UtshovChapter 72
72.1
संजय उवाच
तथा तस्मिन्प्रवृत्ते तु संग्रामे लोमहर्षणे
कौरवेयांस्त्रिधाभूतान्पाण्डवाः समुपाद्रवन्
Sanjaya uvacha
Tatha tasminpravritte tu sangrame lomaharshane
Kauraveyanstridhabhutanpandavah samupadravan
72.2
जलसंधं महाबाहुर्भीमसेनो न्यवारयत्
युधिष्ठिरः सहानीकः कृतवर्माणमाहवे
Jalasandham mahabahurbhimaseno nyavarayat
Yudhishthirah sahanikah kritavarmanamahave
72.3
किरन्तं शरवर्षाणि रोचमान इवांशुमान्
धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणमभ्यद्रवद्रणे
Kirantam sharavarshani rochamana ivanshuman
Dhrishtadyumno maharaja dronamabhyadravadrane
72.4
ततः प्रववृते युद्धं त्वरतां सर्वधन्विनाम्
कुरूणां सोमकानां च संक्रुद्धानां परस्परम्
Tatah pravavrite yuddham tvaratam sarvadhanvinam
Kurunam somakanam cha sankruddhanam parasparam
72.5
संक्षये तु तथा भूते वर्तमाने महाभये
द्वंद्वीभूतेषु सैन्येषु युध्यमानेष्वभीतवत्
Sankshaye tu tatha bhute vartamane mahabhaye
Dvandvibhuteshu sainyeshu yudhyamaneshvabhitavat
72.6
द्रोणः पाञ्चालपुत्रेण बली बलवता सह
विचिक्षेप पृषत्कौघांस्तदद्भुतमिवाभवत्
Dronah panchalaputrena bali balavata saha
Vichikshepa prishatkaughanstadadbhutamivabhavat
72.7
पुण्डरीकवनानीव विध्वस्तानि समन्ततः
चक्राते द्रोणपाञ्चाल्यौ नृणां शीर्षाण्यनेकशः
Pundarikavananiva vidhvastani samantatah
Chakrate dronapanchalyau nrinam shirshanyanekashah
72.8
विनिकीर्णानि वीराणामनीकेषु समन्ततः
वस्त्राभरणशस्त्राणि ध्वजवर्मायुधानि च
Vinikirnani viranamanikeshu samantatah
Vastrabharanashastrani dhvajavarmayudhani cha
72.9
तपनीयविचित्राङ्गाः संसिक्ता रुधिरेण च
संसक्ता इव दृश्यन्ते मेघसंघाः सविद्युतः
Tapaniyavichitrangah sansikta rudhirena cha
Sansakta iva drishyante meghasanghah savidyutah
72.10
कुञ्जराश्वनरान्संख्ये पातयन्तः पतत्रिभिः
तालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महारथाः
Kunjarashvanaransankhye patayantah patatribhih
Talamatrani chapani vikarshanto maharathah
72.11
असिचर्माणि चापानि शिरांसि कवचानि च
विप्रकीर्यन्त शूराणां संप्रहारे महात्मनाम्
Asicharmani chapani shiransi kavachani cha
Viprakiryanta shuranam samprahare mahatmanam
72.12
उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततः
अदृश्यन्त महाराज तस्मिन्परमसंकुले
Utthitanyaganeyani kabandhani samantatah
Adrishyanta maharaja tasminparamasankule
72.13
गृध्राः कङ्का वडाः श्येना वायसा जम्बुकास्तथा
बहवः पिशिताशाश्च तत्रादृश्यन्त मारिष
Gridhrah kanka vadah shyena vayasa jambukastatha
Bahavah pishitashashcha tatradrishyanta marisha
72.14
भक्षयन्तः स्म मांसानि पिबन्तश्चापि शोणितम्
विलुम्पन्तः स्म केशांश्च मज्जाश्च बहुधा नृप
Bhakshayantah sma mansani pibantashchapi shonitam
Vilumpantah sma keshanshcha majjashcha bahudha nripa
72.15
आकर्षन्तः शरीराणि शरीरावयवांस्तथा
नराश्वगजसंघानां शिरांसि च ततस्ततः
Akarshantah sharirani shariravayavanstatha
Narashvagajasanghanam shiransi cha tatastatah
72.16
कृतास्त्रा रणदीक्षाभिर्दीक्षिताः शरधारिणः
रणे जयं प्रार्थयन्तो भृशं युयुधिरे तदा
Kritastra ranadikshabhirdikshitah sharadharinah
Rane jayam prarthayanto bhrisham yuyudhire tada
72.17
असिमार्गान्बहुविधान्विचेरुस्तावका रणे
ऋष्टिभिः शक्तिभिः प्रासैः शूलतोमरपट्टिशैः
Asimarganbahuvidhanvicherustavaka rane
Rishtibhih shaktibhih prasaih shulatomarapattishaih
72.18
गदाभिः परिघैश्चान्ये व्यायुधाश्च भुजैरपि
अन्योन्यं जघ्निरे क्रुद्धा युद्धरङ्गगता नराः
Gadabhih parighaishchanye vyayudhashcha bhujairapi
Anyonyam jaghnire kruddha yuddharangagata narah
72.19
रथिनो रथिभिः सार्धमश्वारोहाश्च सादिभिः
मातङ्गा वरमातङ्गैः पदाताश्च पदातिभिः
Rathino rathibhih sardhamashvarohashcha sadibhih
Matanga varamatangaih padatashcha padatibhih
72.20
क्षीबा इवान्ये चोन्मत्ता रङ्गेष्विव च चारणाः
उच्चुक्रुशुस्तथान्योन्यं जघ्नुरन्योन्यमाहवे
Kshiba ivanye chonmatta rangeshviva cha charanah
Uchchukrushustathanyonyam jaghnuranyonyamahave
72.21
वर्तमाने तथा युद्धे निर्मर्यादे विशां पते
धृष्टद्युम्नो हयानश्वैर्द्रोणस्य व्यत्यमिश्रयत्
Vartamane tatha yuddhe nirmaryade visham pate
Dhrishtadyumno hayanashvairdronasya vyatyamishrayat
72.22
ते हया साध्वशोभन्त विमिश्रा वातरंहसः
पारावतसवर्णाश्च रक्तशोणाश्च संयुगे
हयाः शुशुभिरे राजन्मेघा इव सविद्युतः
Te haya sadhvashobhanta vimishra vataranhasah
Paravatasavarnashcha raktashonashcha sanyuge
Hayah shushubhire rajanmegha iva savidyutah
72.23
धृष्टद्युम्नश्च संप्रेक्ष्य द्रोणमभ्याशमागतम्
असिचर्माददे वीरो धनुरुत्सृज्य भारत
Dhrishtadyumnashcha samprekshya dronamabhyashamagatam
Asicharmadade viro dhanurutsrijya bharata
72.24
चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म पार्षतः परवीरहा
ईषया समतिक्रम्य द्रोणस्य रथमाविशत्
Chikirshurdushkaram karma parshatah paraviraha
Ishaya samatikramya dronasya rathamavishat
72.25
अतिष्ठद्युगमध्ये स युगसंनहनेषु च
जघानार्धेषु चाश्वानां तत्सैन्यान्यभ्यपूजयन्
Atishthadyugamadhye sa yugasannahaneshu cha
Jaghanardheshu chashvanam tatsainyanyabhyapujayan
72.26
खड्गेन चरतस्तस्य शोणाश्वानधितिष्ठतः
न ददर्शान्तरं द्रोणस्तदद्भुतमिवाभवत्
Khadgena charatastasya shonashvanadhitishthatah
Na dadarshantaram dronastadadbhutamivabhavat
72.27
यथा श्येनस्य पतनं वनेष्वामिषगृद्धिनः
तथैवासीदभीसारस्तस्य द्रोणं जिघांसतः
Yatha shyenasya patanam vaneshvamishagriddhinah
Tathaivasidabhisarastasya dronam jighansatah
72.28
ततः शरशतेनास्य शतचन्द्रं समाक्षिपत्
द्रोणो द्रुपदपुत्रस्य खड्गं च दशभिः शरैः
Tatah sharashatenasya shatachandram samakshipat
Drono drupadaputrasya khadgam cha dashabhih sharaih
72.29
हयांश्चैव चतुःषष्ट्या शराणां जघ्निवान्बली
ध्वजं छत्रं च भल्लाभ्यां तथोभौ पार्ष्णिसारथी
Hayanshchaiva chatuhshashtya sharanam jaghnivanbali
Dhvajam chhatram cha bhallabhyam tathobhau parshnisarathi
72.30
अथास्मै त्वरितो बाणमपरं जीवितान्तकम्
आकर्णपूर्णं चिक्षेप वज्रं वज्रधरो यथा
Athasmai tvarito banamaparam jivitantakam
Akarnapurnam chikshepa vajram vajradharo yatha
72.31
तं चतुर्दशभिर्बाणैर्बाणं चिच्छेद सात्यकिः
ग्रस्तमाचार्यमुख्येन धृष्टद्युम्नममोचयत्
Tam chaturdashabhirbanairbanam chichchheda satyakih
Grastamacharyamukhyena dhrishtadyumnamamochayat
72.32
सिंहेनेव मृगं ग्रस्तं नरसिंहेन मारिष
द्रोणेन मोचयामास पाञ्चाल्यं शिनिपुंगवः
Sinheneva mrigam grastam narasinhena marisha
Dronena mochayamasa panchalyam shinipungavah
72.33
सात्यकिं प्रेक्ष्य गोप्तारं पाञ्चाल्यस्य महाहवे
शराणां त्वरितो द्रोणः षड्विंशत्या समर्पयत्
Satyakim prekshya goptaram panchalyasya mahahave
Sharanam tvarito dronah shadvinshatya samarpayat
72.34
ततो द्रोणं शिनेः पौत्रो ग्रसन्तमिव सृञ्जयान्
प्रत्यविध्यच्छितैर्बाणैः षड्विंशत्या स्तनान्तरे
Tato dronam shineh pautro grasantamiva srinjayan
Pratyavidhyachchhitairbanaih shadvinshatya stanantare
72.35
ततः सर्वे रथास्तूर्णं पाञ्चाला जयगृद्धिनः
सात्वताभिसृते द्रोणे धृष्टद्युम्नममोचयन्
Tatah sarve rathasturnam panchala jayagriddhinah
Satvatabhisrite drone dhrishtadyumnamamochayan