UtshovChapter 21
21.1
संजय उवाच
ततः कर्णं पुरस्कृत्य त्वदीया युद्धदुर्मदाः
पुनरावृत्य संग्रामं चक्रुर्देवासुरोपमम्
Sanjaya uvacha
Tatah karnam puraskritya tvadiya yuddhadurmadah
Punaravritya sangramam chakrurdevasuropamam
21.2
द्विरदरथनराश्वशङ्खशब्दैः; परिहृषिता विविधैश्च शस्त्रपातैः
द्विरदरथपदातिसार्थवाहाः; परिपतिताभिमुखाः प्रजह्रिरे ते
Dviradarathanarashvashankhashabdaih; parihrishita vividhaishcha shastrapataih
Dviradarathapadatisarthavahah; paripatitabhimukhah prajahrire te
21.3
शरपरशुवरासिपट्टिशै;रिषुभिरनेकविधैश्च सादिताः
द्विरदरथहया महाहवे; वरपुरुषैः पुरुषाश्च वाहनैः
Sharaparashuvarasipattishai;rishubhiranekavidhaishcha saditah
Dviradarathahaya mahahave; varapurushaih purushashcha vahanaih
21.4
कमलदिनकरेन्दुसंनिभैः; सितदशनैः सुमुखाक्षिनासिकैः
रुचिरमुकुटकुण्डलैर्मही; पुरुषशिरोभिरवस्तृता बभौ
Kamaladinakarendusannibhaih; sitadashanaih sumukhakshinasikaih
Ruchiramukutakundalairmahi; purushashirobhiravastrita babhau
21.5
परिघमुसलशक्तितोमरै;र्नखरभुशुण्डिगदाशतैर्द्रुताः
द्विरदनरहयाः सहस्रशो; रुधिरनदीप्रवहास्तदाभवन्
Parighamusalashaktitomarai;rnakharabhushundigadashatairdrutah
Dviradanarahayah sahasrasho; rudhiranadipravahastadabhavan
21.6
प्रहतनररथाश्वकुञ्जरं; प्रतिभयदर्शनमुल्बणं तदा
तदहितनिहतं बभौ बलं; पितृपतिराष्ट्रमिव प्रजाक्षये
Prahatanararathashvakunjaram; pratibhayadarshanamulbanam tada
Tadahitanihatam babhau balam; pitripatirashtramiva prajakshaye
21.7
अथ तव नरदेव सैनिका;स्तव च सुताः सुरसूनुसंनिभाः
अमितबलपुरःसरा रणे; कुरुवृषभाः शिनिपुत्रमभ्ययुः
Atha tava naradeva sainika;stava cha sutah surasunusannibhah
Amitabalapurahsara rane; kuruvrishabhah shiniputramabhyayuh
21.8
तदतिरुचिरभीममाबभौ; पुरुषवराश्वरथद्विपाकुलम्
लवणजलसमुद्धतस्वनं; बलममरासुरसैन्यसंनिभम्
Tadatiruchirabhimamababhau; purushavarashvarathadvipakulam
Lavanajalasamuddhatasvanam; balamamarasurasainyasannibham
21.9
सुरपतिसमविक्रमस्तत;स्त्रिदशवरावरजोपमं युधि
दिनकरकिरणप्रभैः पृषत्कै; रवितनयोऽभ्यहनच्छिनिप्रवीरम्
Surapatisamavikramastata;stridashavaravarajopamam yudhi
Dinakarakiranaprabhaih prishatkai; ravitanayobhyahanachchhinipraviram
21.10
तमपि सरथवाजिसारथिं; शिनिवृषभो विविधैः शरैस्त्वरन्
भुजगविषसमप्रभै रणे; पुरुषवरं समवास्तृणोत्तदा
Tamapi sarathavajisarathim; shinivrishabho vividhaih sharaistvaran
Bhujagavishasamaprabhai rane; purushavaram samavastrinottada
21.11
शिनिवृषभशरप्रपीडितं; तव सुहृदो वसुषेणमभ्ययुः
त्वरितमतिरथा रथर्षभं; द्विरदरथाश्वपदातिभिः सह
Shinivrishabhasharaprapiditam; tava suhrido vasushenamabhyayuh
Tvaritamatiratha ratharshabham; dviradarathashvapadatibhih saha
21.12
तमुदधिनिभमाद्रवद्बली; त्वरिततरैः समभिद्रुतं परैः
द्रुपदसुतसखस्तदाकरो;त्पुरुषरथाश्वगजक्षयं महत्
Tamudadhinibhamadravadbali; tvaritataraih samabhidrutam paraih
Drupadasutasakhastadakaro;tpurusharathashvagajakshayam mahat
21.13
अथ पुरुषवरौ कृताह्निकौ; भवमभिपूज्य यथाविधि प्रभुम्
अरिवधकृतनिश्चयौ द्रुतं; तव बलमर्जुनकेशवौ सृतौ
Atha purushavarau kritahnikau; bhavamabhipujya yathavidhi prabhum
Arivadhakritanishchayau drutam; tava balamarjunakeshavau sritau
21.14
जलदनिनदनिस्वनं रथं; पवनविधूतपताककेतनम्
सितहयमुपयान्तमन्तिकं; हृतमनसो ददृशुस्तदारयः
Jaladaninadanisvanam ratham; pavanavidhutapatakaketanam
Sitahayamupayantamantikam; hritamanaso dadrishustadarayah
21.15
अथ विस्फार्य गाण्डीवं रणे नृत्यन्निवार्जुनः
शरसंबाधमकरोत्खं दिशः प्रदिशस्तथा
Atha vispharya gandivam rane nrityannivarjunah
Sharasambadhamakarotkham dishah pradishastatha
21.16
रथान्विमानप्रतिमान्सज्जयन्त्रायुधध्वजान्
ससारथींस्तदा बाणैरभ्राणीवानिलोऽवधीत्
Rathanvimanapratimansajjayantrayudhadhvajan
Sasarathinstada banairabhranivanilovadhit
21.17
गजान्गजप्रयन्तॄंश्च वैजयन्त्यायुधध्वजान्
सादिनोऽश्वांश्च पत्तींश्च शरैर्निन्ये यमक्षयम्
Gajangajaprayantrinshcha vaijayantyayudhadhvajan
Sadinoshvanshcha pattinshcha sharairninye yamakshayam
21.18
तमन्तकमिव क्रुद्धमनिवार्यं महारथम्
दुर्योधनोऽभ्ययादेको निघ्नन्बाणैः पृथग्विधैः
Tamantakamiva kruddhamanivaryam maharatham
Duryodhanobhyayadeko nighnanbanaih prithagvidhaih
21.19
तस्यार्जुनो धनुः सूतं केतुमश्वांश्च सायकैः
हत्वा सप्तभिरेकैकं छत्रं चिच्छेद पत्रिणा
Tasyarjuno dhanuh sutam ketumashvanshcha sayakaih
Hatva saptabhirekaikam chhatram chichchheda patrina
21.20
नवमं च समासाद्य व्यसृजत्प्रतिघातिनम्
दुर्योधनायेषुवरं तं द्रौणिः सप्तधाच्छिनत्
Navamam cha samasadya vyasrijatpratighatinam
Duryodhanayeshuvaram tam draunih saptadhachchhinat
21.21
ततो द्रौणेर्धनुश्छित्त्वा हत्वा चाश्ववराञ्शरैः
कृपस्यापि तथात्युग्रं धनुश्चिच्छेद पाण्डवः
Tato draunerdhanushchhittva hatva chashvavaransharaih
Kripasyapi tathatyugram dhanushchichchheda pandavah
21.22
हार्दिक्यस्य धनुश्छित्त्वा ध्वजं चाश्वं तथावधीत्
दुःशासनस्येषुवरं छित्त्वा राधेयमभ्ययात्
Hardikyasya dhanushchhittva dhvajam chashvam tathavadhit
Duhshasanasyeshuvaram chhittva radheyamabhyayat
21.23
अथ सात्यकिमुत्सृज्य त्वरन्कर्णोऽर्जुनं त्रिभिः
विद्ध्वा विव्याध विंशत्या कृष्णं पार्थं पुनस्त्रिभिः
Atha satyakimutsrijya tvarankarnorjunam tribhih
Viddhva vivyadha vinshatya krishnam partham punastribhih
21.24
अथ सात्यकिरागत्य कर्णं विद्ध्वा शितैः शरैः
नवत्या नवभिश्चोग्रैः शतेन पुनरार्दयत्
Atha satyakiragatya karnam viddhva shitaih sharaih
Navatya navabhishchograih shatena punarardayat
21.25
ततः प्रवीराः पाण्डूनां सर्वे कर्णमपीडयन्
युधामन्युः शिखण्डी च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः
Tatah pravirah pandunam sarve karnamapidayan
Yudhamanyuh shikhandi cha draupadeyah prabhadrakah
21.26
उत्तमौजा युयुत्सुश्च यमौ पार्षत एव च
चेदिकारूषमत्स्यानां केकयानां च यद्बलम्
चेकितानश्च बलवान्धर्मराजश्च सुव्रतः
Uttamauja yuyutsushcha yamau parshata eva cha
Chedikarushamatsyanam kekayanam cha yadbalam
Chekitanashcha balavandharmarajashcha suvratah
21.27
एते रथाश्वद्विरदैः पत्तिभिश्चोग्रविक्रमैः
परिवार्य रणे कर्णं नानाशस्त्रैरवाकिरन्
भाषन्तो वाग्भिरुग्राभिः सर्वे कर्णवधे वृताः
Ete rathashvadviradaih pattibhishchogravikramaih
Parivarya rane karnam nanashastrairavakiran
Bhashanto vagbhirugrabhih sarve karnavadhe vritah
21.28
तां शस्त्रवृष्टिं बहुधा छित्त्वा कर्णः शितैः शरैः
अपोवाह स्म तान्सर्वान्द्रुमान्भङ्क्त्वेव मारुतः
Tam shastravrishtim bahudha chhittva karnah shitaih sharaih
Apovaha sma tansarvandrumanbhanktveva marutah
21.29
रथिनः समहामात्रान्गजानश्वान्ससादिनः
शरव्रातांश्च संक्रुद्धो निघ्नन्कर्णो व्यदृश्यत
Rathinah samahamatrangajanashvansasadinah
Sharavratanshcha sankruddho nighnankarno vyadrishyata
21.30
तद्वध्यमानं पाण्डूनां बलं कर्णास्त्रतेजसा
विशस्त्रक्षतदेहं च प्राय आसीत्पराङ्मुखम्
Tadvadhyamanam pandunam balam karnastratejasa
Vishastrakshatadeham cha praya asitparanmukham
21.31
अथ कर्णास्त्रमस्त्रेण प्रतिहत्यार्जुनः स्वयम्
दिशः खं चैव भूमिं च प्रावृणोच्छरवृष्टिभिः
Atha karnastramastrena pratihatyarjunah svayam
Dishah kham chaiva bhumim cha pravrinochchharavrishtibhih
21.32
मुसलानीव निष्पेतुः परिघा इव चेषवः
शतघ्न्य इव चाप्यन्ये वज्राण्युग्राणि वापरे
Musalaniva nishpetuh parigha iva cheshavah
Shataghnya iva chapyanye vajranyugrani vapare
21.33
तैर्वध्यमानं तत्सैन्यं सपत्त्यश्वरथद्विपम्
निमीलिताक्षमत्यर्थमुदभ्राम्यत्समन्ततः
Tairvadhyamanam tatsainyam sapattyashvarathadvipam
Nimilitakshamatyarthamudabhramyatsamantatah
21.34
निष्कैवल्यं तदा युद्धं प्रापुरश्वनरद्विपाः
वध्यमानाः शरैरन्ये तदा भीताः प्रदुद्रुवुः
Nishkaivalyam tada yuddham prapurashvanaradvipah
Vadhyamanah sharairanye tada bhitah pradudruvuh
21.35
एवं तेषां तदा युद्धे संसक्तानां जयैषिणाम्
गिरिमस्तं समासाद्य प्रत्यपद्यत भानुमान्
Evam tesham tada yuddhe sansaktanam jayaishinam
Girimastam samasadya pratyapadyata bhanuman
21.36
तमसा च महाराज रजसा च विशेषतः
न किंचित्प्रत्यपश्याम शुभं वा यदि वाशुभम्
Tamasa cha maharaja rajasa cha visheshatah
Na kinchitpratyapashyama shubham va yadi vashubham
21.37
ते त्रसन्तो महेष्वासा रात्रियुद्धस्य भारत
अपयानं ततश्चक्रुः सहिताः सर्ववाजिभिः
Te trasanto maheshvasa ratriyuddhasya bharata
Apayanam tatashchakruh sahitah sarvavajibhih
21.38
कौरवेषु च यातेषु तदा राजन्दिनक्षये
जयं सुमनसः प्राप्य पार्थाः स्वशिबिरं ययुः
Kauraveshu cha yateshu tada rajandinakshaye
Jayam sumanasah prapya parthah svashibiram yayuh
21.39
वादित्रशब्दैर्विविधैः सिंहनादैश्च नर्तितैः
परानवहसन्तश्च स्तुवन्तश्चाच्युतार्जुनौ
Vaditrashabdairvividhaih sinhanadaishcha nartitaih
Paranavahasantashcha stuvantashchachyutarjunau
21.40
कृतेऽवहारे तैर्वीरैः सैनिकाः सर्व एव ते
आशिषः पाण्डवेयेषु प्रायुज्यन्त नरेश्वराः
Kritevahare tairviraih sainikah sarva eva te
Ashishah pandaveyeshu prayujyanta nareshvarah
21.41
ततः कृतेऽवहारे च प्रहृष्टाः कुरुपाण्डवाः
निशायां शिबिरं गत्वा न्यविशन्त नरेश्वराः
Tatah kritevahare cha prahrishtah kurupandavah
Nishayam shibiram gatva nyavishanta nareshvarah
21.42
यक्षरक्षःपिशाचाश्च श्वापदानि च संघशः
जग्मुरायोधनं घोरं रुद्रस्यानर्तनोपमम्
Yaksharakshahpishachashcha shvapadani cha sanghashah
Jagmurayodhanam ghoram rudrasyanartanopamam