UtshovChapter 71
71.1
संजय उवाच
राजन्संग्राममाश्चर्यं शृणु कीर्तयतो मम
कुरूणां पाण्डवानां च यथा युद्धमवर्तत
Sanjaya uvacha
Rajansangramamashcharyam shrinu kirtayato mama
Kurunam pandavanam cha yatha yuddhamavartata
71.2
भारद्वाजं समासाद्य व्यूहस्य प्रमुखे स्थितम्
अयोधयन्रणे पार्था द्रोणानीकं बिभित्सवः
Bharadvajam samasadya vyuhasya pramukhe sthitam
Ayodhayanrane partha dronanikam bibhitsavah
71.3
रक्षमाणाः स्वकं व्यूहं द्रोणस्यापि च सैनिकाः
अयोधयन्रणे पार्थान्प्रार्थयन्तो महद्यशः
Rakshamanah svakam vyuham dronasyapi cha sainikah
Ayodhayanrane parthanprarthayanto mahadyashah
71.4
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ विराटं दशभिः शरैः
आजघ्नतुः सुसंक्रुद्धौ तव पुत्रहितैषिणौ
Vindanuvindavavantyau viratam dashabhih sharaih
Ajaghnatuh susankruddhau tava putrahitaishinau
71.5
विराटश्च महाराज तावुभौ समरे स्थितौ
पराक्रान्तौ पराक्रम्य योधयामास सानुगौ
Viratashcha maharaja tavubhau samare sthitau
Parakrantau parakramya yodhayamasa sanugau
71.6
तेषां युद्धं समभवद्दारुणं शोणितोदकम्
सिंहस्य द्विपमुख्याभ्यां प्रभिन्नाभ्यां यथा वने
Tesham yuddham samabhavaddarunam shonitodakam
Sinhasya dvipamukhyabhyam prabhinnabhyam yatha vane
71.7
बाह्लीकं रभसं युद्धे याज्ञसेनिर्महाबलः
आजघ्ने विशिखैस्तीक्ष्णैर्घोरैर्मर्मास्थिभेदिभिः
Bahlikam rabhasam yuddhe yagyasenirmahabalah
Ajaghne vishikhaistikshnairghorairmarmasthibhedibhih
71.8
बाह्लीको याज्ञसेनिं तु हेमपुङ्खैः शिलाशितैः
आजघान भृशं क्रुद्धो नवभिर्नतपर्वभिः
Bahliko yagyasenim tu hemapunkhaih shilashitaih
Ajaghana bhrisham kruddho navabhirnataparvabhih
71.9
तद्युद्धमभवद्घोरं शरशक्तिसमाकुलम्
भीरूणां त्रासजननं शूराणां हर्षवर्धनम्
Tadyuddhamabhavadghoram sharashaktisamakulam
Bhirunam trasajananam shuranam harshavardhanam
71.10
ताभ्यां तत्र शरैर्मुक्तैरन्तरिक्षं दिशस्तथा
अभवत्संवृतं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन
Tabhyam tatra sharairmuktairantariksham dishastatha
Abhavatsanvritam sarvam na pragyayata kinchana
71.11
शैब्यो गोवासनो युद्धे काश्यपुत्रं महारथम्
ससैन्यो योधयामास गजः प्रतिगजं यथा
Shaibyo govasano yuddhe kashyaputram maharatham
Sasainyo yodhayamasa gajah pratigajam yatha
71.12
बाह्लीकराजः संरब्धो द्रौपदेयान्महारथान्
मनः पञ्चेन्द्रियाणीव शुशुभे योधयन्रणे
Bahlikarajah sanrabdho draupadeyanmaharathan
Manah panchendriyaniva shushubhe yodhayanrane
71.13
अयोधयंस्ते च भृशं तं शरौघैः समन्ततः
इन्द्रियार्था यथा देहं शश्वद्देहभृतां वर
Ayodhayanste cha bhrisham tam sharaughaih samantatah
Indriyartha yatha deham shashvaddehabhritam vara
71.14
वार्ष्णेयं सात्यकिं युद्धे पुत्रो दुःशासनस्तव
आजघ्ने सायकैस्तीक्ष्णैर्नवभिर्नतपर्वभिः
Varshneyam satyakim yuddhe putro duhshasanastava
Ajaghne sayakaistikshnairnavabhirnataparvabhih
71.15
सोऽतिविद्धो बलवता महेष्वासेन धन्विना
ईषन्मूर्छां जगामाशु सात्यकिः सत्यविक्रमः
Sotividdho balavata maheshvasena dhanvina
Ishanmurchham jagamashu satyakih satyavikramah
71.16
समाश्वस्तस्तु वार्ष्णेयस्तव पुत्रं महारथम्
विव्याध दशभिस्तूर्णं सायकैः कङ्कपत्रिभिः
Samashvastastu varshneyastava putram maharatham
Vivyadha dashabhisturnam sayakaih kankapatribhih
71.17
तावन्योन्यं दृढं विद्धावन्योन्यशरविक्षतौ
रेजतुः समरे राजन्पुष्पिताविव किंशुकौ
Tavanyonyam dridham viddhavanyonyasharavikshatau
Rejatuh samare rajanpushpitaviva kinshukau
71.18
अलम्बुसस्तु संक्रुद्धः कुन्तिभोजशरार्दितः
अशोभत परं लक्ष्म्या पुष्पाढ्य इव किंशुकः
Alambusastu sankruddhah kuntibhojashararditah
Ashobhata param lakshmya pushpadhya iva kinshukah
71.19
कुन्तिभोजं ततो रक्षो विद्ध्वा बहुभिरायसैः
अनदद्भैरवं नादं वाहिन्याः प्रमुखे तव
Kuntibhojam tato raksho viddhva bahubhirayasaih
Anadadbhairavam nadam vahinyah pramukhe tava
71.20
ततस्तौ समरे शूरौ योधयन्तौ परस्परम्
ददृशुः सर्वभूतानि शक्रजम्भौ यथा पुरा
Tatastau samare shurau yodhayantau parasparam
Dadrishuh sarvabhutani shakrajambhau yatha pura
71.21
शकुनिं रभसं युद्धे कृतवैरं च भारत
माद्रीपुत्रौ च संरब्धौ शरैरर्दयतां मृधे
Shakunim rabhasam yuddhe kritavairam cha bharata
Madriputrau cha sanrabdhau sharairardayatam mridhe
71.22
तन्मूलः स महाराज प्रावर्तत जनक्षयः
त्वया संजनितोऽत्यर्थं कर्णेन च विवर्धितः
Tanmulah sa maharaja pravartata janakshayah
Tvaya sanjanitotyartham karnena cha vivardhitah
71.23
उद्धुक्षितश्च पुत्रेण तव क्रोधहुताशनः
य इमां पृथिवीं राजन्दग्धुं सर्वां समुद्यतः
Uddhukshitashcha putrena tava krodhahutashanah
Ya imam prithivim rajandagdhum sarvam samudyatah
71.24
शकुनिः पाण्डुपुत्राभ्यां कृतः स विमुखः शरैः
नाभ्यजानत कर्तव्यं युधि किंचित्पराक्रमम्
Shakunih panduputrabhyam kritah sa vimukhah sharaih
Nabhyajanata kartavyam yudhi kinchitparakramam
71.25
विमुखं चैनमालोक्य माद्रीपुत्रौ महारथौ
ववर्षतुः पुनर्बाणैर्यथा मेघौ महागिरिम्
Vimukham chainamalokya madriputrau maharathau
Vavarshatuh punarbanairyatha meghau mahagirim
71.26
स वध्यमानो बहुभिः शरैः संनतपर्वभिः
संप्रायाज्जवनैरश्वैर्द्रोणानीकाय सौबलः
Sa vadhyamano bahubhih sharaih sannataparvabhih
Samprayajjavanairashvairdronanikaya saubalah
71.27
घटोत्कचस्तथा शूरं राक्षसं तमलायुधम्
अभ्ययाद्रभसं युद्धे वेगमास्थाय मध्यमम्
Ghatotkachastatha shuram rakshasam tamalayudham
Abhyayadrabhasam yuddhe vegamasthaya madhyamam
71.28
तयोर्युद्धं महाराज चित्ररूपमिवाभवत्
यादृशं हि पुरा वृत्तं रामरावणयोर्मृधे
Tayoryuddham maharaja chitrarupamivabhavat
Yadrisham hi pura vrittam ramaravanayormridhe
71.29
ततो युधिष्ठिरो राजा मद्रराजानमाहवे
विद्ध्वा पञ्चाशता बाणैः पुनर्विव्याध सप्तभिः
Tato yudhishthiro raja madrarajanamahave
Viddhva panchashata banaih punarvivyadha saptabhih
71.30
ततः प्रववृते युद्धं तयोरत्यद्भुतं नृप
यथा पूर्वं महद्युद्धं शम्बरामरराजयोः
Tatah pravavrite yuddham tayoratyadbhutam nripa
Yatha purvam mahadyuddham shambaramararajayoh
71.31
विविंशतिश्चित्रसेनो विकर्णश्च तवात्मजः
अयोधयन्भीमसेनं महत्या सेनया वृताः
Vivinshatishchitraseno vikarnashcha tavatmajah
Ayodhayanbhimasenam mahatya senaya vritah