UtshovChapter 92
92.1
संजय उवाच
ते किरन्तः शरव्रातान्सर्वे यत्ताः प्रहारिणः
त्वरमाणा महाराज युयुधानमयोधयन्
Sanjaya uvacha
Te kirantah sharavratansarve yattah praharinah
Tvaramana maharaja yuyudhanamayodhayan
92.2
तं द्रोणः सप्तसप्तत्या जघान निशितैः शरैः
दुर्मर्षणो द्वादशभिर्दुःसहो दशभिः शरैः
Tam dronah saptasaptatya jaghana nishitaih sharaih
Durmarshano dvadashabhirduhsaho dashabhih sharaih
92.3
विकर्णश्चापि निशितैस्त्रिंशद्भिः कङ्कपत्रिभिः
विव्याध सव्ये पार्श्वे तु स्तनाभ्यामन्तरे तथा
Vikarnashchapi nishitaistrinshadbhih kankapatribhih
Vivyadha savye parshve tu stanabhyamantare tatha
92.4
दुर्मुखो दशभिर्बाणैस्तथा दुःशासनोऽष्टभिः
चित्रसेनश्च शैनेयं द्वाभ्यां विव्याध मारिष
Durmukho dashabhirbanaistatha duhshasanoshtabhih
Chitrasenashcha shaineyam dvabhyam vivyadha marisha
92.5
दुर्योधनश्च महता शरवर्षेण माधवम्
अपीडयद्रणे राजञ्शूराश्चान्ये महारथाः
Duryodhanashcha mahata sharavarshena madhavam
Apidayadrane rajanshurashchanye maharathah
92.6
सर्वतः प्रतिविद्धस्तु तव पुत्रैर्महारथैः
तान्प्रत्यविध्यच्छैनेयः पृथक्पृथगजिह्मगैः
Sarvatah pratividdhastu tava putrairmaharathaih
Tanpratyavidhyachchhaineyah prithakprithagajihmagaih
92.7
भारद्वाजं त्रिभिर्बाणैर्दुःसहं नवभिस्तथा
विकर्णं पञ्चविंशत्या चित्रसेनं च सप्तभिः
Bharadvajam tribhirbanairduhsaham navabhistatha
Vikarnam panchavinshatya chitrasenam cha saptabhih
92.8
दुर्मर्षणं द्वादशभिश्चतुर्भिश्च विविंशतिम्
सत्यव्रतं च नवभिर्विजयं दशभिः शरैः
Durmarshanam dvadashabhishchaturbhishcha vivinshatim
Satyavratam cha navabhirvijayam dashabhih sharaih
92.9
ततो रुक्माङ्गदं चापं विधुन्वानो महारथः
अभ्ययात्सात्यकिस्तूर्णं पुत्रं तव महारथम्
Tato rukmangadam chapam vidhunvano maharathah
Abhyayatsatyakisturnam putram tava maharatham
92.10
राजानं सर्वलोकस्य सर्वशस्त्रभृतां वरम्
शरैरभ्याहनद्गाढं ततो युद्धमभूत्तयोः
Rajanam sarvalokasya sarvashastrabhritam varam
Sharairabhyahanadgadham tato yuddhamabhuttayoh
92.11
विमुञ्चन्तौ शरांस्तीक्ष्णान्संदधानौ च सायकान्
अदृश्यं समरेऽन्योन्यं चक्रतुस्तौ महारथौ
Vimunchantau sharanstikshnansandadhanau cha sayakan
Adrishyam samarenyonyam chakratustau maharathau
92.12
सात्यकिः कुरुराजेन निर्विद्धो बह्वशोभत
अस्रवद्रुधिरं भूरि स्वरसं चन्दनो यथा
Satyakih kururajena nirviddho bahvashobhata
Asravadrudhiram bhuri svarasam chandano yatha
92.13
सात्वतेन च बाणौघैर्निर्विद्धस्तनयस्तव
शातकुम्भमयापीडो बभौ यूप इवोच्छ्रितः
Satvatena cha banaughairnirviddhastanayastava
Shatakumbhamayapido babhau yupa ivochchhritah
92.14
माधवस्तु रणे राजन्कुरुराजस्य धन्विनः
धनुश्चिच्छेद सहसा क्षुरप्रेण हसन्निव
अथैनं छिन्नधन्वानं शरैर्बहुभिराचिनोत्
Madhavastu rane rajankururajasya dhanvinah
Dhanushchichchheda sahasa kshuraprena hasanniva
Athainam chhinnadhanvanam sharairbahubhirachinot
92.15
निर्भिन्नश्च शरैस्तेन द्विषता क्षिप्रकारिणा
नामृष्यत रणे राजा शत्रोर्विजयलक्षणम्
Nirbhinnashcha sharaistena dvishata kshiprakarina
Namrishyata rane raja shatrorvijayalakshanam
92.16
अथान्यद्धनुरादाय हेमपृष्ठं दुरासदम्
विव्याध सात्यकिं तूर्णं सायकानां शतेन ह
Athanyaddhanuradaya hemaprishtham durasadam
Vivyadha satyakim turnam sayakanam shatena ha
92.17
सोऽतिविद्धो बलवता पुत्रेण तव धन्विना
अमर्षवशमापन्नस्तव पुत्रमपीडयत्
Sotividdho balavata putrena tava dhanvina
Amarshavashamapannastava putramapidayat
92.18
पीडितं नृपतिं दृष्ट्वा तव पुत्रा महारथाः
सात्वतं शरवर्षेण छादयामासुरञ्जसा
Piditam nripatim drishtva tava putra maharathah
Satvatam sharavarshena chhadayamasuranjasa
92.19
स छाद्यमानो बहुभिस्तव पुत्रैर्महारथैः
एकैकं पञ्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिः
Sa chhadyamano bahubhistava putrairmaharathaih
Ekaikam panchabhirviddhva punarvivyadha saptabhih
92.20
दुर्योधनं च त्वरितो विव्याधाष्टभिराशुगैः
प्रहसंश्चास्य चिच्छेद कार्मुकं रिपुभीषणम्
Duryodhanam cha tvarito vivyadhashtabhirashugaih
Prahasanshchasya chichchheda karmukam ripubhishanam
92.21
नागं मणिमयं चैव शरैर्ध्वजमपातयत्
हत्वा तु चतुरो वाहांश्चतुर्भिर्निशितैः शरैः
सारथिं पातयामास क्षुरप्रेण महायशाः
Nagam manimayam chaiva sharairdhvajamapatayat
Hatva tu chaturo vahanshchaturbhirnishitaih sharaih
Sarathim patayamasa kshuraprena mahayashah
92.22
एतस्मिन्नन्तरे चैव कुरुराजं महारथम्
अवाकिरच्छरैर्हृष्टो बहुभिर्मर्मभेदिभिः
Etasminnantare chaiva kururajam maharatham
Avakirachchharairhrishto bahubhirmarmabhedibhih
92.23
स वध्यमानः समरे शैनेयस्य शरोत्तमैः
प्राद्रवत्सहसा राजन्पुत्रो दुर्योधनस्तव
आप्लुतश्च ततो यानं चित्रसेनस्य धन्विनः
Sa vadhyamanah samare shaineyasya sharottamaih
Pradravatsahasa rajanputro duryodhanastava
Aplutashcha tato yanam chitrasenasya dhanvinah
92.24
हाहाभूतं जगच्चासीद्दृष्ट्वा राजानमाहवे
ग्रस्यमानं सात्यकिना खे सोममिव राहुणा
Hahabhutam jagachchasiddrishtva rajanamahave
Grasyamanam satyakina khe somamiva rahuna
92.25
तं तु शब्दं महच्छ्रुत्वा कृतवर्मा महारथः
अभ्ययात्सहसा तत्र यत्रास्ते माधवः प्रभुः
Tam tu shabdam mahachchhrutva kritavarma maharathah
Abhyayatsahasa tatra yatraste madhavah prabhuh
92.26
विधुन्वानो धनुःश्रेष्ठं चोदयंश्चैव वाजिनः
भर्त्सयन्सारथिं चोग्रं याहि याहीति सत्वरः
Vidhunvano dhanuhshreshtham chodayanshchaiva vajinah
Bhartsayansarathim chogram yahi yahiti satvarah
92.27
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य व्यादितास्यमिवान्तकम्
युयुधानो महाराज यन्तारमिदमब्रवीत्
Tamapatantam samprekshya vyaditasyamivantakam
Yuyudhano maharaja yantaramidamabravit
92.28
कृतवर्मा रथेनैष द्रुतमापतते शरी
प्रत्युद्याहि रथेनैनं प्रवरं सर्वधन्विनाम्
Kritavarma rathenaisha drutamapatate shari
Pratyudyahi rathenainam pravaram sarvadhanvinam
92.29
ततः प्रजविताश्वेन विधिवत्कल्पितेन च
आससाद रणे भोजं प्रतिमानं धनुष्मताम्
Tatah prajavitashvena vidhivatkalpitena cha
Asasada rane bhojam pratimanam dhanushmatam
92.30
ततः परमसंक्रुद्धौ ज्वलन्ताविव पावकौ
समेयातां नरव्याघ्रौ व्याघ्राविव तरस्विनौ
Tatah paramasankruddhau jvalantaviva pavakau
Sameyatam naravyaghrau vyaghraviva tarasvinau
92.31
कृतवर्मा तु शैनेयं षड्विंशत्या समार्पयत्
निशितैः सायकैस्तीक्ष्णैर्यन्तारं चास्य सप्तभिः
Kritavarma tu shaineyam shadvinshatya samarpayat
Nishitaih sayakaistikshnairyantaram chasya saptabhih
92.32
चतुरश्च हयोदारांश्चतुर्भिः परमेषुभिः
अविध्यत्साधुदान्तान्वै सैन्धवान्सात्वतस्य ह
Chaturashcha hayodaranshchaturbhih parameshubhih
Avidhyatsadhudantanvai saindhavansatvatasya ha
92.33
रुक्मध्वजो रुक्मपृष्ठं महद्विस्फार्य कार्मुकम्
रुक्माङ्गदी रुक्मवर्मा रुक्मपुङ्खानवाकिरत्
Rukmadhvajo rukmaprishtham mahadvispharya karmukam
Rukmangadi rukmavarma rukmapunkhanavakirat
92.34
ततोऽशीतिं शिनेः पौत्रः सायकान्कृतवर्मणे
प्राहिणोत्त्वरया युक्तो द्रष्टुकामो धनंजयम्
Tatoshitim shineh pautrah sayakankritavarmane
Prahinottvaraya yukto drashtukamo dhananjayam
92.35
सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुतापनः
समकम्पत दुर्धर्षः क्षितिकम्पे यथाचलः
Sotividdho balavata shatruna shatrutapanah
Samakampata durdharshah kshitikampe yathachalah
92.36
त्रिषष्ट्या चतुरोऽस्याश्वान्सप्तभिः सारथिं शरैः
विव्याध निशितैस्तूर्णं सात्यकिः कृतवर्मणः
Trishashtya chaturosyashvansaptabhih sarathim sharaih
Vivyadha nishitaisturnam satyakih kritavarmanah
92.37
सुवर्णपुङ्खं विशिखं समाधाय स सात्यकिः
व्यसृजत्तं महाज्वालं संक्रुद्धमिव पन्नगम्
Suvarnapunkham vishikham samadhaya sa satyakih
Vyasrijattam mahajvalam sankruddhamiva pannagam
92.38
सोऽविशत्कृतवर्माणं यमदण्डोपमः शरः
जाम्बूनदविचित्रं च वर्म निर्भिद्य भानुमत्
अभ्यगाद्धरणीमुग्रो रुधिरेण समुक्षितः
Sovishatkritavarmanam yamadandopamah sharah
Jambunadavichitram cha varma nirbhidya bhanumat
Abhyagaddharanimugro rudhirena samukshitah
92.39
संजातरुधिरश्चाजौ सात्वतेषुभिरर्दितः
प्रचलन्धनुरुत्सृज्य न्यपतत्स्यन्दनोत्तमे
Sanjatarudhirashchajau satvateshubhirarditah
Prachalandhanurutsrijya nyapatatsyandanottame
92.40
स सिंहदंष्ट्रो जानुभ्यामापन्नोऽमितविक्रमः
शरार्दितः सात्यकिना रथोपस्थे नरर्षभः
Sa sinhadanshtro janubhyamapannomitavikramah
Shararditah satyakina rathopasthe nararshabhah
92.41
सहस्रबाहोः सदृशमक्षोभ्यमिव सागरम्
निवार्य कृतवर्माणं सात्यकिः प्रययौ ततः
Sahasrabahoh sadrishamakshobhyamiva sagaram
Nivarya kritavarmanam satyakih prayayau tatah
92.42
खड्गशक्तिधनुःकीर्णां गजाश्वरथसंकुलाम्
प्रवर्तितोग्ररुधिरां शतशः क्षत्रियर्षभैः
Khadgashaktidhanuhkirnam gajashvarathasankulam
Pravartitograrudhiram shatashah kshatriyarshabhaih
92.43
प्रेक्षतां सर्वसैन्यानां मध्येन शिनिपुंगवः
अभ्यगाद्वाहिनीं भित्त्वा वृत्रहेवासुरीं चमूम्
Prekshatam sarvasainyanam madhyena shinipungavah
Abhyagadvahinim bhittva vritrahevasurim chamum
92.44
समाश्वास्य च हार्दिक्यो गृह्य चान्यन्महद्धनुः
तस्थौ तत्रैव बलवान्वारयन्युधि पाण्डवान्
Samashvasya cha hardikyo grihya chanyanmahaddhanuh
Tasthau tatraiva balavanvarayanyudhi pandavan