UtshovChapter 93
93.1
संजय उवाच
काल्यमानेषु सैन्येषु शैनेयेन ततस्ततः
भारद्वाजः शरव्रातैर्महद्भिः समवाकिरत्
Sanjaya uvacha
Kalyamaneshu sainyeshu shaineyena tatastatah
Bharadvajah sharavratairmahadbhih samavakirat
93.2
स संप्रहारस्तुमुलो द्रोणसात्वतयोरभूत्
पश्यतां सर्वसैन्यानां बलिवासवयोरिव
Sa sampraharastumulo dronasatvatayorabhut
Pashyatam sarvasainyanam balivasavayoriva
93.3
ततो द्रोणः शिनेः पौत्रं चित्रैः सर्वायसैः शरैः
त्रिभिराशीविषाकारैर्ललाटे समविध्यत
Tato dronah shineh pautram chitraih sarvayasaih sharaih
Tribhirashivishakarairlalate samavidhyata
93.4
तैर्ललाटार्पितैर्बाणैर्युयुधानस्त्वजिह्मगैः
व्यरोचत महाराज त्रिशृङ्ग इव पर्वतः
Tairlalatarpitairbanairyuyudhanastvajihmagaih
Vyarochata maharaja trishringa iva parvatah
93.5
ततोऽस्य बाणानपरानिन्द्राशनिसमस्वनान्
भारद्वाजोऽन्तरप्रेक्षी प्रेषयामास संयुगे
Tatosya bananaparanindrashanisamasvanan
Bharadvajontaraprekshi preshayamasa sanyuge
93.6
तान्द्रोणचापनिर्मुक्तान्दाशार्हः पततः शरान्
द्वाभ्यां द्वाभ्यां सुपुङ्खाभ्यां चिच्छेद परमास्त्रवित्
Tandronachapanirmuktandasharhah patatah sharan
Dvabhyam dvabhyam supunkhabhyam chichchheda paramastravit
93.7
तामस्य लघुतां द्रोणः समवेक्ष्य विशां पते
प्रहस्य सहसाविध्यद्विंशत्या शिनिपुंगवम्
Tamasya laghutam dronah samavekshya visham pate
Prahasya sahasavidhyadvinshatya shinipungavam
93.8
पुनः पञ्चाशतेषूणां शतेन च समार्पयत्
लघुतां युयुधानस्य लाघवेन विशेषयन्
Punah panchashateshunam shatena cha samarpayat
Laghutam yuyudhanasya laghavena visheshayan
93.9
समुत्पतन्ति वल्मीकाद्यथा क्रुद्धा महोरगाः
तथा द्रोणरथाद्राजन्नुत्पतन्ति तनुच्छिदः
Samutpatanti valmikadyatha kruddha mahoragah
Tatha dronarathadrajannutpatanti tanuchchhidah
93.10
तथैव युयुधानेन सृष्टाः शतसहस्रशः
अवाकिरन्द्रोणरथं शरा रुधिरभोजनाः
Tathaiva yuyudhanena srishtah shatasahasrashah
Avakirandronaratham shara rudhirabhojanah
93.11
लाघवाद्द्विजमुख्यस्य सात्वतस्य च मारिष
विशेषं नाध्यगच्छाम समावास्तां नरर्षभौ
Laghavaddvijamukhyasya satvatasya cha marisha
Vishesham nadhyagachchhama samavastam nararshabhau
93.12
सात्यकिस्तु ततो द्रोणं नवभिर्नतपर्वभिः
आजघान भृशं क्रुद्धो ध्वजं च निशितैः शरैः
सारथिं च शतेनैव भारद्वाजस्य पश्यतः
Satyakistu tato dronam navabhirnataparvabhih
Ajaghana bhrisham kruddho dhvajam cha nishitaih sharaih
Sarathim cha shatenaiva bharadvajasya pashyatah
93.13
लाघवं युयुधानस्य दृष्ट्वा द्रोणो महारथः
सप्तत्या सात्यकिं विद्ध्वा तुरगांश्च त्रिभिस्त्रिभिः
ध्वजमेकेन विव्याध माधवस्य रथे स्थितम्
Laghavam yuyudhanasya drishtva drono maharathah
Saptatya satyakim viddhva turaganshcha tribhistribhih
Dhvajamekena vivyadha madhavasya rathe sthitam
93.14
अथापरेण भल्लेन हेमपुङ्खेन पत्रिणा
धनुश्चिच्छेद समरे माधवस्य महात्मनः
Athaparena bhallena hemapunkhena patrina
Dhanushchichchheda samare madhavasya mahatmanah
93.15
सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धनुस्त्यक्त्वा महारथः
गदां जग्राह महतीं भारद्वाजाय चाक्षिपत्
Satyakistu tatah kruddho dhanustyaktva maharathah
Gadam jagraha mahatim bharadvajaya chakshipat
93.16
तामापतन्तीं सहसा पट्टबद्धामयस्मयीम्
न्यवारयच्छरैर्द्रोणो बहुभिर्बहुरूपिभिः
Tamapatantim sahasa pattabaddhamayasmayim
Nyavarayachchharairdrono bahubhirbahurupibhih
93.17
अथान्यद्धनुरादाय सात्यकिः सत्यविक्रमः
विव्याध बहुभिर्वीरं भारद्वाजं शिलाशितैः
Athanyaddhanuradaya satyakih satyavikramah
Vivyadha bahubhirviram bharadvajam shilashitaih
93.18
स विद्ध्वा समरे द्रोणं सिंहनादममुञ्चत
तं वै न ममृषे द्रोणः सर्वशस्त्रभृतां वरः
Sa viddhva samare dronam sinhanadamamunchata
Tam vai na mamrishe dronah sarvashastrabhritam varah
93.19
ततः शक्तिं गृहीत्वा तु रुक्मदण्डामयस्मयीम्
तरसा प्रेषयामास माधवस्य रथं प्रति
Tatah shaktim grihitva tu rukmadandamayasmayim
Tarasa preshayamasa madhavasya ratham prati
93.20
अनासाद्य तु शैनेयं सा शक्तिः कालसंनिभा
भित्त्वा रथं जगामोग्रा धरणीं दारुणस्वना
Anasadya tu shaineyam sa shaktih kalasannibha
Bhittva ratham jagamogra dharanim darunasvana
93.21
ततो द्रोणं शिनेः पौत्रो राजन्विव्याध पत्रिणा
दक्षिणं भुजमासाद्य पीडयन्भरतर्षभ
Tato dronam shineh pautro rajanvivyadha patrina
Dakshinam bhujamasadya pidayanbharatarshabha
93.22
द्रोणोऽपि समरे राजन्माधवस्य महद्धनुः
अर्धचन्द्रेण चिच्छेद रथशक्त्या च सारथिम्
Dronopi samare rajanmadhavasya mahaddhanuh
Ardhachandrena chichchheda rathashaktya cha sarathim
93.23
मुमोह सारथिस्तस्य रथशक्त्या समाहतः
स रथोपस्थमासाद्य मुहूर्तं संन्यषीदत
Mumoha sarathistasya rathashaktya samahatah
Sa rathopasthamasadya muhurtam sannyashidata
93.24
चकार सात्यकी राजंस्तत्र कर्मातिमानुषम्
अयोधयच्च यद्द्रोणं रश्मीञ्जग्राह च स्वयम्
Chakara satyaki rajanstatra karmatimanusham
Ayodhayachcha yaddronam rashminjagraha cha svayam
93.25
ततः शरशतेनैव युयुधानो महारथः
अविध्यद्ब्राह्मणं संख्ये हृष्टरूपो विशां पते
Tatah sharashatenaiva yuyudhano maharathah
Avidhyadbrahmanam sankhye hrishtarupo visham pate
93.26
तस्य द्रोणः शरान्पञ्च प्रेषयामास भारत
ते तस्य कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे
Tasya dronah sharanpancha preshayamasa bharata
Te tasya kavacham bhittva papuh shonitamahave
93.27
निर्विद्धस्तु शरैर्घोरैरक्रुध्यत्सात्यकिर्भृशम्
सायकान्व्यसृजच्चापि वीरो रुक्मरथं प्रति
Nirviddhastu sharairghorairakrudhyatsatyakirbhrisham
Sayakanvyasrijachchapi viro rukmaratham prati
93.28
ततो द्रोणस्य यन्तारं निपात्यैकेषुणा भुवि
अश्वान्व्यद्रावयद्बाणैर्हतसूतान्महात्मनः
Tato dronasya yantaram nipatyaikeshuna bhuvi
Ashvanvyadravayadbanairhatasutanmahatmanah
93.29
स रथः प्रद्रुतः संख्ये मण्डलानि सहस्रशः
चकार राजतो राजन्भ्राजमान इवांशुमान्
Sa rathah pradrutah sankhye mandalani sahasrashah
Chakara rajato rajanbhrajamana ivanshuman
93.30
अभिद्रवत गृह्णीत हयान्द्रोणस्य धावत
इति स्म चुक्रुशुः सर्वे राजपुत्राः सराजकाः
Abhidravata grihnita hayandronasya dhavata
Iti sma chukrushuh sarve rajaputrah sarajakah
93.31
ते सात्यकिमपास्याशु राजन्युधि महारथाः
यतो द्रोणस्ततः सर्वे सहसा समुपाद्रवन्
Te satyakimapasyashu rajanyudhi maharathah
Yato dronastatah sarve sahasa samupadravan
93.32
तान्दृष्ट्वा प्रद्रुतान्सर्वान्सात्वतेन शरार्दितान्
प्रभग्नं पुनरेवासीत्तव सैन्यं समाकुलम्
Tandrishtva pradrutansarvansatvatena shararditan
Prabhagnam punarevasittava sainyam samakulam
93.33
व्यूहस्यैव पुनर्द्वारं गत्वा द्रोणो व्यवस्थितः
वातायमानैस्तैरश्वैर्हृतो वृष्णिशरार्दितैः
Vyuhasyaiva punardvaram gatva drono vyavasthitah
Vatayamanaistairashvairhrito vrishnishararditaih
93.34
पाण्डुपाञ्चालसंभग्नं व्यूहमालोक्य वीर्यवान्
शैनेये नाकरोद्यत्नं व्यूहस्यैवाभिरक्षणे
Pandupanchalasambhagnam vyuhamalokya viryavan
Shaineye nakarodyatnam vyuhasyaivabhirakshane
93.35
निवार्य पाण्डुपाञ्चालान्द्रोणाग्निः प्रदहन्निव
तस्थौ क्रोधाग्निसंदीप्तः कालसूर्य इवोदितः
Nivarya pandupanchalandronagnih pradahanniva
Tasthau krodhagnisandiptah kalasurya ivoditah