ब्रवीति तच्चामुत विप्रपूर्वा;त्तच्चापि सर्वं मम दुर्योधनेऽस्ति
Mitram midernandateh priyaterva; santrayatermanada modaterva
Braviti tachchamuta viprapurva;ttachchapi sarvam mama duryodhanesti
29.24
शत्रुः शदेः शासतेः शायतेर्वा; शृणातेर्वा श्वयतेर्वापि सर्गे
उपसर्गाद्बहुधा सूदतेश्च; प्रायेण सर्वं त्वयि तच्च मह्यम्
Shatruh shadeh shasateh shayaterva; shrinaterva shvayatervapi sarge
Upasargadbahudha sudateshcha; prayena sarvam tvayi tachcha mahyam
29.25
दुर्योधनार्थं तव चाप्रियार्थं; यशोर्थमात्मार्थमपीश्वरार्थम्
तस्मादहं पाण्डववासुदेवौ; योत्स्ये यत्नात्कर्म तत्पश्य मेऽद्य
Duryodhanartham tava chapriyartham; yashorthamatmarthamapishvarartham
Tasmadaham pandavavasudevau; yotsye yatnatkarma tatpashya medya
29.26
अस्त्राणि पश्याद्य ममोत्तमानि; ब्राह्माणि दिव्यान्यथ मानुषाणि
आसादयिष्याम्यहमुग्रवीर्यं; द्विपोत्तमं मत्तमिवाभिमत्तः
Astrani pashyadya mamottamani; brahmani divyanyatha manushani
Asadayishyamyahamugraviryam; dvipottamam mattamivabhimattah
29.27
अस्त्रं ब्राह्मं मनसा तद्ध्यजय्यं; क्षेप्स्ये पार्थायाप्रतिमं जयाय
तेनापि मे नैव मुच्येत युद्धे; न चेत्पतेद्विषमे मेऽद्य चक्रम्
Astram brahmam manasa taddhyajayyam; kshepsye parthayapratimam jayaya
Tenapi me naiva muchyeta yuddhe; na chetpatedvishame medya chakram
29.28
वैवस्वताद्दण्डहस्ताद्वरुणाद्वापि पाशिनः
सगदाद्वा धनपतेः सवज्राद्वापि वासवात्
Vaivasvataddandahastadvarunadvapi pashinah
Sagadadva dhanapateh savajradvapi vasavat
29.29
नान्यस्मादपि कस्माच्चिद्बिभिमो ह्याततायिनः
इति शल्य विजानीहि यथा नाहं बिभेम्यभीः
Nanyasmadapi kasmachchidbibhimo hyatatayinah
Iti shalya vijanihi yatha naham bibhemyabhih
29.30
तस्माद्भयं न मे पार्थान्नापि चैव जनार्दनात्
अद्य युद्धं हि ताभ्यां मे संपराये भविष्यति
Tasmadbhayam na me parthannapi chaiva janardanat
Adya yuddham hi tabhyam me samparaye bhavishyati
29.31
श्वभ्रे ते पततां चक्रमिति मे ब्राह्मणोऽवदत्
युध्यमानस्य संग्रामे प्राप्तस्यैकायने भयम्
Shvabhre te patatam chakramiti me brahmanovadat
Yudhyamanasya sangrame praptasyaikayane bhayam
29.32
तस्माद्बिभेमि बलवद्ब्राह्मणव्याहृतादहम्
एते हि सोमराजान ईश्वराः सुखदुःखयोः
Tasmadbibhemi balavadbrahmanavyahritadaham
Ete hi somarajana ishvarah sukhaduhkhayoh
29.33
होमधेन्वा वत्समस्य प्रमत्त इषुणाहनम्
चरन्तमजने शल्य ब्राह्मणात्तपसो निधेः
Homadhenva vatsamasya pramatta ishunahanam
Charantamajane shalya brahmanattapaso nidheh
29.34
ईषादन्तान्सप्तशतान्दासीदासशतानि च
ददतो द्विजमुख्याय प्रसादं न चकार मे
Ishadantansaptashatandasidasashatani cha
Dadato dvijamukhyaya prasadam na chakara me
29.35
कृष्णानां श्वेतवत्सानां सहस्राणि चतुर्दश
आहरन्न लभे तस्मात्प्रसादं द्विजसत्तमात्
Krishnanam shvetavatsanam sahasrani chaturdasha
Aharanna labhe tasmatprasadam dvijasattamat
29.36
ऋद्धं गेहं सर्वकामैर्यच्च मे वसु किंचन
तत्सर्वमस्मै सत्कृत्य प्रयच्छामि न चेच्छति
Riddham geham sarvakamairyachcha me vasu kinchana
Tatsarvamasmai satkritya prayachchhami na chechchhati
29.37
ततोऽब्रवीन्मां याचन्तमपराद्धं प्रयत्नतः
व्याहृतं यन्मया सूत तत्तथा न तदन्यथा
Tatobravinmam yachantamaparaddham prayatnatah
Vyahritam yanmaya suta tattatha na tadanyatha
29.38
अनृतोक्तं प्रजा हन्यात्ततः पापमवाप्नुयात्
तस्माद्धर्माभिरक्षार्थं नानृतं वक्तुमुत्सहे
Anritoktam praja hanyattatah papamavapnuyat
Tasmaddharmabhirakshartham nanritam vaktumutsahe
29.39
मा त्वं ब्रह्मगतिं हिंस्याः प्रायश्चित्तं कृतं त्वया
मद्वाक्यं नानृतं लोके कश्चित्कुर्यात्समाप्नुहि
Ma tvam brahmagatim hinsyah prayashchittam kritam tvaya
Madvakyam nanritam loke kashchitkuryatsamapnuhi
29.40
इत्येतत्ते मया प्रोक्तं क्षिप्तेनापि सुहृत्तया
जानामि त्वाधिक्षिपन्तं जोषमास्स्वोत्तरं शृणु
Ityetatte maya proktam kshiptenapi suhrittaya
Janami tvadhikshipantam joshamassvottaram shrinu