UtshovChapter 66
66.1
संजय उवाच
दुःशासनबलं हत्वा सव्यसाची धनंजयः
सिन्धुराजं परीप्सन्वै द्रोणानीकमुपाद्रवत्
Sanjaya uvacha
Duhshasanabalam hatva savyasachi dhananjayah
Sindhurajam paripsanvai dronanikamupadravat
66.2
स तु द्रोणं समासाद्य व्यूहस्य प्रमुखे स्थितम्
कृताञ्जलिरिदं वाक्यं कृष्णस्यानुमतेऽब्रवीत्
Sa tu dronam samasadya vyuhasya pramukhe sthitam
Kritanjaliridam vakyam krishnasyanumatebravit
66.3
शिवेन ध्याहि मां ब्रह्मन्स्वस्ति चैव वदस्व मे
भवत्प्रसादादिच्छामि प्रवेष्टुं दुर्भिदां चमूम्
Shivena dhyahi mam brahmansvasti chaiva vadasva me
Bhavatprasadadichchhami praveshtum durbhidam chamum
66.4
भवान्पितृसमो मह्यं धर्मराजसमोऽपि च
तथा कृष्णसमश्चैव सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
Bhavanpitrisamo mahyam dharmarajasamopi cha
Tatha krishnasamashchaiva satyametadbravimi te
66.5
अश्वत्थामा यथा तात रक्षणीयस्तवानघ
तथाहमपि ते रक्ष्यः सदैव द्विजसत्तम
Ashvatthama yatha tata rakshaniyastavanagha
Tathahamapi te rakshyah sadaiva dvijasattama
66.6
तव प्रसादादिच्छामि सिन्धुराजानमाहवे
निहन्तुं द्विपदां श्रेष्ठ प्रतिज्ञां रक्ष मे विभो
Tava prasadadichchhami sindhurajanamahave
Nihantum dvipadam shreshtha pratigyam raksha me vibho
66.7
एवमुक्तस्तदाचार्यः प्रत्युवाच स्मयन्निव
मामजित्वा न बीभत्सो शक्यो जेतुं जयद्रथः
Evamuktastadacharyah pratyuvacha smayanniva
Mamajitva na bibhatso shakyo jetum jayadrathah
66.8
एतावदुक्त्वा तं द्रोणः शरव्रातैरवाकिरत्
सरथाश्वध्वजं तीक्ष्णैः प्रहसन्वै ससारथिम्
Etavaduktva tam dronah sharavratairavakirat
Sarathashvadhvajam tikshnaih prahasanvai sasarathim
66.9
ततोऽर्जुनः शरव्रातान्द्रोणस्यावार्य सायकैः
द्रोणमभ्यर्दयद्बाणैर्घोररूपैर्महत्तरैः
Tatorjunah sharavratandronasyavarya sayakaih
Dronamabhyardayadbanairghorarupairmahattaraih
66.10
विव्याध च रणे द्रोणमनुमान्य विशां पते
क्षत्रधर्मं समास्थाय नवभिः सायकैः पुनः
Vivyadha cha rane dronamanumanya visham pate
Kshatradharmam samasthaya navabhih sayakaih punah
66.11
तस्येषूनिषुभिश्छित्त्वा द्रोणो विव्याध तावुभौ
विषाग्निज्वलनप्रख्यैरिषुभिः कृष्णपाण्डवौ
Tasyeshunishubhishchhittva drono vivyadha tavubhau
Vishagnijvalanaprakhyairishubhih krishnapandavau
66.12
इयेष पाण्डवस्तस्य बाणैश्छेत्तुं शरासनम्
तस्य चिन्तयतस्त्वेवं फल्गुनस्य महात्मनः
द्रोणः शरैरसंभ्रान्तो ज्यां चिच्छेदाशु वीर्यवान्
Iyesha pandavastasya banaishchhettum sharasanam
Tasya chintayatastvevam phalgunasya mahatmanah
Dronah sharairasambhranto jyam chichchhedashu viryavan
66.13
विव्याध च हयानस्य ध्वजं सारथिमेव च
अर्जुनं च शरैर्वीरं स्मयमानोऽभ्यवाकिरत्
Vivyadha cha hayanasya dhvajam sarathimeva cha
Arjunam cha sharairviram smayamanobhyavakirat
66.14
एतस्मिन्नन्तरे पार्थः सज्जं कृत्वा महद्धनुः
विशेषयिष्यन्नाचार्यं सर्वास्त्रविदुषां वरम्
मुमोच षट्शतान्बाणान्गृहीत्वैकमिव द्रुतम्
Etasminnantare parthah sajjam kritva mahaddhanuh
Visheshayishyannacharyam sarvastravidusham varam
Mumocha shatshatanbanangrihitvaikamiva drutam
66.15
पुनः सप्त शतानन्यान्सहस्रं चानिवर्तिनाम्
चिक्षेपायुतशश्चान्यांस्तेऽघ्नन्द्रोणस्य तां चमूम्
Punah sapta shatananyansahasram chanivartinam
Chikshepayutashashchanyansteghnandronasya tam chamum
66.16
तैः सम्यगस्तैर्बलिना कृतिना चित्रयोधिना
मनुष्यवाजिमातङ्गा विद्धाः पेतुर्गतासवः
Taih samyagastairbalina kritina chitrayodhina
Manushyavajimatanga viddhah peturgatasavah
66.17
विद्रुताश्च रणे पेतुः संछिन्नायुधजीविताः
रथिनो रथमुख्येभ्यः सहयाः शरपीडिताः
Vidrutashcha rane petuh sanchhinnayudhajivitah
Rathino rathamukhyebhyah sahayah sharapiditah
66.18
चूर्णिताक्षिप्तदग्धानां वज्रानिलहुताशनैः
तुल्यरूपा गजाः पेतुर्गिर्यग्राम्बुदवेश्मनाम्
Churnitakshiptadagdhanam vajranilahutashanaih
Tulyarupa gajah peturgiryagrambudaveshmanam
66.19
पेतुरश्वसहस्राणि प्रहतान्यर्जुनेषुभिः
हंसा हिमवतः पृष्ठे वारिविप्रहता इव
Peturashvasahasrani prahatanyarjuneshubhih
Hansa himavatah prishthe variviprahata iva
66.20
रथाश्वद्विपपत्त्योघाः सलिलौघा इवाद्भुताः
युगान्तादित्यरश्म्याभैः पाण्डवास्तशरैर्हताः
Rathashvadvipapattyoghah salilaugha ivadbhutah
Yugantadityarashmyabhaih pandavastasharairhatah
66.21
तं पाण्डवादित्यशरांशुजालं; कुरुप्रवीरान्युधि निष्टपन्तम्
स द्रोणमेघः शरवर्षवेगैः; प्राच्छादयन्मेघ इवार्करश्मीन्
Tam pandavadityasharanshujalam; kurupraviranyudhi nishtapantam
Sa dronameghah sharavarshavegaih; prachchhadayanmegha ivarkarashmin
66.22
अथात्यर्थविसृष्टेन द्विषतामसुभोजिना
आजघ्ने वक्षसि द्रोणो नाराचेन धनंजयम्
Athatyarthavisrishtena dvishatamasubhojina
Ajaghne vakshasi drono narachena dhananjayam
66.23
स विह्वलितसर्वाङ्गः क्षितिकम्पे यथाचलः
धैर्यमालम्ब्य बीभत्सुर्द्रोणं विव्याध पत्रिभिः
Sa vihvalitasarvangah kshitikampe yathachalah
Dhairyamalambya bibhatsurdronam vivyadha patribhih
66.24
द्रोणस्तु पञ्चभिर्बाणैर्वासुदेवमताडयत्
अर्जुनं च त्रिसप्तत्या ध्वजं चास्य त्रिभिः शरैः
Dronastu panchabhirbanairvasudevamatadayat
Arjunam cha trisaptatya dhvajam chasya tribhih sharaih
66.25
विशेषयिष्यञ्शिष्यं च द्रोणो राजन्पराक्रमी
अदृश्यमर्जुनं चक्रे निमेषाच्छरवृष्टिभिः
Visheshayishyanshishyam cha drono rajanparakrami
Adrishyamarjunam chakre nimeshachchharavrishtibhih
66.26
प्रसक्तान्पततोऽद्राक्ष्म भारद्वाजस्य सायकान्
मण्डलीकृतमेवास्य धनुश्चादृश्यताद्भुतम्
Prasaktanpatatodrakshma bharadvajasya sayakan
Mandalikritamevasya dhanushchadrishyatadbhutam
66.27
तेऽभ्ययुः समरे राजन्वासुदेवधनंजयौ
द्रोणसृष्टाः सुबहवः कङ्कपत्रपरिच्छदाः
Tebhyayuh samare rajanvasudevadhananjayau
Dronasrishtah subahavah kankapatraparichchhadah
66.28
तद्दृष्ट्वा तादृशं युद्धं द्रोणपाण्डवयोस्तदा
वासुदेवो महाबुद्धिः कार्यवत्तामचिन्तयत्
Taddrishtva tadrisham yuddham dronapandavayostada
Vasudevo mahabuddhih karyavattamachintayat
66.29
ततोऽब्रवीद्वासुदेवो धनंजयमिदं वचः
पार्थ पार्थ महाबाहो न नः कालात्ययो भवेत्
Tatobravidvasudevo dhananjayamidam vachah
Partha partha mahabaho na nah kalatyayo bhavet
66.30
द्रोणमुत्सृज्य गच्छामः कृत्यमेतन्महत्तरम्
पार्थश्चाप्यब्रवीत्कृष्णं यथेष्टमिति केशव
Dronamutsrijya gachchhamah krityametanmahattaram
Parthashchapyabravitkrishnam yatheshtamiti keshava
66.31
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा द्रोणं प्रायान्महाभुजः
परिवृत्तश्च बीभत्सुरगच्छद्विसृजञ्शरान्
Tatah pradakshinam kritva dronam prayanmahabhujah
Parivrittashcha bibhatsuragachchhadvisrijansharan
66.32
ततोऽब्रवीत्स्मयन्द्रोणः क्वेदं पाण्डव गम्यते
ननु नाम रणे शत्रुमजित्वा न निवर्तसे
Tatobravitsmayandronah kvedam pandava gamyate
Nanu nama rane shatrumajitva na nivartase
66.33
अर्जुन उवाच
गुरुर्भवान्न मे शत्रुः शिष्यः पुत्रसमोऽस्मि ते
न चास्ति स पुमाँल्लोके यस्त्वां युधि पराजयेत्
Arjuna uvacha
Gururbhavanna me shatruh shishyah putrasamosmi te
Na chasti sa pumanlloke yastvam yudhi parajayet
66.34
संजय उवाच
एवं ब्रुवाणो बीभत्सुर्जयद्रथवधोत्सुकः
त्वरायुक्तो महाबाहुस्तत्सैन्यं समुपाद्रवत्
Sanjaya uvacha
Evam bruvano bibhatsurjayadrathavadhotsukah
Tvarayukto mahabahustatsainyam samupadravat
66.35
तं चक्ररक्षौ पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ
अन्वयातां महात्मानौ विशन्तं तावकं बलम्
Tam chakrarakshau panchalyau yudhamanyuttamaujasau
Anvayatam mahatmanau vishantam tavakam balam
66.36
ततो जयो महाराज कृतवर्मा च सात्त्वतः
काम्बोजश्च श्रुतायुश्च धनंजयमवारयन्
Tato jayo maharaja kritavarma cha sattvatah
Kambojashcha shrutayushcha dhananjayamavarayan
66.37
तेषां दशसहस्राणि रथानामनुयायिनाम्
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः
Tesham dashasahasrani rathanamanuyayinam
Abhishahah shurasenah shibayotha vasatayah
66.38
माचेल्लका ललित्थाश्च केकया मद्रकास्तथा
नारायणाश्च गोपालाः काम्बोजानां च ये गणाः
Machellaka lalitthashcha kekaya madrakastatha
Narayanashcha gopalah kambojanam cha ye ganah
66.39
कर्णेन विजिताः पूर्वं संग्रामे शूरसंमताः
भारद्वाजं पुरस्कृत्य त्यक्तात्मानोऽर्जुनं प्रति
Karnena vijitah purvam sangrame shurasammatah
Bharadvajam puraskritya tyaktatmanorjunam prati
66.40
पुत्रशोकाभिसंतप्तं क्रुद्धं मृत्युमिवान्तकम्
त्यजन्तं तुमुले प्राणान्संनद्धं चित्रयोधिनम्
Putrashokabhisantaptam kruddham mrityumivantakam
Tyajantam tumule pranansannaddham chitrayodhinam
66.41
गाहमानमनीकानि मातङ्गमिव यूथपम्
महेष्वासं पराक्रान्तं नरव्याघ्रमवारयन्
Gahamanamanikani matangamiva yuthapam
Maheshvasam parakrantam naravyaghramavarayan
66.42
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
अन्योन्यं वै प्रार्थयतां योधानामर्जुनस्य च
Tatah pravavrite yuddham tumulam lomaharshanam
Anyonyam vai prarthayatam yodhanamarjunasya cha
66.43
जयद्रथवधप्रेप्सुमायान्तं पुरुषर्षभम्
न्यवारयन्त सहिताः क्रिया व्याधिमिवोत्थितम्
Jayadrathavadhaprepsumayantam purusharshabham
Nyavarayanta sahitah kriya vyadhimivotthitam