UtshovChapter 52
52.1
संजय उवाच
श्रुत्वा तु तं महाशब्दं पाण्डूनां पुत्रगृद्धिनाम्
चारैः प्रवेदिते तत्र समुत्थाय जयद्रथः
Sanjaya uvacha
Shrutva tu tam mahashabdam pandunam putragriddhinam
Charaih pravedite tatra samutthaya jayadrathah
52.2
शोकसंमूढहृदयो दुःखेनाभिहतो भृशम्
मज्जमान इवागाधे विपुले शोकसागरे
Shokasammudhahridayo duhkhenabhihato bhrisham
Majjamana ivagadhe vipule shokasagare
52.3
जगाम समितिं राज्ञां सैन्धवो विमृशन्बहु
स तेषां नरदेवानां सकाशे परिदेवयन्
Jagama samitim ragyam saindhavo vimrishanbahu
Sa tesham naradevanam sakashe paridevayan
52.4
अभिमन्योः पितुर्भीतः सव्रीडो वाक्यमब्रवीत्
योऽसौ पाण्डोः किल क्षेत्रे जातः शक्रेण कामिना
Abhimanyoh piturbhitah savrido vakyamabravit
Yosau pandoh kila kshetre jatah shakrena kamina
52.5
स निनीषति दुर्बुद्धिर्मां किलैकं यमक्षयम्
तत्स्वस्ति वोऽस्तु यास्यामि स्वगृहं जीवितेप्सया
Sa ninishati durbuddhirmam kilaikam yamakshayam
Tatsvasti vostu yasyami svagriham jivitepsaya
52.6
अथ वा स्थ प्रतिबलास्त्रातुं मां क्षत्रियर्षभाः
पार्थेन प्रार्थितं वीरास्ते ददन्तु ममाभयम्
Atha va stha pratibalastratum mam kshatriyarshabhah
Parthena prarthitam viraste dadantu mamabhayam
52.7
द्रोणदुर्योधनकृपाः कर्णमद्रेशबाह्लिकाः
दुःशासनादयः शक्तास्त्रातुमप्यन्तकार्दितम्
Dronaduryodhanakripah karnamadreshabahlikah
Duhshasanadayah shaktastratumapyantakarditam
52.8
किमङ्ग पुनरेकेन फल्गुनेन जिघांसता
न त्रायेयुर्भवन्तो मां समस्ताः पतयः क्षितेः
Kimanga punarekena phalgunena jighansata
Na trayeyurbhavanto mam samastah patayah kshiteh
52.9
प्रहर्षं पाण्डवेयानां श्रुत्वा मम महद्भयम्
सीदन्तीव च मेऽङ्गानि मुमूर्षोरिव पार्थिवाः
Praharsham pandaveyanam shrutva mama mahadbhayam
Sidantiva cha mengani mumurshoriva parthivah
52.10
वधो नूनं प्रतिज्ञातो मम गाण्डीवधन्वना
तथा हि हृष्टाः क्रोशन्ति शोककालेऽपि पाण्डवाः
Vadho nunam pratigyato mama gandivadhanvana
Tatha hi hrishtah kroshanti shokakalepi pandavah
52.11
न देवा न च गन्धर्वा नासुरोरगराक्षसाः
उत्सहन्तेऽन्यथा कर्तुं कुत एव नराधिपाः
Na deva na cha gandharva nasuroragarakshasah
Utsahantenyatha kartum kuta eva naradhipah
52.12
तस्मान्मामनुजानीत भद्रं वोऽस्तु नरर्षभाः
अदर्शनं गमिष्यामि न मां द्रक्ष्यन्ति पाण्डवाः
Tasmanmamanujanita bhadram vostu nararshabhah
Adarshanam gamishyami na mam drakshyanti pandavah
52.13
एवं विलपमानं तं भयाद्व्याकुलचेतसम्
आत्मकार्यगरीयस्त्वाद्राजा दुर्योधनोऽब्रवीत्
Evam vilapamanam tam bhayadvyakulachetasam
Atmakaryagariyastvadraja duryodhanobravit
52.14
न भेतव्यं नरव्याघ्र को हि त्वा पुरुषर्षभ
मध्ये क्षत्रियवीराणां तिष्ठन्तं प्रार्थयेद्युधि
Na bhetavyam naravyaghra ko hi tva purusharshabha
Madhye kshatriyaviranam tishthantam prarthayedyudhi
52.15
अहं वैकर्तनः कर्णश्चित्रसेनो विविंशतिः
भूरिश्रवाः शलः शल्यो वृषसेनो दुरासदः
Aham vaikartanah karnashchitraseno vivinshatih
Bhurishravah shalah shalyo vrishaseno durasadah
52.16
पुरुमित्रो जयो भोजः काम्बोजश्च सुदक्षिणः
सत्यव्रतो महाबाहुर्विकर्णो दुर्मुखः सहः
Purumitro jayo bhojah kambojashcha sudakshinah
Satyavrato mahabahurvikarno durmukhah sahah
52.17
दुःशासनः सुबाहुश्च कलिङ्गश्चाप्युदायुधः
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ द्रोणो द्रौणिः ससौबलः
Duhshasanah subahushcha kalingashchapyudayudhah
Vindanuvindavavantyau drono draunih sasaubalah
52.18
त्वं चापि रथिनां श्रेष्ठः स्वयं शूरोऽमितद्युतिः
स कथं पाण्डवेयेभ्यो भयं पश्यसि सैन्धव
Tvam chapi rathinam shreshthah svayam shuromitadyutih
Sa katham pandaveyebhyo bhayam pashyasi saindhava
52.19
अक्षौहिण्यो दशैका च मदीयास्तव रक्षणे
यत्ता योत्स्यन्ति मा भैस्त्वं सैन्धव व्येतु ते भयम्
Akshauhinyo dashaika cha madiyastava rakshane
Yatta yotsyanti ma bhaistvam saindhava vyetu te bhayam
52.20
एवमाश्वासितो राजन्पुत्रेण तव सैन्धवः
दुर्योधनेन सहितो द्रोणं रात्रावुपागमत्
Evamashvasito rajanputrena tava saindhavah
Duryodhanena sahito dronam ratravupagamat
52.21
उपसंग्रहणं कृत्वा द्रोणाय स विशां पते
उपोपविश्य प्रणतः पर्यपृच्छदिदं तदा
Upasangrahanam kritva dronaya sa visham pate
Upopavishya pranatah paryaprichchhadidam tada
52.22
निमित्ते दूरपातित्वे लघुत्वे दृढवेधने
मम ब्रवीतु भगवान्विशेषं फल्गुनस्य च
Nimitte durapatitve laghutve dridhavedhane
Mama bravitu bhagavanvishesham phalgunasya cha
52.23
विद्याविशेषमिच्छामि ज्ञातुमाचार्य तत्त्वतः
ममार्जुनस्य च विभो यथातत्त्वं प्रचक्ष्व मे
Vidyavisheshamichchhami gyatumacharya tattvatah
Mamarjunasya cha vibho yathatattvam prachakshva me
52.24
द्रोण उवाच
सममाचार्यकं तात तव चैवार्जुनस्य च
योगाद्दुःखोचितत्वाच्च तस्मात्त्वत्तोऽधिकोऽर्जुनः
Drona uvacha
Samamacharyakam tata tava chaivarjunasya cha
Yogadduhkhochitatvachcha tasmattvattodhikorjunah
52.25
न तु ते युधि संत्रासः कार्यः पार्थात्कथंचन
अहं हि रक्षिता तात भयात्त्वां नात्र संशयः
Na tu te yudhi santrasah karyah parthatkathanchana
Aham hi rakshita tata bhayattvam natra sanshayah
52.26
न हि मद्बाहुगुप्तस्य प्रभवन्त्यमरा अपि
व्यूहिष्यामि च तं व्यूहं यं पार्थो न तरिष्यति
Na hi madbahuguptasya prabhavantyamara api
Vyuhishyami cha tam vyuham yam partho na tarishyati
52.27
तस्माद्युध्यस्व मा भैस्त्वं स्वधर्ममनुपालय
पितृपैतामहं मार्गमनुयाहि नराधिप
Tasmadyudhyasva ma bhaistvam svadharmamanupalaya
Pitripaitamaham margamanuyahi naradhipa
52.28
अधीत्य विधिवद्वेदानग्नयः सुहुतास्त्वया
इष्टं च बहुभिर्यज्ञैर्न ते मृत्युभयाद्भयम्
Adhitya vidhivadvedanagnayah suhutastvaya
Ishtam cha bahubhiryagyairna te mrityubhayadbhayam
52.29
दुर्लभं मानुषैर्मन्दैर्महाभाग्यमवाप्य तु
भुजवीर्यार्जिताँल्लोकान्दिव्यान्प्राप्स्यस्यनुत्तमान्
Durlabham manushairmandairmahabhagyamavapya tu
Bhujaviryarjitanllokandivyanprapsyasyanuttaman
52.30
कुरवः पाण्डवाश्चैव वृष्णयोऽन्ये च मानवाः
अहं च सह पुत्रेण अध्रुवा इति चिन्त्यताम्
Kuravah pandavashchaiva vrishnayonye cha manavah
Aham cha saha putrena adhruva iti chintyatam
52.31
पर्यायेण वयं सर्वे कालेन बलिना हताः
परलोकं गमिष्यामः स्वैः स्वैः कर्मभिरन्विताः
Paryayena vayam sarve kalena balina hatah
Paralokam gamishyamah svaih svaih karmabhiranvitah
52.32
तपस्तप्त्वा तु याँल्लोकान्प्राप्नुवन्ति तपस्विनः
क्षत्रधर्माश्रिताः शूराः क्षत्रियाः प्राप्नुवन्ति तान्
Tapastaptva tu yanllokanprapnuvanti tapasvinah
Kshatradharmashritah shurah kshatriyah prapnuvanti tan
52.33
संजय उवाच
एवमाश्वासितो राजन्भारद्वाजेन सैन्धवः
अपानुदद्भयं पार्थाद्युद्धाय च मनो दधे
Sanjaya uvacha
Evamashvasito rajanbharadvajena saindhavah
Apanudadbhayam parthadyuddhaya cha mano dadhe