UtshovChapter 75
75.1
संजय उवाच
सलिले जनिते तस्मिन्कौन्तेयेन महात्मना
निवारिते द्विषत्सैन्ये कृते च शरवेश्मनि
Sanjaya uvacha
Salile janite tasminkaunteyena mahatmana
Nivarite dvishatsainye krite cha sharaveshmani
75.2
वासुदेवो रथात्तूर्णमवतीर्य महाद्युतिः
मोचयामास तुरगान्वितुन्नान्कङ्कपत्रिभिः
Vasudevo rathatturnamavatirya mahadyutih
Mochayamasa turaganvitunnankankapatribhih
75.3
अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा सिंहनादो महानभूत्
सिद्धचारणसंघानां सैनिकानां च सर्वशः
Adrishtapurvam taddrishtva sinhanado mahanabhut
Siddhacharanasanghanam sainikanam cha sarvashah
75.4
पदातिनं तु कौन्तेयं युध्यमानं नरर्षभाः
नाशक्नुवन्वारयितुं तदद्भुतमिवाभवत्
Padatinam tu kaunteyam yudhyamanam nararshabhah
Nashaknuvanvarayitum tadadbhutamivabhavat
75.5
आपतत्सु रथौघेषु प्रभूतगजवाजिषु
नासंभ्रमत्तदा पार्थस्तदस्य पुरुषानति
Apatatsu rathaugheshu prabhutagajavajishu
Nasambhramattada parthastadasya purushanati
75.6
व्यसृजन्त शरौघांस्ते पाण्डवं प्रति पार्थिवाः
न चाव्यथत धर्मात्मा वासविः परवीरहा
Vyasrijanta sharaughanste pandavam prati parthivah
Na chavyathata dharmatma vasavih paraviraha
75.7
स तानि शरजालानि गदाः प्रासांश्च वीर्यवान्
आगतानग्रसत्पार्थः सरितः सागरो यथा
Sa tani sharajalani gadah prasanshcha viryavan
Agatanagrasatparthah saritah sagaro yatha
75.8
अस्त्रवेगेन महता पार्थो बाहुबलेन च
सर्वेषां पार्थिवेन्द्राणामग्रसत्ताञ्शरोत्तमान्
Astravegena mahata partho bahubalena cha
Sarvesham parthivendranamagrasattansharottaman
75.9
तत्तु पार्थस्य विक्रान्तं वासुदेवस्य चोभयोः
अपूजयन्महाराज कौरवाः परमाद्भुतम्
Tattu parthasya vikrantam vasudevasya chobhayoh
Apujayanmaharaja kauravah paramadbhutam
75.10
किमद्भुततरं लोके भविताप्यथ वाप्यभूत्
यदश्वान्पार्थगोविन्दौ मोचयामासतू रणे
Kimadbhutataram loke bhavitapyatha vapyabhut
Yadashvanparthagovindau mochayamasatu rane
75.11
भयं विपुलमस्मासु तावधत्तां नरोत्तमौ
तेजो विदधतुश्चोग्रं विस्रब्धौ रणमूर्धनि
Bhayam vipulamasmasu tavadhattam narottamau
Tejo vidadhatushchogram visrabdhau ranamurdhani
75.12
अथोत्स्मयन्हृषीकेशः स्त्रीमध्य इव भारत
अर्जुनेन कृते संख्ये शरगर्भगृहे तदा
Athotsmayanhrishikeshah strimadhya iva bharata
Arjunena krite sankhye sharagarbhagrihe tada
75.13
उपावर्तयदव्यग्रस्तानश्वान्पुष्करेक्षणः
मिषतां सर्वसैन्यानां त्वदीयानां विशां पते
Upavartayadavyagrastanashvanpushkarekshanah
Mishatam sarvasainyanam tvadiyanam visham pate
75.14
तेषां श्रमं च ग्लानिं च वेपथुं वमथुं व्रणान्
सर्वं व्यपानुदत्कृष्णः कुशलो ह्यश्वकर्मणि
Tesham shramam cha glanim cha vepathum vamathum vranan
Sarvam vyapanudatkrishnah kushalo hyashvakarmani
75.15
शल्यानुद्धृत्य पाणिभ्यां परिमृज्य च तान्हयान्
उपावृत्य यथान्यायं पाययामास वारि सः
Shalyanuddhritya panibhyam parimrijya cha tanhayan
Upavritya yathanyayam payayamasa vari sah
75.16
स ताँल्लब्धोदकान्स्नाताञ्जग्धान्नान्विगतक्लमान्
योजयामास संहृष्टः पुनरेव रथोत्तमे
Sa tanllabdhodakansnatanjagdhannanvigataklaman
Yojayamasa sanhrishtah punareva rathottame
75.17
स तं रथवरं शौरिः सर्वशस्त्रभृतां वरः
समास्थाय महातेजाः सार्जुनः प्रययौ द्रुतम्
Sa tam rathavaram shaurih sarvashastrabhritam varah
Samasthaya mahatejah sarjunah prayayau drutam
75.18
रथं रथवरस्याजौ युक्तं लब्धोदकैर्हयैः
दृष्ट्वा कुरुबलश्रेष्ठाः पुनर्विमनसोऽभवन्
Ratham rathavarasyajau yuktam labdhodakairhayaih
Drishtva kurubalashreshthah punarvimanasobhavan
75.19
विनिःश्वसन्तस्ते राजन्भग्नदंष्ट्रा इवोरगाः
धिगहो धिग्गतः पार्थः कृष्णश्चेत्यब्रुवन्पृथक्
Vinihshvasantaste rajanbhagnadanshtra ivoragah
Dhigaho dhiggatah parthah krishnashchetyabruvanprithak
75.20
सर्वक्षत्रस्य मिषतो रथेनैकेन दंशितौ
बालक्रीडनकेनेव कदर्थीकृत्य नो बलम्
Sarvakshatrasya mishato rathenaikena danshitau
Balakridanakeneva kadarthikritya no balam
75.21
क्रोशतां यतमानानामसंसक्तौ परंतपौ
दर्शयित्वात्मनो वीर्यं प्रयातौ सर्वराजसु
Kroshatam yatamananamasansaktau parantapau
Darshayitvatmano viryam prayatau sarvarajasu
75.22
तौ प्रयातौ पुनर्दृष्ट्वा तदान्ये सैनिकाब्रुवन्
त्वरध्वं कुरवः सर्वे वधे कृष्णकिरीटिनोः
Tau prayatau punardrishtva tadanye sainikabruvan
Tvaradhvam kuravah sarve vadhe krishnakiritinoh
75.23
रथं युक्त्वा हि दाशार्हो मिषतां सर्वधन्विनाम्
जयद्रथाय यात्येष कदर्थीकृत्य नो रणे
Ratham yuktva hi dasharho mishatam sarvadhanvinam
Jayadrathaya yatyesha kadarthikritya no rane
75.24
तत्र केचिन्मिथो राजन्समभाषन्त भूमिपाः
अदृष्टपूर्वं संग्रामे तद्दृष्ट्वा महदद्भुतम्
Tatra kechinmitho rajansamabhashanta bhumipah
Adrishtapurvam sangrame taddrishtva mahadadbhutam
75.25
सर्वसैन्यानि राजा च धृतराष्ट्रोऽत्ययं गतः
दुर्योधनापराधेन क्षत्रं कृत्स्ना च मेदिनी
Sarvasainyani raja cha dhritarashtrotyayam gatah
Duryodhanaparadhena kshatram kritsna cha medini
75.26
विलयं समनुप्राप्ता तच्च राजा न बुध्यते
इत्येवं क्षत्रियास्तत्र ब्रुवन्त्यन्ये च भारत
Vilayam samanuprapta tachcha raja na budhyate
Ityevam kshatriyastatra bruvantyanye cha bharata
75.27
सिन्धुराजस्य यत्कृत्यं गतस्य यमसादनम्
तत्करोतु वृथादृष्टिर्धार्तराष्ट्रोऽनुपायवित्
Sindhurajasya yatkrityam gatasya yamasadanam
Tatkarotu vrithadrishtirdhartarashtronupayavit
75.28
ततः शीघ्रतरं प्रायात्पाण्डवः सैन्धवं प्रति
निवर्तमाने तिग्मांशौ हृष्टैः पीतोदकैर्हयैः
Tatah shighrataram prayatpandavah saindhavam prati
Nivartamane tigmanshau hrishtaih pitodakairhayaih
75.29
तं प्रयान्तं महाबाहुं सर्वशस्त्रभृतां वरम्
नाशक्नुवन्वारयितुं योधाः क्रुद्धमिवान्तकम्
Tam prayantam mahabahum sarvashastrabhritam varam
Nashaknuvanvarayitum yodhah kruddhamivantakam
75.30
विद्राव्य तु ततः सैन्यं पाण्डवः शत्रुतापनः
यथा मृगगणान्सिंहः सैन्धवार्थे व्यलोडयत्
Vidravya tu tatah sainyam pandavah shatrutapanah
Yatha mrigaganansinhah saindhavarthe vyalodayat
75.31
गाहमानस्त्वनीकानि तूर्णमश्वानचोदयत्
बलाकवर्णान्दाशार्हः पाञ्चजन्यं व्यनादयत्
Gahamanastvanikani turnamashvanachodayat
Balakavarnandasharhah panchajanyam vyanadayat
75.32
कौन्तेयेनाग्रतः सृष्टा न्यपतन्पृष्ठतः शराः
तूर्णात्तूर्णतरं ह्यश्वास्तेऽवहन्वातरंहसः
Kaunteyenagratah srishta nyapatanprishthatah sharah
Turnatturnataram hyashvastevahanvataranhasah
75.33
वातोद्धूतपताकान्तं रथं जलदनिस्वनम्
घोरं कपिध्वजं दृष्ट्वा विषण्णा रथिनोऽभवन्
Vatoddhutapatakantam ratham jaladanisvanam
Ghoram kapidhvajam drishtva vishanna rathinobhavan
75.34
दिवाकरेऽथ रजसा सर्वतः संवृते भृशम्
शरार्ताश्च रणे योधा न कृष्णौ शेकुरीक्षितुम्
Divakaretha rajasa sarvatah sanvrite bhrisham
Sharartashcha rane yodha na krishnau shekurikshitum
75.35
ततो नृपतयः क्रुद्धाः परिवव्रुर्धनंजयम्
क्षत्रिया बहवश्चान्ये जयद्रथवधैषिणम्
Tato nripatayah kruddhah parivavrurdhananjayam
Kshatriya bahavashchanye jayadrathavadhaishinam
75.36
अपनीयत्सु शल्येषु धिष्ठितं पुरुषर्षभम्
दुर्योधनस्त्वगात्पार्थं त्वरमाणो महाहवे
Apaniyatsu shalyeshu dhishthitam purusharshabham
Duryodhanastvagatpartham tvaramano mahahave