UtshovChapter 78
78.1
संजय उवाच
एवमुक्त्वार्जुनं राजा त्रिभिर्मर्मातिगैः शरैः
प्रत्यविध्यन्महावेगैश्चतुर्भिश्चतुरो हयान्
Sanjaya uvacha
Evamuktvarjunam raja tribhirmarmatigaih sharaih
Pratyavidhyanmahavegaishchaturbhishchaturo hayan
78.2
वासुदेवं च दशभिः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे
प्रतोदं चास्य भल्लेन छित्त्वा भूमावपातयत्
Vasudevam cha dashabhih pratyavidhyatstanantare
Pratodam chasya bhallena chhittva bhumavapatayat
78.3
तं चतुर्दशभिः पार्थश्चित्रपुङ्खैः शिलाशितैः
अविध्यत्तूर्णमव्यग्रस्तेऽस्याभ्रश्यन्त वर्मणः
Tam chaturdashabhih parthashchitrapunkhaih shilashitaih
Avidhyatturnamavyagrastesyabhrashyanta varmanah
78.4
तेषां वैफल्यमालोक्य पुनर्नव च पञ्च च
प्राहिणोन्निशितान्बाणांस्ते चाभ्रश्यन्त वर्मणः
Tesham vaiphalyamalokya punarnava cha pancha cha
Prahinonnishitanbananste chabhrashyanta varmanah
78.5
अष्टाविंशत्तु तान्बाणानस्तान्विप्रेक्ष्य निष्फलान्
अब्रवीत्परवीरघ्नः कृष्णोऽर्जुनमिदं वचः
Ashtavinshattu tanbananastanviprekshya nishphalan
Abravitparaviraghnah krishnorjunamidam vachah
78.6
अदृष्टपूर्वं पश्यामि शिलानामिव सर्पणम्
त्वया संप्रेषिताः पार्थ नार्थं कुर्वन्ति पत्रिणः
Adrishtapurvam pashyami shilanamiva sarpanam
Tvaya sampreshitah partha nartham kurvanti patrinah
78.7
कच्चिद्गाण्डीवतः प्राणास्तथैव भरतर्षभ
मुष्टिश्च ते यथापूर्वं भुजयोश्च बलं तव
Kachchidgandivatah pranastathaiva bharatarshabha
Mushtishcha te yathapurvam bhujayoshcha balam tava
78.8
न चेद्विधेरयं कालः प्राप्तः स्यादद्य पश्चिमः
तव चैवास्य शत्रोश्च तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः
Na chedvidherayam kalah praptah syadadya pashchimah
Tava chaivasya shatroshcha tanmamachakshva prichchhatah
78.9
विस्मयो मे महान्पार्थ तव दृष्ट्वा शरानिमान्
व्यर्थान्निपततः संख्ये दुर्योधनरथं प्रति
Vismayo me mahanpartha tava drishtva sharaniman
Vyarthannipatatah sankhye duryodhanaratham prati
78.10
वज्राशनिसमा घोराः परकायावभेदिनः
शराः कुर्वन्ति ते नार्थं पार्थ काद्य विडम्बना
Vajrashanisama ghorah parakayavabhedinah
Sharah kurvanti te nartham partha kadya vidambana
78.11
अर्जुन उवाच
द्रोणेनैषा मतिः कृष्ण धार्तराष्ट्रे निवेशिता
अन्ते विहितमस्त्राणामेतत्कवचधारणम्
Arjuna uvacha
Dronenaisha matih krishna dhartarashtre niveshita
Ante vihitamastranametatkavachadharanam
78.12
अस्मिन्नन्तर्हितं कृष्ण त्रैलोक्यमपि वर्मणि
एको द्रोणो हि वेदैतदहं तस्माच्च सत्तमात्
Asminnantarhitam krishna trailokyamapi varmani
Eko drono hi vedaitadaham tasmachcha sattamat
78.13
न शक्यमेतत्कवचं बाणैर्भेत्तुं कथंचन
अपि वज्रेण गोविन्द स्वयं मघवता युधि
Na shakyametatkavacham banairbhettum kathanchana
Api vajrena govinda svayam maghavata yudhi
78.14
जानंस्त्वमपि वै कृष्ण मां विमोहयसे कथम्
यद्वृत्तं त्रिषु लोकेषु यच्च केशव वर्तते
Jananstvamapi vai krishna mam vimohayase katham
Yadvrittam trishu lokeshu yachcha keshava vartate
78.15
तथा भविष्यद्यच्चैव तत्सर्वं विदितं तव
न त्वेवं वेद वै कश्चिद्यथा त्वं मधुसूदन
Tatha bhavishyadyachchaiva tatsarvam viditam tava
Na tvevam veda vai kashchidyatha tvam madhusudana
78.16
एष दुर्योधनः कृष्ण द्रोणेन विहितामिमाम्
तिष्ठत्यभीतवत्संख्ये बिभ्रत्कवचधारणाम्
Esha duryodhanah krishna dronena vihitamimam
Tishthatyabhitavatsankhye bibhratkavachadharanam
78.17
यत्त्वत्र विहितं कार्यं नैष तद्वेत्ति माधव
स्त्रीवदेष बिभर्त्येतां युक्तां कवचधारणाम्
Yattvatra vihitam karyam naisha tadvetti madhava
Strivadesha bibhartyetam yuktam kavachadharanam
78.18
पश्य बाह्वोश्च मे वीर्यं धनुषश्च जनार्दन
पराजयिष्ये कौरव्यं कवचेनापि रक्षितम्
Pashya bahvoshcha me viryam dhanushashcha janardana
Parajayishye kauravyam kavachenapi rakshitam
78.19
इदमङ्गिरसे प्रादाद्देवेशो वर्म भास्वरम्
पुनर्ददौ सुरपतिर्मह्यं वर्म ससंग्रहम्
Idamangirase pradaddevesho varma bhasvaram
Punardadau surapatirmahyam varma sasangraham
78.20
दैवं यद्यस्य वर्मैतद्ब्रह्मणा वा स्वयं कृतम्
नैतद्गोप्स्यति दुर्बुद्धिमद्य बाणहतं मया
Daivam yadyasya varmaitadbrahmana va svayam kritam
Naitadgopsyati durbuddhimadya banahatam maya
78.21
संजय उवाच
एवमुक्त्वार्जुनो बाणानभिमन्त्र्य व्यकर्षयत्
विकृष्यमाणांस्तेनैवं धनुर्मध्यगताञ्शरान्
तानस्यास्त्रेण चिच्छेद द्रौणिः सर्वास्त्रघातिना
Sanjaya uvacha
Evamuktvarjuno bananabhimantrya vyakarshayat
Vikrishyamananstenaivam dhanurmadhyagatansharan
Tanasyastrena chichchheda draunih sarvastraghatina
78.22
तान्निकृत्तानिषून्दृष्ट्वा दूरतो ब्रह्मवादिना
न्यवेदयत्केशवाय विस्मितः श्वेतवाहनः
Tannikrittanishundrishtva durato brahmavadina
Nyavedayatkeshavaya vismitah shvetavahanah
78.23
नैतदस्त्रं मया शक्यं द्विः प्रयोक्तुं जनार्दन
अस्त्रं मामेव हन्याद्धि पश्य त्वद्य बलं मम
Naitadastram maya shakyam dvih prayoktum janardana
Astram mameva hanyaddhi pashya tvadya balam mama
78.24
ततो दुर्योधनः कृष्णौ नवभिर्नतपर्वभिः
अविध्यत रणे राजञ्शरैराशीविषोपमैः
भूय एवाभ्यवर्षच्च समरे कृष्णपाण्डवौ
Tato duryodhanah krishnau navabhirnataparvabhih
Avidhyata rane rajansharairashivishopamaih
Bhuya evabhyavarshachcha samare krishnapandavau
78.25
शरवर्षेण महता ततोऽहृष्यन्त तावकाः
चक्रुर्वादित्रनिनदान्सिंहनादरवांस्तथा
Sharavarshena mahata tatohrishyanta tavakah
Chakrurvaditraninadansinhanadaravanstatha
78.26
ततः क्रुद्धो रणे पार्थः सृक्कणी परिसंलिहन्
नापश्यत ततोऽस्याङ्गं यन्न स्याद्वर्मरक्षितम्
Tatah kruddho rane parthah srikkani parisanlihan
Napashyata tatosyangam yanna syadvarmarakshitam
78.27
ततोऽस्य निशितैर्बाणैः सुमुक्तैरन्तकोपमैः
हयांश्चकार निर्देहानुभौ च पार्ष्णिसारथी
Tatosya nishitairbanaih sumuktairantakopamaih
Hayanshchakara nirdehanubhau cha parshnisarathi
78.28
धनुरस्याच्छिनच्चित्रं हस्तावापं च वीर्यवान्
रथं च शकलीकर्तुं सव्यसाची प्रचक्रमे
Dhanurasyachchhinachchitram hastavapam cha viryavan
Ratham cha shakalikartum savyasachi prachakrame
78.29
दुर्योधनं च बाणाभ्यां तीक्ष्णाभ्यां विरथीकृतम्
अविध्यद्धस्ततलयोरुभयोरर्जुनस्तदा
Duryodhanam cha banabhyam tikshnabhyam virathikritam
Avidhyaddhastatalayorubhayorarjunastada
78.30
तं कृच्छ्रामापदं प्राप्तं दृष्ट्वा परमधन्विनः
समापेतुः परीप्सन्तो धनंजयशरार्दितम्
Tam krichchhramapadam praptam drishtva paramadhanvinah
Samapetuh paripsanto dhananjayashararditam
78.31
ते रथैर्बहुसाहस्रैः कल्पितैः कुञ्जरैर्हयैः
पदात्योघैश्च संरब्धैः परिवव्रुर्धनंजयम्
Te rathairbahusahasraih kalpitaih kunjarairhayaih
Padatyoghaishcha sanrabdhaih parivavrurdhananjayam
78.32
अथ नार्जुनगोविन्दौ रथो वापि व्यदृश्यत
अस्त्रवर्षेण महता जनौघैश्चापि संवृतौ
Atha narjunagovindau ratho vapi vyadrishyata
Astravarshena mahata janaughaishchapi sanvritau
78.33
ततोऽर्जुनोऽस्त्रवीर्येण निजघ्ने तां वरूथिनीम्
तत्र व्यङ्गीकृताः पेतुः शतशोऽथ रथद्विपाः
Tatorjunostraviryena nijaghne tam varuthinim
Tatra vyangikritah petuh shatashotha rathadvipah
78.34
ते हता हन्यमानाश्च न्यगृह्णंस्तं रथोत्तमम्
स रथस्तम्भितस्तस्थौ क्रोशमात्रं समन्ततः
Te hata hanyamanashcha nyagrihnanstam rathottamam
Sa rathastambhitastasthau kroshamatram samantatah
78.35
ततोऽर्जुनं वृष्णिवीरस्त्वरितो वाक्यमब्रवीत्
धनुर्विस्फारयात्यर्थमहं ध्मास्यामि चाम्बुजम्
Tatorjunam vrishnivirastvarito vakyamabravit
Dhanurvispharayatyarthamaham dhmasyami chambujam
78.36
ततो विस्फार्य बलवद्गाण्डीवं जघ्निवान्रिपून्
महता शरवर्षेण तलशब्देन चार्जुनः
Tato vispharya balavadgandivam jaghnivanripun
Mahata sharavarshena talashabdena charjunah
78.37
पाञ्चजन्यं च बलवद्दध्मौ तारेण केशवः
रजसा ध्वस्तपक्ष्मान्तः प्रस्विन्नवदनो भृशम्
Panchajanyam cha balavaddadhmau tarena keshavah
Rajasa dhvastapakshmantah prasvinnavadano bhrisham
78.38
तस्य शङ्खस्य नादेन धनुषो निस्वनेन च
निःसत्त्वाश्च ससत्त्वाश्च क्षितौ पेतुस्तदा जनाः
Tasya shankhasya nadena dhanusho nisvanena cha
Nihsattvashcha sasattvashcha kshitau petustada janah
78.39
तैर्विमुक्तो रथो रेजे वाय्वीरित इवाम्बुदः
जयद्रथस्य गोप्तारस्ततः क्षुब्धाः सहानुगाः
Tairvimukto ratho reje vayvirita ivambudah
Jayadrathasya goptarastatah kshubdhah sahanugah
78.40
ते दृष्ट्वा सहसा पार्थं गोप्तारः सैन्धवस्य तु
चक्रुर्नादान्बहुविधान्कम्पयन्तो वसुंधराम्
Te drishtva sahasa partham goptarah saindhavasya tu
Chakrurnadanbahuvidhankampayanto vasundharam
78.41
बाणशब्दरवांश्चोग्रान्विमिश्राञ्शङ्खनिस्वनैः
प्रादुश्चक्रुर्महात्मानः सिंहनादरवानपि
Banashabdaravanshchogranvimishranshankhanisvanaih
Pradushchakrurmahatmanah sinhanadaravanapi
78.42
तं श्रुत्वा निनदं घोरं तावकानां समुत्थितम्
प्रदध्मतुस्तदा शङ्खौ वासुदेवधनंजयौ
Tam shrutva ninadam ghoram tavakanam samutthitam
Pradadhmatustada shankhau vasudevadhananjayau
78.43
तेन शब्देन महता पूरितेयं वसुंधरा
सशैला सार्णवद्वीपा सपाताला विशां पते
Tena shabdena mahata puriteyam vasundhara
Sashaila sarnavadvipa sapatala visham pate
78.44
स शब्दो भरतश्रेष्ठ व्याप्य सर्वा दिशो दश
प्रतिसस्वान तत्रैव कुरुपाण्डवयोर्बले
Sa shabdo bharatashreshtha vyapya sarva disho dasha
Pratisasvana tatraiva kurupandavayorbale
78.45
तावका रथिनस्तत्र दृष्ट्वा कृष्णधनंजयौ
संरम्भं परमं प्राप्तास्त्वरमाणा महारथाः
Tavaka rathinastatra drishtva krishnadhananjayau
Sanrambham paramam praptastvaramana maharathah
78.46
अथ कृष्णौ महाभागौ तावका दृश्य दंशितौ
अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धास्तदद्भुतमिवाभवत्
Atha krishnau mahabhagau tavaka drishya danshitau
Abhyadravanta sankruddhastadadbhutamivabhavat