UtshovChapter 24
24.1
दुर्योधन उवाच
भूय एव तु मद्रेश यत्ते वक्ष्यामि तच्छृणु
यथा पुरा वृत्तमिदं युद्धे देवासुरे विभो
Duryodhana uvacha
Bhuya eva tu madresha yatte vakshyami tachchhrinu
Yatha pura vrittamidam yuddhe devasure vibho
24.2
यदुक्तवान्पितुर्मह्यं मार्कण्डेयो महानृषिः
तदशेषेण ब्रुवतो मम राजर्षिसत्तम
त्वं निबोध न चाप्यत्र कर्तव्या ते विचारणा
Yaduktavanpiturmahyam markandeyo mahanrishih
Tadasheshena bruvato mama rajarshisattama
Tvam nibodha na chapyatra kartavya te vicharana
24.3
देवानामसुराणां च महानासीत्समागमः
बभूव प्रथमो राजन्संग्रामस्तारकामयः
निर्जिताश्च तदा दैत्या दैवतैरिति नः श्रुतम्
Devanamasuranam cha mahanasitsamagamah
Babhuva prathamo rajansangramastarakamayah
Nirjitashcha tada daitya daivatairiti nah shrutam
24.4
निर्जितेषु च दैत्येषु तारकस्य सुतास्त्रयः
ताराक्षः कमलाक्षश्च विद्युन्माली च पार्थिव
Nirjiteshu cha daityeshu tarakasya sutastrayah
Tarakshah kamalakshashcha vidyunmali cha parthiva
24.5
तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः
तपसा कर्शयामासुर्देहान्स्वाञ्शत्रुतापन
Tapa ugram samasthaya niyame parame sthitah
Tapasa karshayamasurdehansvanshatrutapana
24.6
दमेन तपसा चैव नियमेन च पार्थिव
तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरान्
Damena tapasa chaiva niyamena cha parthiva
Tesham pitamahah prito varadah pradadau varan
24.7
अवध्यत्वं च ते राजन्सर्वभूतेषु सर्वदा
सहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम्
Avadhyatvam cha te rajansarvabhuteshu sarvada
Sahita varayamasuh sarvalokapitamaham
24.8
तानब्रवीत्तदा देवो लोकानां प्रभुरीश्वरः
नास्ति सर्वामरत्वं हि निवर्तध्वमतोऽसुराः
वरमन्यं वृणीध्वं वै यादृशं संप्ररोचते
Tanabravittada devo lokanam prabhurishvarah
Nasti sarvamaratvam hi nivartadhvamatosurah
Varamanyam vrinidhvam vai yadrisham samprarochate
24.9
ततस्ते सहिता राजन्संप्रधार्यासकृद्बहु
सर्वलोकेश्वरं वाक्यं प्रणम्यैनमथाब्रुवन्
Tataste sahita rajansampradharyasakridbahu
Sarvalokeshvaram vakyam pranamyainamathabruvan
24.10
अस्माकं त्वं वरं देव प्रयच्छेमं पितामह
वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम्
विचरिष्याम लोकेऽस्मिंस्त्वत्प्रसादपुरस्कृताः
Asmakam tvam varam deva prayachchhemam pitamaha
Vayam purani trinyeva samasthaya mahimimam
Vicharishyama lokesminstvatprasadapuraskritah
24.11
ततो वर्षसहस्रे तु समेष्यामः परस्परम्
एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ
Tato varshasahasre tu sameshyamah parasparam
Ekibhavam gamishyanti puranyetani chanagha
24.12
समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवंस्तदा
एकेषुणा देववरः स नो मृत्युर्भविष्यति
एवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम्
Samagatani chaitani yo hanyadbhagavanstada
Ekeshuna devavarah sa no mrityurbhavishyati
Evamastviti tandevah pratyuktva pravishaddivam
24.13
ते तु लब्धवराः प्रीताः संप्रधार्य परस्परम्
पुरत्रयविसृष्ट्यर्थं मयं वव्रुर्महासुरम्
विश्वकर्माणमजरं दैत्यदानवपूजितम्
Te tu labdhavarah pritah sampradharya parasparam
Puratrayavisrishtyartham mayam vavrurmahasuram
Vishvakarmanamajaram daityadanavapujitam
24.14
ततो मयः स्वतपसा चक्रे धीमान्पुराणि ह
त्रीणि काञ्चनमेकं तु रौप्यं कार्ष्णायसं तथा
Tato mayah svatapasa chakre dhimanpurani ha
Trini kanchanamekam tu raupyam karshnayasam tatha
24.15
काञ्चनं दिवि तत्रासीदन्तरिक्षे च राजतम्
आयसं चाभवद्भूमौ चक्रस्थं पृथिवीपते
Kanchanam divi tatrasidantarikshe cha rajatam
Ayasam chabhavadbhumau chakrastham prithivipate
24.16
एकैकं योजनशतं विस्तारायामसंमितम्
गृहाट्टाट्टालकयुतं बृहत्प्राकारतोरणम्
Ekaikam yojanashatam vistarayamasammitam
Grihattattalakayutam brihatprakaratoranam
24.17
गुणप्रसवसंबाधमसंबाधमनामयम्
प्रासादैर्विविधैश्चैव द्वारैश्चाप्युपशोभितम्
Gunaprasavasambadhamasambadhamanamayam
Prasadairvividhaishchaiva dvaraishchapyupashobhitam
24.18
पुरेषु चाभवन्राजन्राजानो वै पृथक्पृथक्
काञ्चनं तारकाक्षस्य चित्रमासीन्महात्मनः
राजतं कमलाक्षस्य विद्युन्मालिन आयसम्
Pureshu chabhavanrajanrajano vai prithakprithak
Kanchanam tarakakshasya chitramasinmahatmanah
Rajatam kamalakshasya vidyunmalina ayasam
24.19
त्रयस्ते दैत्यराजानस्त्रीँल्लोकानाशु तेजसा
आक्रम्य तस्थुर्वर्षाणां पूगान्नाम प्रजापतिः
Trayaste daityarajanastrinllokanashu tejasa
Akramya tasthurvarshanam pugannama prajapatih
24.20
तेषां दानवमुख्यानां प्रयुतान्यर्बुदानि च
कोट्यश्चाप्रतिवीराणां समाजग्मुस्ततस्ततः
महदैश्वर्यमिच्छन्तस्त्रिपुरं दुर्गमाश्रिताः
Tesham danavamukhyanam prayutanyarbudani cha
Kotyashchaprativiranam samajagmustatastatah
Mahadaishvaryamichchhantastripuram durgamashritah
24.21
सर्वेषां च पुनस्तेषां सर्वयोगवहो मयः
तमाश्रित्य हि ते सर्वे अवर्तन्ताकुतोभयाः
Sarvesham cha punastesham sarvayogavaho mayah
Tamashritya hi te sarve avartantakutobhayah
24.22
यो हि यं मनसा कामं दध्यौ त्रिपुरसंश्रयः
तस्मै कामं मयस्तं तं विदधे मायया तदा
Yo hi yam manasa kamam dadhyau tripurasanshrayah
Tasmai kamam mayastam tam vidadhe mayaya tada
24.23
तारकाक्षसुतश्चासीद्धरिर्नाम महाबलः
तपस्तेपे परमकं येनातुष्यत्पितामहः
Tarakakshasutashchasiddharirnama mahabalah
Tapastepe paramakam yenatushyatpitamahah
24.24
स तुष्टमवृणोद्देवं वापी भवतु नः पुरे
शस्त्रैर्विनिहता यत्र क्षिप्ताः स्युर्बलवत्तराः
Sa tushtamavrinoddevam vapi bhavatu nah pure
Shastrairvinihata yatra kshiptah syurbalavattarah
24.25
स तु लब्ध्वा वरं वीरस्तारकाक्षसुतो हरिः
ससृजे तत्र वापीं तां मृतानां जीवनीं प्रभो
Sa tu labdhva varam virastarakakshasuto harih
Sasrije tatra vapim tam mritanam jivanim prabho
24.26
येन रूपेण दैत्यस्तु येन वेषेण चैव ह
मृतस्तस्यां परिक्षिप्तस्तादृशेनैव जज्ञिवान्
Yena rupena daityastu yena veshena chaiva ha
Mritastasyam parikshiptastadrishenaiva jagyivan
24.27
तां प्राप्य त्रैपुरस्थास्तु सर्वाँल्लोकान्बबाधिरे
महता तपसा सिद्धाः सुराणां भयवर्धनाः
न तेषामभवद्राजन्क्षयो युद्धे कथंचन
Tam prapya traipurasthastu sarvanllokanbabadhire
Mahata tapasa siddhah suranam bhayavardhanah
Na teshamabhavadrajankshayo yuddhe kathanchana
24.28
ततस्ते लोभमोहाभ्यामभिभूता विचेतसः
निर्ह्रीकाः संस्थितिं सर्वे स्थापितां समलूलुपन्
Tataste lobhamohabhyamabhibhuta vichetasah
Nirhrikah sansthitim sarve sthapitam samalulupan
24.29
विद्राव्य सगणान्देवांस्तत्र तत्र तदा तदा
विचेरुः स्वेन कामेन वरदानेन दर्पिताः
Vidravya saganandevanstatra tatra tada tada
Vicheruh svena kamena varadanena darpitah
24.30
देवारण्यानि सर्वाणि प्रियाणि च दिवौकसाम्
ऋषीणामाश्रमान्पुण्यान्यूपाञ्जनपदांस्तथा
व्यनाशयन्त मर्यादा दानवा दुष्टचारिणः
Devaranyani sarvani priyani cha divaukasam
Rishinamashramanpunyanyupanjanapadanstatha
Vyanashayanta maryada danava dushtacharinah
24.31
ते देवाः सहिताः सर्वे पितामहमरिंदम
अभिजग्मुस्तदाख्यातुं विप्रकारं सुरेतरैः
Te devah sahitah sarve pitamahamarindama
Abhijagmustadakhyatum viprakaram suretaraih
24.32
ते तत्त्वं सर्वमाख्याय शिरसाभिप्रणम्य च
वधोपायमपृच्छन्त भगवन्तं पितामहम्
Te tattvam sarvamakhyaya shirasabhipranamya cha
Vadhopayamaprichchhanta bhagavantam pitamaham
24.33
श्रुत्वा तद्भगवान्देवो देवानिदमुवाच ह
असुराश्च दुरात्मानस्ते चापि विबुधद्विषः
अपराध्यन्ति सततं ये युष्मान्पीडयन्त्युत
Shrutva tadbhagavandevo devanidamuvacha ha
Asurashcha duratmanaste chapi vibudhadvishah
Aparadhyanti satatam ye yushmanpidayantyuta
24.34
अहं हि तुल्यः सर्वेषां भूतानां नात्र संशयः
अधार्मिकास्तु हन्तव्या इत्यहं प्रब्रवीमि वः
Aham hi tulyah sarvesham bhutanam natra sanshayah
Adharmikastu hantavya ityaham prabravimi vah
24.35
ते यूयं स्थाणुमीशानं जिष्णुमक्लिष्टकारिणम्
योद्धारं वृणुतादित्याः स तान्हन्ता सुरेतरान्
Te yuyam sthanumishanam jishnumaklishtakarinam
Yoddharam vrinutadityah sa tanhanta suretaran
24.36
इति तस्य वचः श्रुत्वा देवाः शक्रपुरोगमाः
ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा वृषाङ्कं शरणं ययुः
Iti tasya vachah shrutva devah shakrapurogamah
Brahmanamagratah kritva vrishankam sharanam yayuh
24.37
तपः परं समातस्थुर्गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम्
ऋषिभिः सह धर्मज्ञा भवं सर्वात्मना गताः
Tapah param samatasthurgrinanto brahma shashvatam
Rishibhih saha dharmagya bhavam sarvatmana gatah
24.38
तुष्टुवुर्वाग्भिरर्थ्याभिर्भयेष्वभयकृत्तमम्
सर्वात्मानं महात्मानं येनाप्तं सर्वमात्मना
Tushtuvurvagbhirarthyabhirbhayeshvabhayakrittamam
Sarvatmanam mahatmanam yenaptam sarvamatmana
24.39
तपोविशेषैर्बहुभिर्योगं यो वेद चात्मनः
यः सांख्यमात्मनो वेद यस्य चात्मा वशे सदा
Tapovisheshairbahubhiryogam yo veda chatmanah
Yah sankhyamatmano veda yasya chatma vashe sada
24.40
ते तं ददृशुरीशानं तेजोराशिमुमापतिम्
अनन्यसदृशं लोके व्रतवन्तमकल्मषम्
Te tam dadrishurishanam tejorashimumapatim
Ananyasadrisham loke vratavantamakalmasham
24.41
एकं च भगवन्तं ते नानारूपमकल्पयन्
आत्मनः प्रतिरूपाणि रूपाण्यथ महात्मनि
परस्परस्य चापश्यन्सर्वे परमविस्मिताः
Ekam cha bhagavantam te nanarupamakalpayan
Atmanah pratirupani rupanyatha mahatmani
Parasparasya chapashyansarve paramavismitah
24.42
सर्वभूतमयं चेशं तमजं जगतः पतिम्
देवा ब्रह्मर्षयश्चैव शिरोभिर्धरणीं गताः
Sarvabhutamayam chesham tamajam jagatah patim
Deva brahmarshayashchaiva shirobhirdharanim gatah
24.43
तान्स्वस्तिवाक्येनाभ्यर्च्य समुत्थाप्य च शंकरः
ब्रूत ब्रूतेति भगवान्स्मयमानोऽभ्यभाषत
Tansvastivakyenabhyarchya samutthapya cha shankarah
Bruta bruteti bhagavansmayamanobhyabhashata
24.44
त्र्यम्बकेणाभ्यनुज्ञातास्ततस्तेऽस्वस्थचेतसः
नमो नमस्तेऽस्तु विभो तत इत्यब्रुवन्भवम्
Tryambakenabhyanugyatastatastesvasthachetasah
Namo namastestu vibho tata ityabruvanbhavam
24.45
नमो देवातिदेवाय धन्विने चातिमन्यवे
प्रजापतिमखघ्नाय प्रजापतिभिरीड्यसे
Namo devatidevaya dhanvine chatimanyave
Prajapatimakhaghnaya prajapatibhiridyase
24.46
नमः स्तुताय स्तुत्याय स्तूयमानाय मृत्यवे
विलोहिताय रुद्राय नीलग्रीवाय शूलिने
Namah stutaya stutyaya stuyamanaya mrityave
Vilohitaya rudraya nilagrivaya shuline
24.47
अमोघाय मृगाक्षाय प्रवरायुधयोधिने
दुर्वारणाय शुक्राय ब्रह्मणे ब्रह्मचारिणे
Amoghaya mrigakshaya pravarayudhayodhine
Durvaranaya shukraya brahmane brahmacharine
24.48
ईशानायाप्रमेयाय नियन्त्रे चर्मवाससे
तपोनित्याय पिङ्गाय व्रतिने कृत्तिवाससे
Ishanayaprameyaya niyantre charmavasase
Taponityaya pingaya vratine krittivasase
24.49
कुमारपित्रे त्र्यक्षाय प्रवरायुधधारिणे
प्रपन्नार्तिविनाशाय ब्रह्मद्विट्संघघातिने
Kumarapitre tryakshaya pravarayudhadharine
Prapannartivinashaya brahmadvitsanghaghatine
24.50
वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नमः
गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः
Vanaspatinam pataye naranam pataye namah
Gavam cha pataye nityam yagyanam pataye namah
24.51
नमोऽस्तु ते ससैन्याय त्र्यम्बकायोग्रतेजसे
मनोवाक्कर्मभिर्देव त्वां प्रपन्नान्भजस्व नः
Namostu te sasainyaya tryambakayogratejase
Manovakkarmabhirdeva tvam prapannanbhajasva nah
24.52
ततः प्रसन्नो भगवान्स्वागतेनाभिनन्द्य तान्
प्रोवाच व्येतु वस्त्रासो ब्रूत किं करवाणि वः
Tatah prasanno bhagavansvagatenabhinandya tan
Provacha vyetu vastraso bruta kim karavani vah
24.53
पितृदेवर्षिसंघेभ्यो वरे दत्ते महात्मना
सत्कृत्य शंकरं प्राह ब्रह्मा लोकहितं वचः
Pitridevarshisanghebhyo vare datte mahatmana
Satkritya shankaram praha brahma lokahitam vachah
24.54
तवातिसर्गाद्देवेश प्राजापत्यमिदं पदम्
मयाधितिष्ठता दत्तो दानवेभ्यो महान्वरः
Tavatisargaddevesha prajapatyamidam padam
Mayadhitishthata datto danavebhyo mahanvarah
24.55
तानतिक्रान्तमर्यादान्नान्यः संहर्तुमर्हति
त्वामृते भूतभव्येश त्वं ह्येषां प्रत्यरिर्वधे
Tanatikrantamaryadannanyah sanhartumarhati
Tvamrite bhutabhavyesha tvam hyesham pratyarirvadhe
24.56
स त्वं देव प्रपन्नानां याचतां च दिवौकसाम्
कुरु प्रसादं देवेश दानवाञ्जहि शूलभृत्
Sa tvam deva prapannanam yachatam cha divaukasam
Kuru prasadam devesha danavanjahi shulabhrit
24.57
श्रीभगवानुवाच
हन्तव्याः शत्रवः सर्वे युष्माकमिति मे मतिः
न त्वेकोऽहं वधे तेषां समर्थो वै सुरद्विषाम्
Shribhagavanuvacha
Hantavyah shatravah sarve yushmakamiti me matih
Na tvekoham vadhe tesham samartho vai suradvisham
24.58
ते यूयं सहिताः सर्वे मदीयेनास्त्रतेजसा
जयध्वं युधि ताञ्शत्रून्संघातो हि महाबलः
Te yuyam sahitah sarve madiyenastratejasa
Jayadhvam yudhi tanshatrunsanghato hi mahabalah
24.59
देवा ऊचुः
अस्मत्तेजोबलं यावत्तावद्द्विगुणमेव च
तेषामिति ह मन्यामो दृष्टतेजोबला हि ते
Deva uchuh
Asmattejobalam yavattavaddvigunameva cha
Teshamiti ha manyamo drishtatejobala hi te
24.60
भगवानुवाच
वध्यास्ते सर्वतः पापा ये युष्मास्वपराधिनः
मम तेजोबलार्धेन सर्वांस्तान्घ्नत शात्रवान्
Bhagavanuvacha
Vadhyaste sarvatah papa ye yushmasvaparadhinah
Mama tejobalardhena sarvanstanghnata shatravan
24.61
देवा ऊचुः
बिभर्तुं तेजसोऽर्धं ते न शक्ष्यामो महेश्वर
सर्वेषां नो बलार्धेन त्वमेव जहि शात्रवान्
Deva uchuh
Bibhartum tejasordham te na shakshyamo maheshvara
Sarvesham no balardhena tvameva jahi shatravan
24.62
दुर्योधन उवाच
ततस्तथेति देवेशस्तैरुक्तो राजसत्तम
अर्धमादाय सर्वेभ्यस्तेजसाभ्यधिकोऽभवत्
Duryodhana uvacha
Tatastatheti deveshastairukto rajasattama
Ardhamadaya sarvebhyastejasabhyadhikobhavat
24.63
स तु देवो बलेनासीत्सर्वेभ्यो बलवत्तरः
महादेव इति ख्यातस्तदाप्रभृति शंकरः
Sa tu devo balenasitsarvebhyo balavattarah
Mahadeva iti khyatastadaprabhriti shankarah
24.64
ततोऽब्रवीन्महादेवो धनुर्बाणधरस्त्वहम्
हनिष्यामि रथेनाजौ तान्रिपून्वै दिवौकसः
Tatobravinmahadevo dhanurbanadharastvaham
Hanishyami rathenajau tanripunvai divaukasah
24.65
ते यूयं मे रथं चैव धनुर्बाणं तथैव च
पश्यध्वं यावदद्यैतान्पातयामि महीतले
Te yuyam me ratham chaiva dhanurbanam tathaiva cha
Pashyadhvam yavadadyaitanpatayami mahitale
24.66
देवा ऊचुः
मूर्तिसर्वस्वमादाय त्रैलोक्यस्य ततस्ततः
रथं ते कल्पयिष्याम देवेश्वर महौजसम्
Deva uchuh
Murtisarvasvamadaya trailokyasya tatastatah
Ratham te kalpayishyama deveshvara mahaujasam
24.67
तथैव बुद्ध्या विहितं विश्वकर्मकृतं शुभम्
ततो विबुधशार्दूलास्तं रथं समकल्पयन्
Tathaiva buddhya vihitam vishvakarmakritam shubham
Tato vibudhashardulastam ratham samakalpayan
24.68
वन्धुरं पृथिवीं देवीं विशालपुरमालिनीम्
सपर्वतवनद्वीपां चक्रुर्भूतधरां तदा
Vandhuram prithivim devim vishalapuramalinim
Saparvatavanadvipam chakrurbhutadharam tada
24.69
मन्दरं पर्वतं चाक्षं जङ्घास्तस्य महानदीः
दिशश्च प्रदिशश्चैव परिवारं रथस्य हि
Mandaram parvatam chaksham janghastasya mahanadih
Dishashcha pradishashchaiva parivaram rathasya hi
24.70
अनुकर्षान्ग्रहान्दीप्तान्वरूथं चापि तारकाः
धर्मार्थकामसंयुक्तं त्रिवेणुं चापि बन्धुरम्
ओषधीर्विविधास्तत्र नानापुष्पफलोद्गमाः
Anukarshangrahandiptanvarutham chapi tarakah
Dharmarthakamasanyuktam trivenum chapi bandhuram
Oshadhirvividhastatra nanapushpaphalodgamah
24.71
सूर्याचन्द्रमसौ कृत्वा चक्रे रथवरोत्तमे
पक्षौ पूर्वापरौ तत्र कृते रात्र्यहनी शुभे
Suryachandramasau kritva chakre rathavarottame
Pakshau purvaparau tatra krite ratryahani shubhe
24.72
दश नागपतीनीषां धृतराष्ट्रमुखान्दृढाम्
द्यां युगं युगचर्माणि संवर्तकबलाहकान्
Dasha nagapatinisham dhritarashtramukhandridham
Dyam yugam yugacharmani sanvartakabalahakan
24.73
शम्यां धृतिं च मेधां च स्थितिं संनतिमेव च
ग्रहनक्षत्रताराभिश्चर्म चित्रं नभस्तलम्
Shamyam dhritim cha medham cha sthitim sannatimeva cha
Grahanakshatratarabhishcharma chitram nabhastalam
24.74
सुराम्बुप्रेतवित्तानां पतीँल्लोकेश्वरान्हयान्
सिनीवालीमनुमतिं कुहूं राकां च सुव्रताम्
योक्त्राणि चक्रुर्वाहानां रोहकांश्चापि कण्ठकम्
Surambupretavittanam patinllokeshvaranhayan
Sinivalimanumatim kuhum rakam cha suvratam
Yoktrani chakrurvahanam rohakanshchapi kanthakam
24.75
कर्म सत्यं तपोऽर्थश्च विहितास्तत्र रश्मयः
अधिष्ठानं मनस्त्वासीत्परिरथ्यं सरस्वती
Karma satyam taporthashcha vihitastatra rashmayah
Adhishthanam manastvasitparirathyam sarasvati
24.76
नानावर्णाश्च चित्राश्च पताकाः पवनेरिताः
विद्युदिन्द्रधनुर्नद्धं रथं दीप्तं व्यदीपयत्
Nanavarnashcha chitrashcha patakah pavaneritah
Vidyudindradhanurnaddham ratham diptam vyadipayat
24.77
एवं तस्मिन्महाराज कल्पिते रथसत्तमे
देवैर्मनुजशार्दूल द्विषतामभिमर्दने
Evam tasminmaharaja kalpite rathasattame
Devairmanujashardula dvishatamabhimardane
24.78
स्वान्यायुधानि मुख्यानि न्यदधाच्छंकरो रथे
रथयष्टिं वियत्कृष्टां स्थापयामास गोवृषम्
Svanyayudhani mukhyani nyadadhachchhankaro rathe
Rathayashtim viyatkrishtam sthapayamasa govrisham
24.79
ब्रह्मदण्डः कालदण्डो रुद्रदण्डस्तथा ज्वरः
परिस्कन्दा रथस्यास्य सर्वतोदिशमुद्यताः
Brahmadandah kaladando rudradandastatha jvarah
Pariskanda rathasyasya sarvatodishamudyatah
24.80
अथर्वाङ्गिरसावास्तां चक्ररक्षौ महात्मनः
ऋग्वेदः सामवेदश्च पुराणं च पुरःसराः
Atharvangirasavastam chakrarakshau mahatmanah
Rigvedah samavedashcha puranam cha purahsarah
24.81
इतिहासयजुर्वेदौ पृष्ठरक्षौ बभूवतुः
दिव्या वाचश्च विद्याश्च परिपार्श्वचराः कृताः
Itihasayajurvedau prishtharakshau babhuvatuh
Divya vachashcha vidyashcha pariparshvacharah kritah
24.82
तोत्त्रादयश्च राजेन्द्र वषट्कारस्तथैव च
ओंकारश्च मुखे राजन्नतिशोभाकरोऽभवत्
Tottradayashcha rajendra vashatkarastathaiva cha
Onkarashcha mukhe rajannatishobhakarobhavat
24.83
विचित्रमृतुभिः षड्भिः कृत्वा संवत्सरं धनुः
तस्मान्नॄणां कालरात्रिर्ज्या कृता धनुषोऽजरा
Vichitramritubhih shadbhih kritva sanvatsaram dhanuh
Tasmannrinam kalaratrirjya krita dhanushojara
24.84
इषुश्चाप्यभवद्विष्णुर्ज्वलनः सोम एव च
अग्नीषोमौ जगत्कृत्स्नं वैष्णवं चोच्यते जगत्
Ishushchapyabhavadvishnurjvalanah soma eva cha
Agnishomau jagatkritsnam vaishnavam chochyate jagat
24.85
विष्णुश्चात्मा भगवतो भवस्यामिततेजसः
तस्माद्धनुर्ज्यासंस्पर्शं न विषेहुर्हरस्य ते
Vishnushchatma bhagavato bhavasyamitatejasah
Tasmaddhanurjyasansparsham na vishehurharasya te
24.86
तस्मिञ्शरे तिग्ममन्युर्मुमोचाविषहं प्रभुः
भृग्वङ्गिरोमन्युभवं क्रोधाग्निमतिदुःसहम्
Tasminshare tigmamanyurmumochavishaham prabhuh
Bhrigvangiromanyubhavam krodhagnimatiduhsaham
24.87
स नीललोहितो धूम्रः कृत्तिवासा भयंकरः
आदित्यायुतसंकाशस्तेजोज्वालावृतो ज्वलन्
Sa nilalohito dhumrah krittivasa bhayankarah
Adityayutasankashastejojvalavrito jvalan
24.88
दुश्च्यावश्च्यावनो जेता हन्ता ब्रह्मद्विषां हरः
नित्यं त्राता च हन्ता च धर्माधर्माश्रिताञ्जनान्
Dushchyavashchyavano jeta hanta brahmadvisham harah
Nityam trata cha hanta cha dharmadharmashritanjanan
24.89
प्रमाथिभिर्घोररूपैर्भीमोदग्रैर्गणैर्वृतः
विभाति भगवान्स्थाणुस्तैरेवात्मगुणैर्वृतः
Pramathibhirghorarupairbhimodagrairganairvritah
Vibhati bhagavansthanustairevatmagunairvritah
24.90
तस्याङ्गानि समाश्रित्य स्थितं विश्वमिदं जगत्
जङ्गमाजङ्गमं राजञ्शुशुभेऽद्भुतदर्शनम्
Tasyangani samashritya sthitam vishvamidam jagat
Jangamajangamam rajanshushubhedbhutadarshanam
24.91
दृष्ट्वा तु तं रथं दिव्यं कवची स शरासनी
बाणमादत्त तं दिव्यं सोमविष्ण्वग्निसंभवम्
Drishtva tu tam ratham divyam kavachi sa sharasani
Banamadatta tam divyam somavishnvagnisambhavam
24.92
तस्य वाजांस्ततो देवाः कल्पयां चक्रिरे विभोः
पुण्यगन्धवहं राजञ्श्वसनं राजसत्तम
Tasya vajanstato devah kalpayam chakrire vibhoh
Punyagandhavaham rajanshvasanam rajasattama
24.93
तमास्थाय महादेवस्त्रासयन्दैवतान्यपि
आरुरोह तदा यत्तः कम्पयन्निव रोदसी
Tamasthaya mahadevastrasayandaivatanyapi
Aruroha tada yattah kampayanniva rodasi
24.94
स शोभमानो वरदः खड्गी बाणी शरासनी
हसन्निवाब्रवीद्देवो सारथिः को भविष्यति
Sa shobhamano varadah khadgi bani sharasani
Hasannivabraviddevo sarathih ko bhavishyati
24.95
तमब्रुवन्देवगणा यं भवान्संनियोक्ष्यते
स भविष्यति देवेश सारथिस्ते न संशयः
Tamabruvandevagana yam bhavansanniyokshyate
Sa bhavishyati devesha sarathiste na sanshayah
24.96
तानब्रवीत्पुनर्देवो मत्तः श्रेष्ठतरो हि यः
तं सारथिं कुरुध्वं मे स्वयं संचिन्त्य माचिरम्
Tanabravitpunardevo mattah shreshthataro hi yah
Tam sarathim kurudhvam me svayam sanchintya machiram
24.97
एतच्छ्रुत्वा ततो देवा वाक्यमुक्तं महात्मना
गत्वा पितामहं देवं प्रसाद्यैवं वचोऽब्रुवन्
Etachchhrutva tato deva vakyamuktam mahatmana
Gatva pitamaham devam prasadyaivam vachobruvan
24.98
देव त्वयेदं कथितं त्रिदशारिनिबर्हणम्
तथा च कृतमस्माभिः प्रसन्नो वृषभध्वजः
Deva tvayedam kathitam tridasharinibarhanam
Tatha cha kritamasmabhih prasanno vrishabhadhvajah
24.99
रथश्च विहितोऽस्माभिर्विचित्रायुधसंवृतः
सारथिं तु न जानीमः कः स्यात्तस्मिन्रथोत्तमे
Rathashcha vihitosmabhirvichitrayudhasanvritah
Sarathim tu na janimah kah syattasminrathottame
24.100
तस्माद्विधीयतां कश्चित्सारथिर्देवसत्तम
सफलां तां गिरं देव कर्तुमर्हसि नो विभो
Tasmadvidhiyatam kashchitsarathirdevasattama
Saphalam tam giram deva kartumarhasi no vibho
24.101
एवमस्मासु हि पुरा भगवन्नुक्तवानसि
हितं कर्तास्मि भवतामिति तत्कर्तुमर्हसि
Evamasmasu hi pura bhagavannuktavanasi
Hitam kartasmi bhavatamiti tatkartumarhasi
24.102
स देव युक्तो रथसत्तमो नो; दुरावरो द्रावणः शात्रवाणाम्
पिनाकपाणिर्विहितोऽत्र योद्धा; विभीषयन्दानवानुद्यतोऽसौ
Sa deva yukto rathasattamo no; duravaro dravanah shatravanam
Pinakapanirvihitotra yoddha; vibhishayandanavanudyatosau
24.103
तथैव वेदाश्चतुरो हयाग्र्या; धरा सशैला च रथो महात्मन्
नक्षत्रवंशोऽनुगतो वरूथे; यस्मिन्योद्धा सारथिनाभिरक्ष्यः
Tathaiva vedashchaturo hayagrya; dhara sashaila cha ratho mahatman
Nakshatravanshonugato varuthe; yasminyoddha sarathinabhirakshyah
24.104
तत्र सारथिरेष्टव्यः सर्वैरेतैर्विशेषवान्
तत्प्रतिष्ठो रथो देव हया योद्धा तथैव च
कवचानि च शस्त्राणि कार्मुकं च पितामह
Tatra sarathireshtavyah sarvairetairvisheshavan
Tatpratishtho ratho deva haya yoddha tathaiva cha
Kavachani cha shastrani karmukam cha pitamaha
24.105
त्वामृते सारथिं तत्र नान्यं पश्यामहे वयम्
त्वं हि सर्वैर्गुणैर्युक्तो देवताभ्योऽधिकः प्रभो
सारथ्ये तूर्णमारोह संयच्छ परमान्हयान्
Tvamrite sarathim tatra nanyam pashyamahe vayam
Tvam hi sarvairgunairyukto devatabhyodhikah prabho
Sarathye turnamaroha sanyachchha paramanhayan
24.106
इति ते शिरसा नत्वा त्रिलोकेशं पितामहम्
देवाः प्रसादयामासुः सारथ्यायेति नः श्रुतम्
Iti te shirasa natva trilokesham pitamaham
Devah prasadayamasuh sarathyayeti nah shrutam
24.107
ब्रह्मोवाच
नात्र किंचिन्मृषा वाक्यं यदुक्तं वो दिवौकसः
संयच्छामि हयानेष युध्यतो वै कपर्दिनः
Brahmovacha
Natra kinchinmrisha vakyam yaduktam vo divaukasah
Sanyachchhami hayanesha yudhyato vai kapardinah
24.108
ततः स भगवान्देवो लोकस्रष्टा पितामहः
सारथ्ये कल्पितो देवैरीशानस्य महात्मनः
Tatah sa bhagavandevo lokasrashta pitamahah
Sarathye kalpito devairishanasya mahatmanah
24.109
तस्मिन्नारोहति क्षिप्रं स्यन्दनं लोकपूजिते
शिरोभिरगमंस्तूर्णं ते हया वातरंहसः
Tasminnarohati kshipram syandanam lokapujite
Shirobhiragamansturnam te haya vataranhasah
24.110
महेश्वरे त्वारुहति जानुभ्यामगमन्महीम्
Maheshvare tvaruhati janubhyamagamanmahim
24.111
अभीशून्हि त्रिलोकेशः संगृह्य प्रपितामहः
तानश्वांश्चोदयामास मनोमारुतरंहसः
Abhishunhi trilokeshah sangrihya prapitamahah
Tanashvanshchodayamasa manomarutaranhasah
24.112
ततोऽधिरूढे वरदे प्रयाते चासुरान्प्रति
साधु साध्विति विश्वेशः स्मयमानोऽभ्यभाषत
Tatodhirudhe varade prayate chasuranprati
Sadhu sadhviti vishveshah smayamanobhyabhashata
24.113
याहि देव यतो दैत्याश्चोदयाश्वानतन्द्रितः
पश्य बाह्वोर्बलं मेऽद्य निघ्नतः शात्रवान्रणे
Yahi deva yato daityashchodayashvanatandritah
Pashya bahvorbalam medya nighnatah shatravanrane
24.114
ततस्तांश्चोदयामास वायुवेगसमाञ्जवे
येन तत्त्रिपुरं राजन्दैत्यदानवरक्षितम्
Tatastanshchodayamasa vayuvegasamanjave
Yena tattripuram rajandaityadanavarakshitam
24.115
अथाधिज्यं धनुः कृत्वा शर्वः संधाय तं शरम्
युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण त्रिपुरं समचिन्तयत्
Athadhijyam dhanuh kritva sharvah sandhaya tam sharam
Yuktva pashupatastrena tripuram samachintayat
24.116
तस्मिन्स्थिते तदा राजन्क्रुद्धे विधृतकार्मुके
पुराणि तानि कालेन जग्मुरेकत्वतां तदा
Tasminsthite tada rajankruddhe vidhritakarmuke
Purani tani kalena jagmurekatvatam tada
24.117
एकीभावं गते चैव त्रिपुरे समुपागते
बभूव तुमुलो हर्षो दैवतानां महात्मनाम्
Ekibhavam gate chaiva tripure samupagate
Babhuva tumulo harsho daivatanam mahatmanam
24.118
ततो देवगणाः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः
जयेति वाचो मुमुचुः संस्तुवन्तो मुदान्विताः
Tato devaganah sarve siddhashcha paramarshayah
Jayeti vacho mumuchuh sanstuvanto mudanvitah
24.119
ततोऽग्रतः प्रादुरभूत्त्रिपुरं जघ्नुषोऽसुरान्
अनिर्देश्योग्रवपुषो देवस्यासह्यतेजसः
Tatogratah pradurabhuttripuram jaghnushosuran
Anirdeshyogravapusho devasyasahyatejasah
24.120
स तद्विकृष्य भगवान्दिव्यं लोकेश्वरो धनुः
त्रैलोक्यसारं तमिषुं मुमोच त्रिपुरं प्रति
तत्सासुरगणं दग्ध्वा प्राक्षिपत्पश्चिमार्णवे
Sa tadvikrishya bhagavandivyam lokeshvaro dhanuh
Trailokyasaram tamishum mumocha tripuram prati
Tatsasuraganam dagdhva prakshipatpashchimarnave
24.121
एवं तत्त्रिपुरं दग्धं दानवाश्चाप्यशेषतः
महेश्वरेण क्रुद्धेन त्रैलोक्यस्य हितैषिणा
Evam tattripuram dagdham danavashchapyasheshatah
Maheshvarena kruddhena trailokyasya hitaishina
24.122
स चात्मक्रोधजो वह्निर्हाहेत्युक्त्वा निवारितः
मा कार्षीर्भस्मसाल्लोकानिति त्र्यक्षोऽब्रवीच्च तम्
Sa chatmakrodhajo vahnirhahetyuktva nivaritah
Ma karshirbhasmasallokaniti tryakshobravichcha tam
24.123
ततः प्रकृतिमापन्ना देवा लोकास्तथर्षयः
तुष्टुवुर्वाग्भिरर्थ्याभिः स्थाणुमप्रतिमौजसम्
Tatah prakritimapanna deva lokastatharshayah
Tushtuvurvagbhirarthyabhih sthanumapratimaujasam
24.124
तेऽनुज्ञाता भगवता जग्मुः सर्वे यथागतम्
कृतकामाः प्रसन्नेन प्रजापतिमुखाः सुराः
Tenugyata bhagavata jagmuh sarve yathagatam
Kritakamah prasannena prajapatimukhah surah
24.125
यथैव भगवान्ब्रह्मा लोकधाता पितामहः
संयच्छ त्वं हयानस्य राधेयस्य महात्मनः
Yathaiva bhagavanbrahma lokadhata pitamahah
Sanyachchha tvam hayanasya radheyasya mahatmanah
24.126
त्वं हि कृष्णाच्च कर्णाच्च फल्गुनाच्च विशेषतः
विशिष्टो राजशार्दूल नास्ति तत्र विचारणा
Tvam hi krishnachcha karnachcha phalgunachcha visheshatah
Vishishto rajashardula nasti tatra vicharana
24.127
युद्धे ह्ययं रुद्रकल्पस्त्वं च ब्रह्मसमोऽनघ
तस्माच्छक्तौ युवां जेतुं मच्छत्रूंस्ताविवासुरान्
Yuddhe hyayam rudrakalpastvam cha brahmasamonagha
Tasmachchhaktau yuvam jetum machchhatrunstavivasuran
24.128
यथा शल्याद्य कर्णोऽयं श्वेताश्वं कृष्णसारथिम्
प्रमथ्य हन्यात्कौन्तेयं तथा शीघ्रं विधीयताम्
त्वयि कर्णश्च राज्यं च वयं चैव प्रतिष्ठिताः
Yatha shalyadya karnoyam shvetashvam krishnasarathim
Pramathya hanyatkaunteyam tatha shighram vidhiyatam
Tvayi karnashcha rajyam cha vayam chaiva pratishthitah
24.129
इमं चाप्यपरं भूय इतिहासं निबोध मे
पितुर्मम सकाशे यं ब्राह्मणः प्राह धर्मवित्
Imam chapyaparam bhuya itihasam nibodha me
Piturmama sakashe yam brahmanah praha dharmavit
24.130
श्रुत्वा चैतद्वचश्चित्रं हेतुकार्यार्थसंहितम्
कुरु शल्य विनिश्चित्य मा भूदत्र विचारणा
Shrutva chaitadvachashchitram hetukaryarthasanhitam
Kuru shalya vinishchitya ma bhudatra vicharana
24.131
भार्गवाणां कुले जातो जमदग्निर्महातपाः
तस्य रामेति विख्यातः पुत्रस्तेजोगुणान्वितः
Bhargavanam kule jato jamadagnirmahatapah
Tasya rameti vikhyatah putrastejogunanvitah
24.132
स तीव्रं तप आस्थाय प्रसादयितवान्भवम्
अस्त्रहेतोः प्रसन्नात्मा नियतः संयतेन्द्रियः
Sa tivram tapa asthaya prasadayitavanbhavam
Astrahetoh prasannatma niyatah sanyatendriyah
24.133
तस्य तुष्टो महादेवो भक्त्या च प्रशमेन च
हृद्गतं चास्य विज्ञाय दर्शयामास शंकरः
Tasya tushto mahadevo bhaktya cha prashamena cha
Hridgatam chasya vigyaya darshayamasa shankarah
24.134
ईश्वर उवाच
राम तुष्टोऽस्मि भद्रं ते विदितं मे तवेप्सितम्
कुरुष्व पूतमात्मानं सर्वमेतदवाप्स्यसि
Ishvara uvacha
Rama tushtosmi bhadram te viditam me tavepsitam
Kurushva putamatmanam sarvametadavapsyasi
24.135
दास्यामि ते तदास्त्राणि यदा पूतो भविष्यसि
अपात्रमसमर्थं च दहन्त्यस्त्राणि भार्गव
Dasyami te tadastrani yada puto bhavishyasi
Apatramasamartham cha dahantyastrani bhargava
24.136
इत्युक्तो जामदग्न्यस्तु देवदेवेन शूलिना
प्रत्युवाच महात्मानं शिरसावनतः प्रभुम्
Ityukto jamadagnyastu devadevena shulina
Pratyuvacha mahatmanam shirasavanatah prabhum
24.137
यदा जानासि देवेश पात्रं मामस्त्रधारणे
तदा शुश्रूषतेऽस्त्राणि भवान्मे दातुमर्हति
Yada janasi devesha patram mamastradharane
Tada shushrushatestrani bhavanme datumarhati
24.138
दुर्योधन उवाच
ततः स तपसा चैव दमेन नियमेन च
पूजोपहारबलिभिर्होममन्त्रपुरस्कृतैः
Duryodhana uvacha
Tatah sa tapasa chaiva damena niyamena cha
Pujopaharabalibhirhomamantrapuraskritaih
24.139
आराधयितवाञ्शर्वं बहून्वर्षगणांस्तदा
प्रसन्नश्च महादेवो भार्गवस्य महात्मनः
Aradhayitavansharvam bahunvarshagananstada
Prasannashcha mahadevo bhargavasya mahatmanah
24.140
अब्रवीत्तस्य बहुशो गुणान्देव्याः समीपतः
भक्तिमानेष सततं मयि रामो दृढव्रतः
Abravittasya bahusho gunandevyah samipatah
Bhaktimanesha satatam mayi ramo dridhavratah
24.141
एवं तस्य गुणान्प्रीतो बहुशोऽकथयत्प्रभुः
देवतानां पितॄणां च समक्षमरिसूदनः
Evam tasya gunanprito bahushokathayatprabhuh
Devatanam pitrinam cha samakshamarisudanah
24.142
एतस्मिन्नेव काले तु दैत्या आसन्महाबलाः
तैस्तदा दर्पमोहान्धैरबाध्यन्त दिवौकसः
Etasminneva kale tu daitya asanmahabalah
Taistada darpamohandhairabadhyanta divaukasah
24.143
ततः संभूय विबुधास्तान्हन्तुं कृतनिश्चयाः
चक्रुः शत्रुवधे यत्नं न शेकुर्जेतुमेव ते
Tatah sambhuya vibudhastanhantum kritanishchayah
Chakruh shatruvadhe yatnam na shekurjetumeva te
24.144
अभिगम्य ततो देवा महेश्वरमथाब्रुवन्
प्रसादयन्तस्तं भक्त्या जहि शत्रुगणानिति
Abhigamya tato deva maheshvaramathabruvan
Prasadayantastam bhaktya jahi shatrugananiti
24.145
प्रतिज्ञाय ततो देवो देवतानां रिपुक्षयम्
रामं भार्गवमाहूय सोऽभ्यभाषत शंकरः
Pratigyaya tato devo devatanam ripukshayam
Ramam bhargavamahuya sobhyabhashata shankarah
24.146
रिपून्भार्गव देवानां जहि सर्वान्समागतान्
लोकानां हितकामार्थं मत्प्रीत्यर्थं तथैव च
Ripunbhargava devanam jahi sarvansamagatan
Lokanam hitakamartham matprityartham tathaiva cha
24.147
राम उवाच
अकृतास्त्रस्य देवेश का शक्तिर्मे महेश्वर
निहन्तुं दानवान्सर्वान्कृतास्त्रान्युद्धदुर्मदान्
Rama uvacha
Akritastrasya devesha ka shaktirme maheshvara
Nihantum danavansarvankritastranyuddhadurmadan
24.148
ईश्वर उवाच
गच्छ त्वं मदनुध्यानान्निहनिष्यसि दानवान्
विजित्य च रिपून्सर्वान्गुणान्प्राप्स्यसि पुष्कलान्
Ishvara uvacha
Gachchha tvam madanudhyanannihanishyasi danavan
Vijitya cha ripunsarvangunanprapsyasi pushkalan
24.149
दुर्योधन उवाच
एतच्छ्रुत्वा च वचनं प्रतिगृह्य च सर्वशः
रामः कृतस्वस्त्ययनः प्रययौ दानवान्प्रति
Duryodhana uvacha
Etachchhrutva cha vachanam pratigrihya cha sarvashah
Ramah kritasvastyayanah prayayau danavanprati
24.150
अवधीद्देवशत्रूंस्तान्मददर्पबलान्वितान्
वज्राशनिसमस्पर्शैः प्रहारैरेव भार्गवः
Avadhiddevashatrunstanmadadarpabalanvitan
Vajrashanisamasparshaih praharaireva bhargavah
24.151
स दानवैः क्षततनुर्जामदग्न्यो द्विजोत्तमः
संस्पृष्टः स्थाणुना सद्यो निर्व्रणः समजायत
Sa danavaih kshatatanurjamadagnyo dvijottamah
Sansprishtah sthanuna sadyo nirvranah samajayata
24.152
प्रीतश्च भगवान्देवः कर्मणा तेन तस्य वै
वरान्प्रादाद्ब्रह्मविदे भार्गवाय महात्मने
Pritashcha bhagavandevah karmana tena tasya vai
Varanpradadbrahmavide bhargavaya mahatmane
24.153
उक्तश्च देवदेवेन प्रीतियुक्तेन शूलिना
निपातात्तव शस्त्राणां शरीरे याभवद्रुजा
Uktashcha devadevena pritiyuktena shulina
Nipatattava shastranam sharire yabhavadruja
24.154
तया ते मानुषं कर्म व्यपोढं भृगुनन्दन
गृहाणास्त्राणि दिव्यानि मत्सकाशाद्यथेप्सितम्
Taya te manusham karma vyapodham bhrigunandana
Grihanastrani divyani matsakashadyathepsitam
24.155
ततोऽस्त्राणि समस्तानि वरांश्च मनसेप्सितान्
लब्ध्वा बहुविधान्रामः प्रणम्य शिरसा शिवम्
Tatostrani samastani varanshcha manasepsitan
Labdhva bahuvidhanramah pranamya shirasa shivam
24.156
अनुज्ञां प्राप्य देवेशाज्जगाम स महातपाः
एवमेतत्पुरावृत्तं तदा कथितवानृषिः
Anugyam prapya deveshajjagama sa mahatapah
Evametatpuravrittam tada kathitavanrishih
24.157
भार्गवोऽप्यददात्सर्वं धनुर्वेदं महात्मने
कर्णाय पुरुषव्याघ्र सुप्रीतेनान्तरात्मना
Bhargavopyadadatsarvam dhanurvedam mahatmane
Karnaya purushavyaghra supritenantaratmana
24.158
वृजिनं हि भवेत्किंचिद्यदि कर्णस्य पार्थिव
नास्मै ह्यस्त्राणि दिव्यानि प्रादास्यद्भृगुनन्दनः
Vrijinam hi bhavetkinchidyadi karnasya parthiva
Nasmai hyastrani divyani pradasyadbhrigunandanah
24.159
नापि सूतकुले जातं कर्णं मन्ये कथंचन
देवपुत्रमहं मन्ये क्षत्रियाणां कुलोद्भवम्
Napi sutakule jatam karnam manye kathanchana
Devaputramaham manye kshatriyanam kulodbhavam
24.160
सकुण्डलं सकवचं दीर्घबाहुं महारथम्
कथमादित्यसदृशं मृगी व्याघ्रं जनिष्यति
Sakundalam sakavacham dirghabahum maharatham
Kathamadityasadrisham mrigi vyaghram janishyati
24.161
पश्य ह्यस्य भुजौ पीनौ नागराजकरोपमौ
वक्षः पश्य विशालं च सर्वशत्रुनिबर्हणम्
Pashya hyasya bhujau pinau nagarajakaropamau
Vakshah pashya vishalam cha sarvashatrunibarhanam