UtshovChapter 35
35.1
संजय उवाच
सौभद्रस्तु वचः श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतः
अचोदयत यन्तारं द्रोणानीकाय भारत
Sanjaya uvacha
Saubhadrastu vachah shrutva dharmarajasya dhimatah
Achodayata yantaram dronanikaya bharata
35.2
तेन संचोद्यमानस्तु याहि याहीति सारथिः
प्रत्युवाच ततो राजन्नभिमन्युमिदं वचः
Tena sanchodyamanastu yahi yahiti sarathih
Pratyuvacha tato rajannabhimanyumidam vachah
35.3
अतिभारोऽयमायुष्मन्नाहितस्त्वयि पाण्डवैः
संप्रधार्य क्षमं बुद्ध्या ततस्त्वं योद्धुमर्हसि
Atibharoyamayushmannahitastvayi pandavaih
Sampradharya kshamam buddhya tatastvam yoddhumarhasi
35.4
आचार्यो हि कृती द्रोणः परमास्त्रे कृतश्रमः
अत्यन्तसुखसंवृद्धस्त्वं च युद्धविशारदः
Acharyo hi kriti dronah paramastre kritashramah
Atyantasukhasanvriddhastvam cha yuddhavisharadah
35.5
ततोऽभिमन्युः प्रहसन्सारथिं वाक्यमब्रवीत्
सारथे को न्वयं द्रोणः समग्रं क्षत्रमेव वा
Tatobhimanyuh prahasansarathim vakyamabravit
Sarathe ko nvayam dronah samagram kshatrameva va
35.6
ऐरावतगतं शक्रं सहामरगणैरहम्
योधयेयं रणमुखे न मे क्षत्रेऽद्य विस्मयः
न ममैतद्द्विषत्सैन्यं कलामर्हति षोडशीम्
Airavatagatam shakram sahamaraganairaham
Yodhayeyam ranamukhe na me kshatredya vismayah
Na mamaitaddvishatsainyam kalamarhati shodashim
35.7
अपि विश्वजितं विष्णुं मातुलं प्राप्य सूतज
पितरं चार्जुनं संख्ये न भीर्मामुपयास्यति
Api vishvajitam vishnum matulam prapya sutaja
Pitaram charjunam sankhye na bhirmamupayasyati
35.8
ततोऽभिमन्युस्तां वाचं कदर्थीकृत्य सारथेः
याहीत्येवाब्रवीदेनं द्रोणानीकाय माचिरम्
Tatobhimanyustam vacham kadarthikritya saratheh
Yahityevabravidenam dronanikaya machiram
35.9
ततः संचोदयामास हयानस्य त्रिहायनान्
नातिहृष्टमनाः सूतो हेमभाण्डपरिच्छदान्
Tatah sanchodayamasa hayanasya trihayanan
Natihrishtamanah suto hemabhandaparichchhadan
35.10
ते प्रेषिताः सुमित्रेण द्रोणानीकाय वाजिनः
द्रोणमभ्यद्रवन्राजन्महावेगपराक्रमाः
Te preshitah sumitrena dronanikaya vajinah
Dronamabhyadravanrajanmahavegaparakramah
35.11
तमुदीक्ष्य तथायान्तं सर्वे द्रोणपुरोगमाः
अभ्यवर्तन्त कौरव्याः पाण्डवाश्च तमन्वयुः
Tamudikshya tathayantam sarve dronapurogamah
Abhyavartanta kauravyah pandavashcha tamanvayuh
35.12
स कर्णिकारप्रवरोच्छ्रितध्वजः; सुवर्णवर्मार्जुनिरर्जुनाद्वरः
युयुत्सया द्रोणमुखान्महारथा;न्समासदत्सिंहशिशुर्यथा गजान्
Sa karnikarapravarochchhritadhvajah; suvarnavarmarjunirarjunadvarah
Yuyutsaya dronamukhanmaharatha;nsamasadatsinhashishuryatha gajan
35.13
ते विंशतिपदे यत्ताः संप्रहारं प्रचक्रिरे
आसीद्गाङ्ग इवावर्तो मुहूर्तमुदधेरिव
Te vinshatipade yattah sampraharam prachakrire
Asidganga ivavarto muhurtamudadheriva
35.14
शूराणां युध्यमानानां निघ्नतामितरेतरम्
संग्रामस्तुमुलो राजन्प्रावर्तत सुदारुणः
Shuranam yudhyamananam nighnatamitaretaram
Sangramastumulo rajanpravartata sudarunah
35.15
प्रवर्तमाने संग्रामे तस्मिन्नतिभयंकरे
द्रोणस्य मिषतो व्यूहं भित्त्वा प्राविशदार्जुनिः
Pravartamane sangrame tasminnatibhayankare
Dronasya mishato vyuham bhittva pravishadarjunih
35.16
तं प्रविष्टं परान्घ्नन्तं शत्रुमध्ये महाबलम्
हस्त्यश्वरथपत्त्यौघाः परिवव्रुरुदायुधाः
Tam pravishtam paranghnantam shatrumadhye mahabalam
Hastyashvarathapattyaughah parivavrurudayudhah
35.17
नानावादित्रनिनदैः क्ष्वेडितोत्क्रुष्टगर्जितैः
हुंकारैः सिंहनादैश्च तिष्ठ तिष्ठेति निस्वनैः
Nanavaditraninadaih kshveditotkrushtagarjitaih
Hunkaraih sinhanadaishcha tishtha tishtheti nisvanaih
35.18
घोरैर्हलहलाशब्दैर्मा गास्तिष्ठैहि मामिति
असावहममुत्रेति प्रवदन्तो मुहुर्मुहुः
Ghorairhalahalashabdairma gastishthaihi mamiti
Asavahamamutreti pravadanto muhurmuhuh
35.19
बृंहितैः शिञ्जितैर्हासैः खुरनेमिस्वनैरपि
संनादयन्तो वसुधामभिदुद्रुवुरार्जुनिम्
Brinhitaih shinjitairhasaih khuranemisvanairapi
Sannadayanto vasudhamabhidudruvurarjunim
35.20
तेषामापततां वीरः पूर्वं शीघ्रमथो दृढम्
क्षिप्रास्त्रो न्यवधीद्व्रातान्मर्मज्ञो मर्मभेदिभिः
Teshamapatatam virah purvam shighramatho dridham
Kshiprastro nyavadhidvratanmarmagyo marmabhedibhih
35.21
ते हन्यमानाश्च तथा नानालिङ्गैः शितैः शरैः
अभिपेतुस्तमेवाजौ शलभा इव पावकम्
Te hanyamanashcha tatha nanalingaih shitaih sharaih
Abhipetustamevajau shalabha iva pavakam
35.22
ततस्तेषां शरीरैश्च शरीरावयवैश्च सः
संतस्तार क्षितिं क्षिप्रं कुशैर्वेदिमिवाध्वरे
Tatastesham shariraishcha shariravayavaishcha sah
Santastara kshitim kshipram kushairvedimivadhvare
35.23
बद्धगोधाङ्गुलित्राणान्सशरावरकार्मुकान्
सासिचर्माङ्कुशाभीशून्सतोमरपरश्वधान्
Baddhagodhangulitranansasharavarakarmukan
Sasicharmankushabhishunsatomaraparashvadhan
35.24
सगुडायोमुखप्रासान्सर्ष्टितोमरपट्टिशान्
सभिण्डिपालपरिघान्सशक्तिवरकम्पनान्
Sagudayomukhaprasansarshtitomarapattishan
Sabhindipalaparighansashaktivarakampanan
35.25
सप्रतोदमहाशङ्खान्सकुन्तान्सकचग्रहान्
समुद्गरक्षेपणीयान्सपाशपरिघोपलान्
Sapratodamahashankhansakuntansakachagrahan
Samudgarakshepaniyansapashaparighopalan
35.26
सकेयूराङ्गदान्बाहून्हृद्यगन्धानुलेपनान्
संचिच्छेदार्जुनिर्वृत्तांस्त्वदीयानां सहस्रशः
Sakeyurangadanbahunhridyagandhanulepanan
Sanchichchhedarjunirvrittanstvadiyanam sahasrashah
35.27
तैः स्फुरद्भिर्महाराज शुशुभे लोहितोक्षितैः
पञ्चास्यैः पन्नगैश्छिन्नैर्गरुडेनेव मारिष
Taih sphuradbhirmaharaja shushubhe lohitokshitaih
Panchasyaih pannagaishchhinnairgarudeneva marisha
35.28
सुनासाननकेशान्तैरव्रणैश्चारुकुण्डलैः
संदष्टौष्ठपुटैः क्रोधात्क्षरद्भिः शोणितं बहु
Sunasananakeshantairavranaishcharukundalaih
Sandashtaushthaputaih krodhatksharadbhih shonitam bahu
35.29
चारुस्रङ्मुकुटोष्णीषैर्मणिरत्नविराजितैः
विनालनलिनाकारैर्दिवाकरशशिप्रभैः
Charusranmukutoshnishairmaniratnavirajitaih
Vinalanalinakarairdivakarashashiprabhaih
35.30
हितप्रियंवदैः काले बहुभिः पुण्यगन्धिभिः
द्विषच्छिरोभिः पृथिवीमवतस्तार फाल्गुणिः
Hitapriyanvadaih kale bahubhih punyagandhibhih
Dvishachchhirobhih prithivimavatastara phalgunih
35.31
गन्धर्वनगराकारान्विधिवत्कल्पितान्रथान्
वीषामुखान्वित्रिवेणून्व्यस्तदण्डकबन्धुरान्
Gandharvanagarakaranvidhivatkalpitanrathan
Vishamukhanvitrivenunvyastadandakabandhuran
35.32
विजङ्घकूबराक्षांश्च विनेमीननरानपि
विचक्रोपस्करोपस्थान्भग्नोपकरणानपि
Vijanghakubarakshanshcha vineminanaranapi
Vichakropaskaropasthanbhagnopakarananapi
35.33
प्रशातितोपकरणान्हतयोधान्सहस्रशः
शरैर्विशकलीकुर्वन्दिक्षु सर्वास्वदृश्यत
Prashatitopakarananhatayodhansahasrashah
Sharairvishakalikurvandikshu sarvasvadrishyata
35.34
पुनर्द्विपान्द्विपारोहान्वैजयन्त्यङ्कुशध्वजान्
तूणान्वर्माण्यथो कक्ष्या ग्रैवेयानथ कम्बलान्
Punardvipandviparohanvaijayantyankushadhvajan
Tunanvarmanyatho kakshya graiveyanatha kambalan
35.35
घण्टाः शुण्डान्विषाणाग्रान्क्षुरपालान्पदानुगान्
शरैर्निशितधाराग्रैः शात्रवाणामशातयत्
Ghantah shundanvishanagrankshurapalanpadanugan
Sharairnishitadharagraih shatravanamashatayat
35.36
वनायुजान्पार्वतीयान्काम्बोजारट्टबाह्लिकान्
स्थिरवालधिकर्णाक्षाञ्जवनान्साधुवाहिनः
Vanayujanparvatiyankambojarattabahlikan
Sthiravaladhikarnakshanjavanansadhuvahinah
35.37
स्वारूढाञ्शिक्षितैर्योधैः शक्त्यृष्टिप्रासयोधिभिः
विध्वस्तचामरकुथान्विप्रकीर्णप्रकीर्णकान्
Svarudhanshikshitairyodhaih shaktyrishtiprasayodhibhih
Vidhvastachamarakuthanviprakirnaprakirnakan
35.38
निरस्तजिह्वानयनान्निष्कीर्णान्त्रयकृद्घनान्
हतारोहान्भिन्नभाण्डान्क्रव्यादगणमोदनान्
Nirastajihvanayanannishkirnantrayakridghanan
Hatarohanbhinnabhandankravyadaganamodanan
35.39
निकृत्तवर्मकवचाञ्शकृन्मूत्रासृगाप्लुतान्
निपातयन्नश्ववरांस्तावकान्सोऽभ्यरोचत
Nikrittavarmakavachanshakrinmutrasrigaplutan
Nipatayannashvavaranstavakansobhyarochata
35.40
एको विष्णुरिवाचिन्त्यः कृत्वा प्राक्कर्म दुष्करम्
तथा विमथितं तेन त्र्यङ्गं तव बलं महत्
व्यहनत्स पदात्योघांस्त्वदीयानेव भारत
Eko vishnurivachintyah kritva prakkarma dushkaram
Tatha vimathitam tena tryangam tava balam mahat
Vyahanatsa padatyoghanstvadiyaneva bharata
35.41
एवमेकेन तां सेनां सौभद्रेण शितैः शरैः
भृशं विप्रहतां दृष्ट्वा स्कन्देनेवासुरीं चमूम्
Evamekena tam senam saubhadrena shitaih sharaih
Bhrisham viprahatam drishtva skandenevasurim chamum
35.42
त्वदीयास्तव पुत्राश्च वीक्षमाणा दिशो दश
संशुष्कास्याश्चलन्नेत्राः प्रस्विन्ना लोमहर्षणाः
Tvadiyastava putrashcha vikshamana disho dasha
Sanshushkasyashchalannetrah prasvinna lomaharshanah
35.43
पलायनकृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये
गोत्रनामभिरन्योन्यं क्रन्दन्तो जीवितैषिणः
Palayanakritotsaha nirutsaha dvishajjaye
Gotranamabhiranyonyam krandanto jivitaishinah
35.44
हतान्पुत्रांस्तथा पितॄन्सुहृत्संबन्धिबान्धवान्
प्रातिष्ठन्त समुत्सृज्य त्वरयन्तो हयद्विपान्
Hatanputranstatha pitrinsuhritsambandhibandhavan
Pratishthanta samutsrijya tvarayanto hayadvipan