UtshovChapter 20
20.1
धृतराष्ट्र उवाच
अतितीव्राणि दुःखानि दुःसहानि बहूनि च
तवाहं संजयाश्रौषं पुत्राणां मम संक्षयम्
Dhritarashtra uvacha
Atitivrani duhkhani duhsahani bahuni cha
Tavaham sanjayashrausham putranam mama sankshayam
20.2
तथा तु मे कथयसे यथा युद्धं तु वर्तते
न सन्ति सूत कौरव्या इति मे नैष्ठिकी मतिः
Tatha tu me kathayase yatha yuddham tu vartate
Na santi suta kauravya iti me naishthiki matih
20.3
दुर्योधनस्तु विरथः कृतस्तत्र महारणे
धर्मपुत्रः कथं चक्रे तस्मिन्वा नृपतिः कथम्
Duryodhanastu virathah kritastatra maharane
Dharmaputrah katham chakre tasminva nripatih katham
20.4
अपराह्णे कथं युद्धमभवल्लोमहर्षणम्
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन कुशलो ह्यसि संजय
Aparahne katham yuddhamabhavallomaharshanam
Tanmamachakshva tattvena kushalo hyasi sanjaya
20.5
संजय उवाच
संसक्तेषु च सैन्येषु युध्यमानेषु भागशः
रथमन्यं समास्थाय पुत्रस्तव विशां पते
Sanjaya uvacha
Sansakteshu cha sainyeshu yudhyamaneshu bhagashah
Rathamanyam samasthaya putrastava visham pate
20.6
क्रोधेन महताविष्टः सविषो भुजगो यथा
दुर्योधनस्तु दृष्ट्वा वै धर्मराजं युधिष्ठिरम्
उवाच सूत त्वरितं याहि याहीति भारत
Krodhena mahatavishtah savisho bhujago yatha
Duryodhanastu drishtva vai dharmarajam yudhishthiram
Uvacha suta tvaritam yahi yahiti bharata
20.7
अत्र मां प्रापय क्षिप्रं सारथे यत्र पाण्डवः
ध्रियमाणेन छत्रेण राजा राजति दंशितः
Atra mam prapaya kshipram sarathe yatra pandavah
Dhriyamanena chhatrena raja rajati danshitah
20.8
स सूतश्चोदितो राज्ञा राज्ञः स्यन्दनमुत्तमम्
युधिष्ठिरस्याभिमुखं प्रेषयामास संयुगे
Sa sutashchodito ragya ragyah syandanamuttamam
Yudhishthirasyabhimukham preshayamasa sanyuge
20.9
ततो युधिष्ठिरः क्रुद्धः प्रमत्त इव सद्गवः
सारथिं चोदयामास याहि यत्र सुयोधनः
Tato yudhishthirah kruddhah pramatta iva sadgavah
Sarathim chodayamasa yahi yatra suyodhanah
20.10
तौ समाजग्मतुर्वीरौ भ्रातरौ रथसत्तमौ
समेत्य च महावीर्यौ संनद्धौ युद्धदुर्मदौ
ततक्षतुर्महेष्वासौ शरैरन्योन्यमाहवे
Tau samajagmaturvirau bhratarau rathasattamau
Sametya cha mahaviryau sannaddhau yuddhadurmadau
Tatakshaturmaheshvasau sharairanyonyamahave
20.11
ततो दुर्योधनो राजा धर्मशीलस्य मारिष
शिलाशितेन भल्लेन धनुश्चिच्छेद संयुगे
तं नामृष्यत संक्रुद्धो व्यवसायं युधिष्ठिरः
Tato duryodhano raja dharmashilasya marisha
Shilashitena bhallena dhanushchichchheda sanyuge
Tam namrishyata sankruddho vyavasayam yudhishthirah
20.12
अपविध्य धनुश्छिन्नं क्रोधसंरक्तलोचनः
अन्यत्कार्मुकमादाय धर्मपुत्रश्चमूमुखे
Apavidhya dhanushchhinnam krodhasanraktalochanah
Anyatkarmukamadaya dharmaputrashchamumukhe
20.13
दुर्योधनस्य चिच्छेद ध्वजं कार्मुकमेव च
अथान्यद्धनुरादाय प्रत्यविध्यत पाण्डवम्
Duryodhanasya chichchheda dhvajam karmukameva cha
Athanyaddhanuradaya pratyavidhyata pandavam
20.14
तावन्योन्यं सुसंरब्धौ शरवर्षाण्यमुञ्चताम्
सिंहाविव सुसंक्रुद्धौ परस्परजिगीषया
Tavanyonyam susanrabdhau sharavarshanyamunchatam
Sinhaviva susankruddhau parasparajigishaya
20.15
अन्योन्यं जघ्नतुश्चैव नर्दमानौ वृषाविव
अन्योन्यं प्रेक्षमाणौ च चेरतुस्तौ महारथौ
Anyonyam jaghnatushchaiva nardamanau vrishaviva
Anyonyam prekshamanau cha cheratustau maharathau
20.16
ततः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यं सुकृतव्रणौ
विरेजतुर्महाराज पुष्पिताविव किंशुकौ
Tatah purnayatotsrishtairanyonyam sukritavranau
Virejaturmaharaja pushpitaviva kinshukau
20.17
ततो राजन्प्रतिभयान्सिंहनादान्मुहुर्मुहुः
तलयोश्च तथा शब्दान्धनुषोश्च महाहवे
Tato rajanpratibhayansinhanadanmuhurmuhuh
Talayoshcha tatha shabdandhanushoshcha mahahave
20.18
शङ्खशब्दरवांश्चैव चक्रतुस्तौ रथोत्तमौ
अन्योन्यं च महाराज पीडयां चक्रतुर्भृशम्
Shankhashabdaravanshchaiva chakratustau rathottamau
Anyonyam cha maharaja pidayam chakraturbhrisham
20.19
ततो युधिष्ठिरो राजा तव पुत्रं त्रिभिः शरैः
आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रवेगो दुरासदः
Tato yudhishthiro raja tava putram tribhih sharaih
Ajaghanorasi kruddho vajravego durasadah
20.20
प्रतिविव्याध तं तूर्णं तव पुत्रो महीपतिम्
पञ्चभिर्निशितैर्बाणैर्हेमपुङ्खैः शिलाशितैः
Prativivyadha tam turnam tava putro mahipatim
Panchabhirnishitairbanairhemapunkhaih shilashitaih
20.21
ततो दुर्योधनो राजा शक्तिं चिक्षेप भारत
सर्वपारशवीं तीक्ष्णां महोल्काप्रतिमां तदा
Tato duryodhano raja shaktim chikshepa bharata
Sarvaparashavim tikshnam maholkapratimam tada
20.22
तामापतन्तीं सहसा धर्मराजः शिलाशितैः
त्रिभिश्चिच्छेद सहसा तं च विव्याध सप्तभिः
Tamapatantim sahasa dharmarajah shilashitaih
Tribhishchichchheda sahasa tam cha vivyadha saptabhih
20.23
निपपात ततः साथ हेमदण्डा महाघना
निपतन्ती महोल्केव व्यराजच्छिखिसंनिभा
Nipapata tatah satha hemadanda mahaghana
Nipatanti maholkeva vyarajachchhikhisannibha
20.24
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा पुत्रस्तव विशां पते
नवभिर्निशितैर्भल्लैर्निजघान युधिष्ठिरम्
Shaktim vinihatam drishtva putrastava visham pate
Navabhirnishitairbhallairnijaghana yudhishthiram
20.25
सोऽतिविद्धो बलवतामग्रणीः शत्रुतापनः
दुर्योधनं समुद्दिश्य बाणं जग्राह सत्वरः
Sotividdho balavatamagranih shatrutapanah
Duryodhanam samuddishya banam jagraha satvarah
20.26
समाधत्त च तं बाणं धनुष्युग्रं महाबलः
चिक्षेप च ततो राजा राज्ञः क्रुद्धः पराक्रमी
Samadhatta cha tam banam dhanushyugram mahabalah
Chikshepa cha tato raja ragyah kruddhah parakrami
20.27
स तु बाणः समासाद्य तव पुत्रं महारथम्
व्यमोहयत राजानं धरणीं च जगाम ह
Sa tu banah samasadya tava putram maharatham
Vyamohayata rajanam dharanim cha jagama ha
20.28
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो गदामुद्यम्य वेगितः
विधित्सुः कलहस्यान्तमभिदुद्राव पाण्डवम्
Tato duryodhanah kruddho gadamudyamya vegitah
Vidhitsuh kalahasyantamabhidudrava pandavam
20.29
तमालक्ष्योद्यतगदं दण्डहस्तमिवान्तकम्
धर्मराजो महाशक्तिं प्राहिणोत्तव सूनवे
दीप्यमानां महावेगां महोल्कां ज्वलितामिव
Tamalakshyodyatagadam dandahastamivantakam
Dharmarajo mahashaktim prahinottava sunave
Dipyamanam mahavegam maholkam jvalitamiva
20.30
रथस्थः स तया विद्धो वर्म भित्त्वा महाहवे
भृशं संविग्नहृदयः पपात च मुमोह च
Rathasthah sa taya viddho varma bhittva mahahave
Bhrisham sanvignahridayah papata cha mumoha cha
20.31
ततस्त्वरितमागत्य कृतवर्मा तवात्मजम्
प्रत्यपद्यत राजानं मग्नं वै व्यसनार्णवे
Tatastvaritamagatya kritavarma tavatmajam
Pratyapadyata rajanam magnam vai vyasanarnave
20.32
भीमोऽपि महतीं गृह्य गदां हेमपरिष्कृताम्
अभिदुद्राव वेगेन कृतवर्माणमाहवे
एवं तदभवद्युद्धं त्वदीयानां परैः सह
Bhimopi mahatim grihya gadam hemaparishkritam
Abhidudrava vegena kritavarmanamahave
Evam tadabhavadyuddham tvadiyanam paraih saha