UtshovChapter 80
80.1
धृतराष्ट्र उवाच
ध्वजान्बहुविधाकारान्भ्राजमानानतिश्रिया
पार्थानां मामकानां च तान्ममाचक्ष्व संजय
Dhritarashtra uvacha
Dhvajanbahuvidhakaranbhrajamananatishriya
Parthanam mamakanam cha tanmamachakshva sanjaya
80.2
संजय उवाच
ध्वजान्बहुविधाकाराञ्शृणु तेषां महात्मनाम्
रूपतो वर्णतश्चैव नामतश्च निबोध मे
Sanjaya uvacha
Dhvajanbahuvidhakaranshrinu tesham mahatmanam
Rupato varnatashchaiva namatashcha nibodha me
80.3
तेषां तु रथमुह्यानां रथेषु विविधा ध्वजाः
प्रत्यदृश्यन्त राजेन्द्र ज्वलिता इव पावकाः
Tesham tu rathamuhyanam ratheshu vividha dhvajah
Pratyadrishyanta rajendra jvalita iva pavakah
80.4
काञ्चनाः काञ्चनापीडाः काञ्चनस्रगलंकृताः
काञ्चनानीव शृङ्गाणि काञ्चनस्य महागिरेः
Kanchanah kanchanapidah kanchanasragalankritah
Kanchananiva shringani kanchanasya mahagireh
80.5
ते ध्वजाः संवृतास्तेषां पताकाभिः समन्ततः
नानावर्णविरागाभिर्विबभुः सर्वतो वृताः
Te dhvajah sanvritastesham patakabhih samantatah
Nanavarnaviragabhirvibabhuh sarvato vritah
80.6
पताकाश्च ततस्तास्तु श्वसनेन समीरिताः
नृत्यमानाः व्यदृश्यन्त रङ्गमध्ये विलासिकाः
Patakashcha tatastastu shvasanena samiritah
Nrityamanah vyadrishyanta rangamadhye vilasikah
80.7
इन्द्रायुधसवर्णाभाः पताका भरतर्षभ
दोधूयमाना रथिनां शोभयन्ति महारथान्
Indrayudhasavarnabhah pataka bharatarshabha
Dodhuyamana rathinam shobhayanti maharathan
80.8
सिंहलाङ्गूलमुग्रास्यं ध्वजं वानरलक्षणम्
धनंजयस्य संग्रामे प्रत्यपश्याम भैरवम्
Sinhalangulamugrasyam dhvajam vanaralakshanam
Dhananjayasya sangrame pratyapashyama bhairavam
80.9
स वानरवरो राजन्पताकाभिरलंकृतः
त्रासयामास तत्सैन्यं ध्वजो गाण्डीवधन्वनः
Sa vanaravaro rajanpatakabhiralankritah
Trasayamasa tatsainyam dhvajo gandivadhanvanah
80.10
तथैव सिंहलाङ्गूलं द्रोणपुत्रस्य भारत
ध्वजाग्रं समपश्याम बालसूर्यसमप्रभम्
Tathaiva sinhalangulam dronaputrasya bharata
Dhvajagram samapashyama balasuryasamaprabham
80.11
काञ्चनं पवनोद्धूतं शक्रध्वजसमप्रभम्
नन्दनं कौरवेन्द्राणां द्रौणेर्लक्षणमुच्छ्रितम्
Kanchanam pavanoddhutam shakradhvajasamaprabham
Nandanam kauravendranam draunerlakshanamuchchhritam
80.12
हस्तिकक्ष्या पुनर्हैमी बभूवाधिरथेर्ध्वजे
आहवे खं महाराज ददृशे पूरयन्निव
Hastikakshya punarhaimi babhuvadhiratherdhvaje
Ahave kham maharaja dadrishe purayanniva
80.13
पताकी काञ्चनस्रग्वी ध्वजः कर्णस्य संयुगे
नृत्यतीव रथोपस्थे श्वसनेन समीरितः
Pataki kanchanasragvi dhvajah karnasya sanyuge
Nrityativa rathopasthe shvasanena samiritah
80.14
आचार्यस्य च पाण्डूनां ब्राह्मणस्य यशस्विनः
गोवृषो गौतमस्यासीत्कृपस्य सुपरिष्कृतः
Acharyasya cha pandunam brahmanasya yashasvinah
Govrisho gautamasyasitkripasya suparishkritah
80.15
स तेन भ्राजते राजन्गोवृषेण महारथः
त्रिपुरघ्नरथो यद्वद्गोवृषेण विराजते
Sa tena bhrajate rajangovrishena maharathah
Tripuraghnaratho yadvadgovrishena virajate
80.16
मयूरो वृषसेनस्य काञ्चनो मणिरत्नवान्
व्याहरिष्यन्निवातिष्ठत्सेनाग्रमपि शोभयन्
Mayuro vrishasenasya kanchano maniratnavan
Vyaharishyannivatishthatsenagramapi shobhayan
80.17
तेन तस्य रथो भाति मयूरेण महात्मनः
यथा स्कन्दस्य राजेन्द्र मयूरेण विराजता
Tena tasya ratho bhati mayurena mahatmanah
Yatha skandasya rajendra mayurena virajata
80.18
मद्रराजस्य शल्यस्य ध्वजाग्रेऽग्निशिखामिव
सौवर्णीं प्रतिपश्याम सीतामप्रतिमां शुभाम्
Madrarajasya shalyasya dhvajagregnishikhamiva
Sauvarnim pratipashyama sitamapratimam shubham
80.19
सा सीता भ्राजते तस्य रथमास्थाय मारिष
सर्वबीजविरूढेव यथा सीता श्रिया वृता
Sa sita bhrajate tasya rathamasthaya marisha
Sarvabijavirudheva yatha sita shriya vrita
80.20
वराहः सिन्धुराजस्य राजतोऽभिविराजते
ध्वजाग्रेऽलोहितार्काभो हेमजालपरिष्कृतः
Varahah sindhurajasya rajatobhivirajate
Dhvajagrelohitarkabho hemajalaparishkritah
80.21
शुशुभे केतुना तेन राजतेन जयद्रथः
यथा देवासुरे युद्धे पुरा पूषा स्म शोभते
Shushubhe ketuna tena rajatena jayadrathah
Yatha devasure yuddhe pura pusha sma shobhate
80.22
सौमदत्तेः पुनर्यूपो यज्ञशीलस्य धीमतः
ध्वजः सूर्य इवाभाति सोमश्चात्र प्रदृश्यते
Saumadatteh punaryupo yagyashilasya dhimatah
Dhvajah surya ivabhati somashchatra pradrishyate
80.23
स यूपः काञ्चनो राजन्सौमदत्तेर्विराजते
राजसूये मखश्रेष्ठे यथा यूपः समुच्छ्रितः
Sa yupah kanchano rajansaumadattervirajate
Rajasuye makhashreshthe yatha yupah samuchchhritah
80.24
शलस्य तु महाराज राजतो द्विरदो महान्
केतुः काञ्चनचित्राङ्गैर्मयूरैरुपशोभितः
Shalasya tu maharaja rajato dvirado mahan
Ketuh kanchanachitrangairmayurairupashobhitah
80.25
स केतुः शोभयामास सैन्यं ते भरतर्षभ
यथा श्वेतो महानागो देवराजचमूं तथा
Sa ketuh shobhayamasa sainyam te bharatarshabha
Yatha shveto mahanago devarajachamum tatha
80.26
नागो मणिमयो राज्ञो ध्वजः कनकसंवृतः
किङ्किणीशतसंह्रादो भ्राजंश्चित्रे रथोत्तमे
Nago manimayo ragyo dhvajah kanakasanvritah
Kinkinishatasanhrado bhrajanshchitre rathottame
80.27
व्यभ्राजत भृशं राजन्पुत्रस्तव विशां पते
ध्वजेन महता संख्ये कुरूणामृषभस्तदा
Vyabhrajata bhrisham rajanputrastava visham pate
Dhvajena mahata sankhye kurunamrishabhastada
80.28
नवैते तव वाहिन्यामुच्छ्रिताः परमध्वजाः
व्यदीपयंस्ते पृतनां युगान्तादित्यसंनिभाः
Navaite tava vahinyamuchchhritah paramadhvajah
Vyadipayanste pritanam yugantadityasannibhah
80.29
दशमस्त्वर्जुनस्यासीदेक एव महाकपिः
अदीप्यतार्जुनो येन हिमवानिव वह्निना
Dashamastvarjunasyasideka eva mahakapih
Adipyatarjuno yena himavaniva vahnina
80.30
ततश्चित्राणि शुभ्राणि सुमहान्ति महारथाः
कार्मुकाण्याददुस्तूर्णमर्जुनार्थे परंतपाः
Tatashchitrani shubhrani sumahanti maharathah
Karmukanyadadusturnamarjunarthe parantapah
80.31
तथैव धनुरायच्छत्पार्थः शत्रुविनाशनः
गाण्डीवं दिव्यकर्मा तद्राजन्दुर्मन्त्रिते तव
Tathaiva dhanurayachchhatparthah shatruvinashanah
Gandivam divyakarma tadrajandurmantrite tava
80.32
तवापराधाद्धि नरा निहता बहुधा युधि
नानादिग्भ्यः समाहूताः सहयाः सरथद्विपाः
Tavaparadhaddhi nara nihata bahudha yudhi
Nanadigbhyah samahutah sahayah sarathadvipah
80.33
तेषामासीद्व्यतिक्षेपो गर्जतामितरेतरम्
दुर्योधनमुखानां च पाण्डूनामृषभस्य च
Teshamasidvyatikshepo garjatamitaretaram
Duryodhanamukhanam cha pandunamrishabhasya cha
80.34
तत्राद्भुतं परं चक्रे कौन्तेयः कृष्णसारथिः
यदेको बहुभिः सार्धं समागच्छदभीतवत्
Tatradbhutam param chakre kaunteyah krishnasarathih
Yadeko bahubhih sardham samagachchhadabhitavat
80.35
अशोभत महाबाहुर्गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः
जिगीषुस्तान्नरव्याघ्राञ्जिघांसुश्च जयद्रथम्
Ashobhata mahabahurgandivam vikshipandhanuh
Jigishustannaravyaghranjighansushcha jayadratham
80.36
तत्रार्जुनो महाराज शरैर्मुक्तैः सहस्रशः
अदृश्यानकरोद्योधांस्तावकाञ्शत्रुतापनः
Tatrarjuno maharaja sharairmuktaih sahasrashah
Adrishyanakarodyodhanstavakanshatrutapanah
80.37
ततस्तेऽपि नरव्याघ्राः पार्थं सर्वे महारथाः
अदृश्यं समरे चक्रुः सायकौघैः समन्ततः
Tatastepi naravyaghrah partham sarve maharathah
Adrishyam samare chakruh sayakaughaih samantatah
80.38
संवृते नरसिंहैस्तैः कुरूणामृषभेऽर्जुने
महानासीत्समुद्धूतस्तस्य सैन्यस्य निस्वनः
Sanvrite narasinhaistaih kurunamrishabherjune
Mahanasitsamuddhutastasya sainyasya nisvanah