UtshovChapter 60
60.1
संजय उवाच
तथा संभाषतां तेषां प्रादुरासीद्धनंजयः
दिदृक्षुर्भरतश्रेष्ठं राजानं ससुहृद्गणम्
Sanjaya uvacha
Tatha sambhashatam tesham pradurasiddhananjayah
Didrikshurbharatashreshtham rajanam sasuhridganam
60.2
तं प्रविष्टं शुभां कक्ष्यामभिवाद्याग्रतः स्थितम्
समुत्थायार्जुनं प्रेम्णा सस्वजे पाण्डवर्षभः
Tam pravishtam shubham kakshyamabhivadyagratah sthitam
Samutthayarjunam premna sasvaje pandavarshabhah
60.3
मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय परिष्वज्य च बाहुना
आशिषः परमाः प्रोच्य स्मयमानोऽभ्यभाषत
Murdhni chainamupaghraya parishvajya cha bahuna
Ashishah paramah prochya smayamanobhyabhashata
60.4
व्यक्तमर्जुन संग्रामे ध्रुवस्ते विजयो महान्
यादृग्रूपा हि ते छाया प्रसन्नश्च जनार्दनः
Vyaktamarjuna sangrame dhruvaste vijayo mahan
Yadrigrupa hi te chhaya prasannashcha janardanah
60.5
तमब्रवीत्ततो जिष्णुर्महदाश्चर्यमुत्तमम्
दृष्टवानस्मि भद्रं ते केशवस्य प्रसादजम्
Tamabravittato jishnurmahadashcharyamuttamam
Drishtavanasmi bhadram te keshavasya prasadajam
60.6
ततस्तत्कथयामास यथादृष्टं धनंजयः
आश्वासनार्थं सुहृदां त्र्यम्बकेन समागमम्
Tatastatkathayamasa yathadrishtam dhananjayah
Ashvasanartham suhridam tryambakena samagamam
60.7
ततः शिरोभिरवनिं स्पृष्ट्वा सर्वे च विस्मिताः
नमस्कृत्य वृषाङ्काय साधु साध्वित्यथाब्रुवन्
Tatah shirobhiravanim sprishtva sarve cha vismitah
Namaskritya vrishankaya sadhu sadhvityathabruvan
60.8
अनुज्ञातास्ततः सर्वे सुहृदो धर्मसूनुना
त्वरमाणाः सुसंनद्धा हृष्टा युद्धाय निर्ययुः
Anugyatastatah sarve suhrido dharmasununa
Tvaramanah susannaddha hrishta yuddhaya niryayuh
60.9
अभिवाद्य तु राजानं युयुधानाच्युतार्जुनाः
हृष्टा विनिर्ययुस्ते वै युधिष्ठिरनिवेशनात्
Abhivadya tu rajanam yuyudhanachyutarjunah
Hrishta viniryayuste vai yudhishthiraniveshanat
60.10
रथेनैकेन दुर्धर्षौ युयुधानजनार्दनौ
जग्मतुः सहितौ वीरावर्जुनस्य निवेशनम्
Rathenaikena durdharshau yuyudhanajanardanau
Jagmatuh sahitau viravarjunasya niveshanam
60.11
तत्र गत्वा हृषीकेशः कल्पयामास सूतवत्
रथं रथवरस्याजौ वानरर्षभलक्षणम्
Tatra gatva hrishikeshah kalpayamasa sutavat
Ratham rathavarasyajau vanararshabhalakshanam
60.12
स मेघसमनिर्घोषस्तप्तकाञ्चनसप्रभः
बभौ रथवरः कॢप्तः शिशुर्दिवसकृद्यथा
Sa meghasamanirghoshastaptakanchanasaprabhah
Babhau rathavarah kliptah shishurdivasakridyatha
60.13
ततः पुरुषशार्दूलः सज्जः सज्जं पुरःसरः
कृताह्निकाय पार्थाय न्यवेदयत तं रथम्
Tatah purushashardulah sajjah sajjam purahsarah
Kritahnikaya parthaya nyavedayata tam ratham
60.14
तं तु लोके वरः पुंसां किरीटी हेमवर्मभृत्
बाणबाणासनी वाहं प्रदक्षिणमवर्तत
Tam tu loke varah punsam kiriti hemavarmabhrit
Banabanasani vaham pradakshinamavartata
60.15
ततो विद्यावयोवृद्धैः क्रियावद्भिर्जितेन्द्रियैः
स्तूयमानो जयाशीभिरारुरोह महारथम्
Tato vidyavayovriddhaih kriyavadbhirjitendriyaih
Stuyamano jayashibhiraruroha maharatham
60.16
जैत्रैः सांग्रामिकैर्मन्त्रैः पूर्वमेव रथोत्तमम्
अभिमन्त्रितमर्चिष्मानुदयं भास्करो यथा
Jaitraih sangramikairmantraih purvameva rathottamam
Abhimantritamarchishmanudayam bhaskaro yatha
60.17
स रथे रथिनां श्रेष्ठः काञ्चने काञ्चनावृतः
विबभौ विमलोऽर्चिष्मान्मेराविव दिवाकरः
Sa rathe rathinam shreshthah kanchane kanchanavritah
Vibabhau vimalorchishmanmeraviva divakarah
60.18
अन्वारुरोहतुः पार्थं युयुधानजनार्दनौ
शर्यातेर्यज्ञमायान्तं यथेन्द्रं देवमश्विनौ
Anvarurohatuh partham yuyudhanajanardanau
Sharyateryagyamayantam yathendram devamashvinau
60.19
अथ जग्राह गोविन्दो रश्मीन्रश्मिवतां वरः
मातलिर्वासवस्येव वृत्रं हन्तुं प्रयास्यतः
Atha jagraha govindo rashminrashmivatam varah
Matalirvasavasyeva vritram hantum prayasyatah
60.20
स ताभ्यां सहितः पार्थो रथप्रवरमास्थितः
सहितो बुधशुक्राभ्यां तमो निघ्नन्यथा शशी
Sa tabhyam sahitah partho rathapravaramasthitah
Sahito budhashukrabhyam tamo nighnanyatha shashi
60.21
सैन्धवस्य वधप्रेप्सुः प्रयातः शत्रुपूगहा
सहाम्बुपतिमित्राभ्यां यथेन्द्रस्तारकामये
Saindhavasya vadhaprepsuh prayatah shatrupugaha
Sahambupatimitrabhyam yathendrastarakamaye
60.22
ततो वादित्रनिर्घोषैर्मङ्गल्यैश्च स्तवैः शुभैः
प्रयान्तमर्जुनं सूता मागधाश्चैव तुष्टुवुः
Tato vaditranirghoshairmangalyaishcha stavaih shubhaih
Prayantamarjunam suta magadhashchaiva tushtuvuh
60.23
सजयाशीः सपुण्याहः सूतमागधनिस्वनः
युक्तो वादित्रघोषेण तेषां रतिकरोऽभवत्
Sajayashih sapunyahah sutamagadhanisvanah
Yukto vaditraghoshena tesham ratikarobhavat
60.24
तमनुप्रयतो वायुः पुण्यगन्धवहः शुचिः
ववौ संहर्षयन्पार्थं द्विषतश्चापि शोषयन्
Tamanuprayato vayuh punyagandhavahah shuchih
Vavau sanharshayanpartham dvishatashchapi shoshayan
60.25
प्रादुरासन्निमित्तानि विजयाय बहूनि च
पाण्डवानां त्वदीयानां विपरीतानि मारिष
Pradurasannimittani vijayaya bahuni cha
Pandavanam tvadiyanam viparitani marisha
60.26
दृष्ट्वार्जुनो निमित्तानि विजयाय प्रदक्षिणम्
युयुधानं महेष्वासमिदं वचनमब्रवीत्
Drishtvarjuno nimittani vijayaya pradakshinam
Yuyudhanam maheshvasamidam vachanamabravit
60.27
युयुधानाद्य युद्धे मे दृश्यते विजयो ध्रुवः
यथा हीमानि लिङ्गानि दृश्यन्ते शिनिपुंगव
Yuyudhanadya yuddhe me drishyate vijayo dhruvah
Yatha himani lingani drishyante shinipungava
60.28
सोऽहं तत्र गमिष्यामि यत्र सैन्धवको नृपः
यियासुर्यमलोकाय मम वीर्यं प्रतीक्षते
Soham tatra gamishyami yatra saindhavako nripah
Yiyasuryamalokaya mama viryam pratikshate
60.29
यथा परमकं कृत्यं सैन्धवस्य वधे मम
तथैव सुमहत्कृत्यं धर्मराजस्य रक्षणे
Yatha paramakam krityam saindhavasya vadhe mama
Tathaiva sumahatkrityam dharmarajasya rakshane
60.30
स त्वमद्य महाबाहो राजानं परिपालय
यथैव हि मया गुप्तस्त्वया गुप्तो भवेत्तथा
Sa tvamadya mahabaho rajanam paripalaya
Yathaiva hi maya guptastvaya gupto bhavettatha
60.31
त्वयि चाहं पराश्वस्य प्रद्युम्ने वा महारथे
शक्नुयां सैन्धवं हन्तुमनपेक्षो नरर्षभ
Tvayi chaham parashvasya pradyumne va maharathe
Shaknuyam saindhavam hantumanapeksho nararshabha
60.32
मय्यपेक्षा न कर्तव्या कथंचिदपि सात्वत
राजन्येव परा गुप्तिः कार्या सर्वात्मना त्वया
Mayyapeksha na kartavya kathanchidapi satvata
Rajanyeva para guptih karya sarvatmana tvaya
60.33
न हि यत्र महाबाहुर्वासुदेवो व्यवस्थितः
किंचिद्व्यापद्यते तत्र यत्राहमपि च ध्रुवम्
Na hi yatra mahabahurvasudevo vyavasthitah
Kinchidvyapadyate tatra yatrahamapi cha dhruvam
60.34
एवमुक्तस्तु पार्थेन सात्यकिः परवीरहा
तथेत्युक्त्वागमत्तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः
Evamuktastu parthena satyakih paraviraha
Tathetyuktvagamattatra yatra raja yudhishthirah