UtshovChapter 77
77.1
वासुदेव उवाच
सुयोधनमतिक्रान्तमेनं पश्य धनंजय
आपद्गतमिमं मन्ये नास्त्यस्य सदृशो रथः
Vasudeva uvacha
Suyodhanamatikrantamenam pashya dhananjaya
Apadgatamimam manye nastyasya sadrisho rathah
77.2
दूरपाती महेष्वासः कृतास्त्रो युद्धदुर्मदः
दृढास्त्रश्चित्रयोधी च धार्तराष्ट्रो महाबलः
Durapati maheshvasah kritastro yuddhadurmadah
Dridhastrashchitrayodhi cha dhartarashtro mahabalah
77.3
अत्यन्तसुखसंवृद्धो मानितश्च महारथैः
कृती च सततं पार्थ नित्यं द्वेष्टि च पाण्डवान्
Atyantasukhasanvriddho manitashcha maharathaih
Kriti cha satatam partha nityam dveshti cha pandavan
77.4
तेन युद्धमहं मन्ये प्राप्तकालं तवानघ
अत्र वो द्यूतमायातं विजयायेतराय वा
Tena yuddhamaham manye praptakalam tavanagha
Atra vo dyutamayatam vijayayetaraya va
77.5
अत्र क्रोधविषं पार्थ विमुञ्च चिरसंभृतम्
एष मूलमनर्थानां पाण्डवानां महारथः
Atra krodhavisham partha vimuncha chirasambhritam
Esha mulamanarthanam pandavanam maharathah
77.6
सोऽयं प्राप्तस्तवाक्षेपं पश्य साफल्यमात्मनः
कथं हि राजा राज्यार्थी त्वया गच्छेत संयुगम्
Soyam praptastavakshepam pashya saphalyamatmanah
Katham hi raja rajyarthi tvaya gachchheta sanyugam
77.7
दिष्ट्या त्विदानीं संप्राप्त एष ते बाणगोचरम्
स यथा जीवितं जह्यात्तथा कुरु धनंजय
Dishtya tvidanim samprapta esha te banagocharam
Sa yatha jivitam jahyattatha kuru dhananjaya
77.8
ऐश्वर्यमदसंमूढो नैष दुःखमुपेयिवान्
न च ते संयुगे वीर्यं जानाति पुरुषर्षभ
Aishvaryamadasammudho naisha duhkhamupeyivan
Na cha te sanyuge viryam janati purusharshabha
77.9
त्वां हि लोकास्त्रयः पार्थ ससुरासुरमानुषाः
नोत्सहन्ते रणे जेतुं किमुतैकः सुयोधनः
Tvam hi lokastrayah partha sasurasuramanushah
Notsahante rane jetum kimutaikah suyodhanah
77.10
स दिष्ट्या समनुप्राप्तस्तव पार्थ रथान्तिकम्
जह्येनं वै महाबाहो यथा वृत्रं पुरंदरः
Sa dishtya samanupraptastava partha rathantikam
Jahyenam vai mahabaho yatha vritram purandarah
77.11
एष ह्यनर्थे सततं पराक्रान्तस्तवानघ
निकृत्या धर्मराजं च द्यूते वञ्चितवानयम्
Esha hyanarthe satatam parakrantastavanagha
Nikritya dharmarajam cha dyute vanchitavanayam
77.12
बहूनि सुनृशंसानि कृतान्येतेन मानद
युष्मासु पापमतिना अपापेष्वेव नित्यदा
Bahuni sunrishansani kritanyetena manada
Yushmasu papamatina apapeshveva nityada
77.13
तमनार्यं सदा क्षुद्रं पुरुषं कामचारिणम्
आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा जहि पार्थाविचारयन्
Tamanaryam sada kshudram purusham kamacharinam
Aryam yuddhe matim kritva jahi parthavicharayan
77.14
निकृत्या राज्यहरणं वनवासं च पाण्डव
परिक्लेशं च कृष्णाया हृदि कृत्वा पराक्रम
Nikritya rajyaharanam vanavasam cha pandava
Pariklesham cha krishnaya hridi kritva parakrama
77.15
दिष्ट्यैष तव बाणानां गोचरे परिवर्तते
प्रतिघाताय कार्यस्य दिष्ट्या च यततेऽग्रतः
Dishtyaisha tava bananam gochare parivartate
Pratighataya karyasya dishtya cha yatategratah
77.16
दिष्ट्या जानाति संग्रामे योद्धव्यं हि त्वया सह
दिष्ट्या च सफलाः पार्थ सर्वे कामा हि कामिताः
Dishtya janati sangrame yoddhavyam hi tvaya saha
Dishtya cha saphalah partha sarve kama hi kamitah
77.17
तस्माज्जहि रणे पार्थ धार्तराष्ट्रं कुलाधमम्
यथेन्द्रेण हतः पूर्वं जम्भो देवासुरे मृधे
Tasmajjahi rane partha dhartarashtram kuladhamam
Yathendrena hatah purvam jambho devasure mridhe
77.18
अस्मिन्हते त्वया सैन्यमनाथं भिद्यतामिदम्
वैरस्यास्यास्त्ववभृथो मूलं छिन्धि दुरात्मनाम्
Asminhate tvaya sainyamanatham bhidyatamidam
Vairasyasyastvavabhritho mulam chhindhi duratmanam
77.19
संजय उवाच
तं तथेत्यब्रवीत्पार्थः कृत्यरूपमिदं मम
सर्वमन्यदनादृत्य गच्छ यत्र सुयोधनः
Sanjaya uvacha
Tam tathetyabravitparthah krityarupamidam mama
Sarvamanyadanadritya gachchha yatra suyodhanah
77.20
येनैतद्दीर्घकालं नो भुक्तं राज्यमकण्टकम्
अप्यस्य युधि विक्रम्य छिन्द्यां मूर्धानमाहवे
Yenaitaddirghakalam no bhuktam rajyamakantakam
Apyasya yudhi vikramya chhindyam murdhanamahave
77.21
अपि तस्या अनर्हायाः परिक्लेशस्य माधव
कृष्णायाः शक्नुयां गन्तुं पदं केशप्रधर्षणे
Api tasya anarhayah parikleshasya madhava
Krishnayah shaknuyam gantum padam keshapradharshane
77.22
इत्येवं वादिनौ हृष्टौ कृष्णौ श्वेतान्हयोत्तमान्
प्रेषयामासतुः संख्ये प्रेप्सन्तौ तं नराधिपम्
Ityevam vadinau hrishtau krishnau shvetanhayottaman
Preshayamasatuh sankhye prepsantau tam naradhipam
77.23
तयोः समीपं संप्राप्य पुत्रस्ते भरतर्षभ
न चकार भयं प्राप्ते भये महति मारिष
Tayoh samipam samprapya putraste bharatarshabha
Na chakara bhayam prapte bhaye mahati marisha
77.24
तदस्य क्षत्रियास्तत्र सर्व एवाभ्यपूजयन्
यदर्जुनहृषीकेशौ प्रत्युद्यातोऽविचारयन्
Tadasya kshatriyastatra sarva evabhyapujayan
Yadarjunahrishikeshau pratyudyatovicharayan
77.25
ततः सर्वस्य सैन्यस्य तावकस्य विशां पते
महान्नादो ह्यभूत्तत्र दृष्ट्वा राजानमाहवे
Tatah sarvasya sainyasya tavakasya visham pate
Mahannado hyabhuttatra drishtva rajanamahave
77.26
तस्मिञ्जनसमुन्नादे प्रवृत्ते भैरवे सति
कदर्थीकृत्य ते पुत्रः प्रत्यमित्रमवारयत्
Tasminjanasamunnade pravritte bhairave sati
Kadarthikritya te putrah pratyamitramavarayat
77.27
आवारितस्तु कौन्तेयस्तव पुत्रेण धन्विना
संरम्भमगमद्भूयः स च तस्मिन्परंतपः
Avaritastu kaunteyastava putrena dhanvina
Sanrambhamagamadbhuyah sa cha tasminparantapah
77.28
तौ दृष्ट्वा प्रतिसंरब्धौ दुर्योधनधनंजयौ
अभ्यवैक्षन्त राजानो भीमरूपाः समन्ततः
Tau drishtva pratisanrabdhau duryodhanadhananjayau
Abhyavaikshanta rajano bhimarupah samantatah
77.29
दृष्ट्वा तु पार्थं संरब्धं वासुदेवं च मारिष
प्रहसन्निव पुत्रस्ते योद्धुकामः समाह्वयत्
Drishtva tu partham sanrabdham vasudevam cha marisha
Prahasanniva putraste yoddhukamah samahvayat
77.30
ततः प्रहृष्टो दाशार्हः पाण्डवश्च धनंजयः
व्याक्रोशेतां महानादं दध्मतुश्चाम्बुजोत्तमौ
Tatah prahrishto dasharhah pandavashcha dhananjayah
Vyakroshetam mahanadam dadhmatushchambujottamau
77.31
तौ हृष्टरूपौ संप्रेक्ष्य कौरवेयाश्च सर्वशः
निराशाः समपद्यन्त पुत्रस्य तव जीविते
Tau hrishtarupau samprekshya kauraveyashcha sarvashah
Nirashah samapadyanta putrasya tava jivite
77.32
शोकमीयुः परं चैव कुरवः सर्व एव ते
अमन्यन्त च पुत्रं ते वैश्वानरमुखे हुतम्
Shokamiyuh param chaiva kuravah sarva eva te
Amanyanta cha putram te vaishvanaramukhe hutam
77.33
तथा तु दृष्ट्वा योधास्ते प्रहृष्टौ कृष्णपाण्डवौ
हतो राजा हतो राजेत्यूचुरेवं भयार्दिताः
Tatha tu drishtva yodhaste prahrishtau krishnapandavau
Hato raja hato rajetyuchurevam bhayarditah
77.34
जनस्य संनिनादं तु श्रुत्वा दुर्योधनोऽब्रवीत्
व्येतु वो भीरहं कृष्णौ प्रेषयिष्यामि मृत्यवे
Janasya sanninadam tu shrutva duryodhanobravit
Vyetu vo bhiraham krishnau preshayishyami mrityave
77.35
इत्युक्त्वा सैनिकान्सर्वाञ्जयापेक्षी नराधिपः
पार्थमाभाष्य संरम्भादिदं वचनमब्रवीत्
Ityuktva sainikansarvanjayapekshi naradhipah
Parthamabhashya sanrambhadidam vachanamabravit
77.36
पार्थ यच्छिक्षितं तेऽस्त्रं दिव्यं मानुषमेव च
तद्दर्शय मयि क्षिप्रं यदि जातोऽसि पाण्डुना
Partha yachchhikshitam testram divyam manushameva cha
Taddarshaya mayi kshipram yadi jatosi panduna
77.37
यद्बलं तव वीर्यं च केशवस्य तथैव च
तत्कुरुष्व मयि क्षिप्रं पश्यामस्तव पौरुषम्
Yadbalam tava viryam cha keshavasya tathaiva cha
Tatkurushva mayi kshipram pashyamastava paurusham
77.38
अस्मत्परोक्षं कर्माणि प्रवदन्ति कृतानि ते
स्वामिसत्कारयुक्तानि यानि तानीह दर्शय
Asmatparoksham karmani pravadanti kritani te
Svamisatkarayuktani yani taniha darshaya