UtshovChapter 54
54.1
संजय उवाच
तां निशां दुःखशोकार्तौ श्वसन्ताविव चोरगौ
निद्रां नैवोपलेभाते वासुदेवधनंजयौ
Sanjaya uvacha
Tam nisham duhkhashokartau shvasantaviva choragau
Nidram naivopalebhate vasudevadhananjayau
54.2
नरनारायणौ क्रुद्धौ ज्ञात्वा देवाः सवासवाः
व्यथिताश्चिन्तयामासुः किं स्विदेतद्भविष्यति
Naranarayanau kruddhau gyatva devah savasavah
Vyathitashchintayamasuh kim svidetadbhavishyati
54.3
ववुश्च दारुणा वाता रूक्षा घोराभिशंसिनः
सकबन्धस्तथादित्ये परिघः समदृश्यत
Vavushcha daruna vata ruksha ghorabhishansinah
Sakabandhastathaditye parighah samadrishyata
54.4
शुष्काशन्यश्च निष्पेतुः सनिर्घाताः सविद्युतः
चचाल चापि पृथिवी सशैलवनकानना
Shushkashanyashcha nishpetuh sanirghatah savidyutah
Chachala chapi prithivi sashailavanakanana
54.5
चुक्षुभुश्च महाराज सागरा मकरालयाः
प्रतिस्रोतः प्रवृत्ताश्च तथा गन्तुं समुद्रगाः
Chukshubhushcha maharaja sagara makaralayah
Pratisrotah pravrittashcha tatha gantum samudragah
54.6
रथाश्वनरनागानां प्रवृत्तमधरोत्तरम्
क्रव्यादानां प्रमोदार्थं यमराष्ट्रविवृद्धये
Rathashvanaranaganam pravrittamadharottaram
Kravyadanam pramodartham yamarashtravivriddhaye
54.7
वाहनानि शकृन्मूत्रे मुमुचू रुरुदुश्च ह
तान्दृष्ट्वा दारुणान्सर्वानुत्पाताँल्लोमहर्षणान्
Vahanani shakrinmutre mumuchu rurudushcha ha
Tandrishtva darunansarvanutpatanllomaharshanan
54.8
सर्वे ते व्यथिताः सैन्यास्त्वदीया भरतर्षभ
श्रुत्वा महाबलस्योग्रां प्रतिज्ञां सव्यसाचिनः
Sarve te vyathitah sainyastvadiya bharatarshabha
Shrutva mahabalasyogram pratigyam savyasachinah
54.9
अथ कृष्णं महाबाहुरब्रवीत्पाकशासनिः
आश्वासय सुभद्रां त्वं भगिनीं स्नुषया सह
Atha krishnam mahabahurabravitpakashasanih
Ashvasaya subhadram tvam bhaginim snushaya saha
54.10
स्नुषा श्वश्र्वानघायस्ते विशोके कुरु माधव
साम्ना सत्येन युक्तेन वचसाश्वासय प्रभो
Snusha shvashrvanaghayaste vishoke kuru madhava
Samna satyena yuktena vachasashvasaya prabho
54.11
ततोऽर्जुनगृहं गत्वा वासुदेवः सुदुर्मनाः
भगिनीं पुत्रशोकार्तामाश्वासयत दुःखिताम्
Tatorjunagriham gatva vasudevah sudurmanah
Bhaginim putrashokartamashvasayata duhkhitam
54.12
मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि कुमारं प्रति सस्नुषा
सर्वेषां प्राणिनां भीरु निष्ठैषा कालनिर्मिता
Ma shokam kuru varshneyi kumaram prati sasnusha
Sarvesham praninam bhiru nishthaisha kalanirmita
54.13
कुले जतस्य वीरस्य क्षत्रियस्य विशेषतः
सदृशं मरणं ह्येतत्तव पुत्रस्य मा शुचः
Kule jatasya virasya kshatriyasya visheshatah
Sadrisham maranam hyetattava putrasya ma shuchah
54.14
दिष्ट्या महारथो वीरः पितुस्तुल्यपराक्रमः
क्षात्रेण विधिना प्राप्तो वीराभिलषितां गतिम्
Dishtya maharatho virah pitustulyaparakramah
Kshatrena vidhina prapto virabhilashitam gatim
54.15
जित्वा सुबहुशः शत्रून्प्रेषयित्वा च मृत्यवे
गतः पुण्यकृतां लोकान्सर्वकामदुहोऽक्षयान्
Jitva subahushah shatrunpreshayitva cha mrityave
Gatah punyakritam lokansarvakamaduhokshayan
54.16
तपसा ब्रह्मचर्येण श्रुतेन प्रज्ञयापि च
सन्तो यां गतिमिच्छन्ति प्राप्तस्तां तव पुत्रकः
Tapasa brahmacharyena shrutena pragyayapi cha
Santo yam gatimichchhanti praptastam tava putrakah
54.17
वीरसूर्वीरपत्नी त्वं वीरश्वशुरबान्धवा
मा शुचस्तनयं भद्रे गतः स परमां गतिम्
Virasurvirapatni tvam virashvashurabandhava
Ma shuchastanayam bhadre gatah sa paramam gatim
54.18
प्राप्स्यते चाप्यसौ क्षुद्रः सैन्धवो बालघातकः
अस्यावलेपस्य फलं ससुहृद्गणबान्धवः
Prapsyate chapyasau kshudrah saindhavo balaghatakah
Asyavalepasya phalam sasuhridganabandhavah
54.19
व्युष्टायां तु वरारोहे रजन्यां पापकर्मकृत्
न हि मोक्ष्यति पार्थात्स प्रविष्टोऽप्यमरावतीम्
Vyushtayam tu vararohe rajanyam papakarmakrit
Na hi mokshyati parthatsa pravishtopyamaravatim
54.20
श्वः शिरः श्रोष्यसे तस्य सैन्धवस्य रणे हृतम्
समन्तपञ्चकाद्बाह्यं विशोका भव मा रुदः
Shvah shirah shroshyase tasya saindhavasya rane hritam
Samantapanchakadbahyam vishoka bhava ma rudah
54.21
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गतः शूरः सतां गतिम्
यां वयं प्राप्नुयामेह ये चान्ये शस्त्रजीविनः
Kshatradharmam puraskritya gatah shurah satam gatim
Yam vayam prapnuyameha ye chanye shastrajivinah
54.22
व्यूढोरस्को महाबाहुरनिवर्ती वरप्रणुत्
गतस्तव वरारोहे पुत्रः स्वर्गं ज्वरं जहि
Vyudhorasko mahabahuranivarti varapranut
Gatastava vararohe putrah svargam jvaram jahi
54.23
अनु जातश्च पितरं मातृपक्षं च वीर्यवान्
सहस्रशो रिपून्हत्वा हतः शूरो महारथः
Anu jatashcha pitaram matripaksham cha viryavan
Sahasrasho ripunhatva hatah shuro maharathah
54.24
आश्वासय स्नुषां राज्ञि मा शुचः क्षत्रिये भृशम्
श्वः प्रियं सुमहच्छ्रुत्वा विशोका भव नन्दिनि
Ashvasaya snusham ragyi ma shuchah kshatriye bhrisham
Shvah priyam sumahachchhrutva vishoka bhava nandini
54.25
यत्पार्थेन प्रतिज्ञातं तत्तथा न तदन्यथा
चिकीर्षितं हि ते भर्तुर्न भवेज्जातु निष्फलम्
Yatparthena pratigyatam tattatha na tadanyatha
Chikirshitam hi te bharturna bhavejjatu nishphalam
54.26
यदि च मनुजपन्नगाः पिशाचा; रजनिचराः पतगाः सुरासुराश्च
रणगतमभियान्ति सिन्धुराजं; न स भविता सह तैरपि प्रभाते
Yadi cha manujapannagah pishacha; rajanicharah patagah surasurashcha
Ranagatamabhiyanti sindhurajam; na sa bhavita saha tairapi prabhate