UtshovChapter 18
18.1
संजय उवाच
दृष्ट्वा तु संनिवृत्तांस्तान्संशप्तकगणान्पुनः
वासुदेवं महात्मानमर्जुनः समभाषत
Sanjaya uvacha
Drishtva tu sannivrittanstansanshaptakagananpunah
Vasudevam mahatmanamarjunah samabhashata
18.2
चोदयाश्वान्हृषीकेश संशप्तकगणान्प्रति
नैते हास्यन्ति संग्रामं जीवन्त इति मे मतिः
Chodayashvanhrishikesha sanshaptakagananprati
Naite hasyanti sangramam jivanta iti me matih
18.3
पश्य मेऽस्त्रबलं घोरं बाह्वोरिष्वसनस्य च
अद्यैतान्पातयिष्यामि क्रुद्धो रुद्रः पशूनिव
Pashya mestrabalam ghoram bahvorishvasanasya cha
Adyaitanpatayishyami kruddho rudrah pashuniva
18.4
ततः कृष्णः स्मितं कृत्वा परिणन्द्य शिवेन तम्
प्रावेशयत दुर्धर्षो यत्र यत्रैच्छदर्जुनः
Tatah krishnah smitam kritva parinandya shivena tam
Praveshayata durdharsho yatra yatraichchhadarjunah
18.5
बभ्राजे स रथोऽत्यर्थमुह्यमानो रणे तदा
उह्यमानमिवाकाशे विमानं पाण्डुरैर्हयैः
Babhraje sa rathotyarthamuhyamano rane tada
Uhyamanamivakashe vimanam pandurairhayaih
18.6
मण्डलानि ततश्चक्रे गतप्रत्यागतानि च
यथा शक्ररथो राजन्युद्धे देवासुरे पुरा
Mandalani tatashchakre gatapratyagatani cha
Yatha shakraratho rajanyuddhe devasure pura
18.7
अथ नारायणाः क्रुद्धा विविधायुधपाणयः
छादयन्तः शरव्रातैः परिवव्रुर्धनंजयम्
Atha narayanah kruddha vividhayudhapanayah
Chhadayantah sharavrataih parivavrurdhananjayam
18.8
अदृश्यं च मुहूर्तेन चक्रुस्ते भरतर्षभ
कृष्णेन सहितं युद्धे कुन्तीपुत्रं धनंजयम्
Adrishyam cha muhurtena chakruste bharatarshabha
Krishnena sahitam yuddhe kuntiputram dhananjayam
18.9
क्रुद्धस्तु फल्गुनः संख्ये द्विगुणीकृतविक्रमः
गाण्डीवमुपसंमृज्य तूर्णं जग्राह संयुगे
Kruddhastu phalgunah sankhye dvigunikritavikramah
Gandivamupasammrijya turnam jagraha sanyuge
18.10
बद्ध्वा च भृकुटीं वक्त्रे क्रोधस्य प्रतिलक्षणम्
देवदत्तं महाशङ्खं पूरयामास पाण्डवः
Baddhva cha bhrikutim vaktre krodhasya pratilakshanam
Devadattam mahashankham purayamasa pandavah
18.11
अथास्त्रमरिसंघघ्नं त्वाष्ट्रमभ्यस्यदर्जुनः
ततो रूपसहस्राणि प्रादुरासन्पृथक्पृथक्
Athastramarisanghaghnam tvashtramabhyasyadarjunah
Tato rupasahasrani pradurasanprithakprithak
18.12
आत्मनः प्रतिरूपैस्तैर्नानारूपैर्विमोहिताः
अन्योन्यमर्जुनं मत्वा स्वमात्मानं च जघ्निरे
Atmanah pratirupaistairnanarupairvimohitah
Anyonyamarjunam matva svamatmanam cha jaghnire
18.13
अयमर्जुनोऽयं गोविन्द इमौ यादवपाण्डवौ
इति ब्रुवाणाः संमूढा जघ्नुरन्योन्यमाहवे
Ayamarjunoyam govinda imau yadavapandavau
Iti bruvanah sammudha jaghnuranyonyamahave
18.14
मोहिताः परमास्त्रेण क्षयं जग्मुः परस्परम्
अशोभन्त रणे योधाः पुष्पिता इव किंशुकाः
Mohitah paramastrena kshayam jagmuh parasparam
Ashobhanta rane yodhah pushpita iva kinshukah
18.15
ततः शरसहस्राणि तैर्विमुक्तानि भस्मसात्
कृत्वा तदस्त्रं तान्वीराननयद्यमसादनम्
Tatah sharasahasrani tairvimuktani bhasmasat
Kritva tadastram tanvirananayadyamasadanam
18.16
अथ प्रहस्य बीभत्सुर्ललित्थान्मालवानपि
माचेल्लकांस्त्रिगर्तांश्च यौधेयांश्चार्दयच्छरैः
Atha prahasya bibhatsurlalitthanmalavanapi
Machellakanstrigartanshcha yaudheyanshchardayachchharaih
18.17
ते वध्यमाना वीरेण क्षत्रियाः कालचोदिताः
व्यसृजञ्शरवर्षाणि पार्थे नानाविधानि च
Te vadhyamana virena kshatriyah kalachoditah
Vyasrijansharavarshani parthe nanavidhani cha
18.18
ततो नैवार्जुनस्तत्र न रथो न च केशवः
प्रत्यदृश्यत घोरेण शरवर्षेण संवृतः
Tato naivarjunastatra na ratho na cha keshavah
Pratyadrishyata ghorena sharavarshena sanvritah
18.19
ततस्ते लब्धलक्ष्यत्वादन्योन्यमभिचुक्रुशुः
हतौ कृष्णाविति प्रीता वासांस्यादुधुवुस्तदा
Tataste labdhalakshyatvadanyonyamabhichukrushuh
Hatau krishnaviti prita vasansyadudhuvustada
18.20
भेरीमृदङ्गशङ्खांश्च दध्मुर्वीराः सहस्रशः
सिंहनादरवांश्चोग्रांश्चक्रिरे तत्र मारिष
Bherimridangashankhanshcha dadhmurvirah sahasrashah
Sinhanadaravanshchogranshchakrire tatra marisha
18.21
ततः प्रसिष्विदे कृष्णः खिन्नश्चार्जुनमब्रवीत्
क्वासि पार्थ न पश्ये त्वां कच्चिज्जीवसि शत्रुहन्
Tatah prasishvide krishnah khinnashcharjunamabravit
Kvasi partha na pashye tvam kachchijjivasi shatruhan
18.22
तस्य तं मानुषं भावं भावज्ञोऽऽज्ञाय पाण्डवः
वायव्यास्त्रेण तैरस्तां शरवृष्टिमपाहरत्
Tasya tam manusham bhavam bhavagyogyaya pandavah
Vayavyastrena tairastam sharavrishtimapaharat
18.23
ततः संशप्तकव्रातान्साश्वद्विपरथायुधान्
उवाह भगवान्वायुः शुष्कपर्णचयानिव
Tatah sanshaptakavratansashvadviparathayudhan
Uvaha bhagavanvayuh shushkaparnachayaniva
18.24
उह्यमानास्तु ते राजन्बह्वशोभन्त वायुना
प्रडीनाः पक्षिणः काले वृक्षेभ्य इव मारिष
Uhyamanastu te rajanbahvashobhanta vayuna
Pradinah pakshinah kale vrikshebhya iva marisha
18.25
तांस्तथा व्याकुलीकृत्य त्वरमाणो धनंजयः
जघान निशितैर्बाणैः सहस्राणि शतानि च
Tanstatha vyakulikritya tvaramano dhananjayah
Jaghana nishitairbanaih sahasrani shatani cha
18.26
शिरांसि भल्लैरहरद्बाहूनपि च सायुधान्
हस्तिहस्तोपमांश्चोरूञ्शरैरुर्व्यामपातयत्
Shiransi bhallairaharadbahunapi cha sayudhan
Hastihastopamanshchorunsharairurvyamapatayat
18.27
पृष्ठच्छिन्नान्विचरणान्विमस्तिष्केक्षणाङ्गुलीन्
नानाङ्गावयवैर्हीनांश्चकारारीन्धनंजयः
Prishthachchhinnanvicharananvimastishkekshanangulin
Nanangavayavairhinanshchakararindhananjayah
18.28
गन्धर्वनगराकारान्विधिवत्कल्पितान्रथान्
शरैर्विशकलीकुर्वंश्चक्रे व्यश्वरथद्विपान्
Gandharvanagarakaranvidhivatkalpitanrathan
Sharairvishakalikurvanshchakre vyashvarathadvipan
18.29
मुण्डतालवनानीव तत्र तत्र चकाशिरे
छिन्नध्वजरथव्राताः केचित्केचित्क्वचित्क्वचित्
Mundatalavananiva tatra tatra chakashire
Chhinnadhvajarathavratah kechitkechitkvachitkvachit
18.30
सोत्तरायुधिनो नागाः सपताकाङ्कुशायुधाः
पेतुः शक्राशनिहता द्रुमवन्त इवाचलाः
Sottarayudhino nagah sapatakankushayudhah
Petuh shakrashanihata drumavanta ivachalah
18.31
चामरापीडकवचाः स्रस्तान्त्रनयनासवः
सारोहास्तुरगाः पेतुः पार्थबाणहताः क्षितौ
Chamarapidakavachah srastantranayanasavah
Sarohasturagah petuh parthabanahatah kshitau
18.32
विप्रविद्धासिनखराश्छिन्नवर्मर्ष्टिशक्तयः
पत्तयश्छिन्नवर्माणः कृपणं शेरते हताः
Vipraviddhasinakharashchhinnavarmarshtishaktayah
Pattayashchhinnavarmanah kripanam sherate hatah
18.33
तैर्हतैर्हन्यमानैश्च पतद्भिः पतितैरपि
भ्रमद्भिर्निष्टनद्भिश्च घोरमायोधनं बभौ
Tairhatairhanyamanaishcha patadbhih patitairapi
Bhramadbhirnishtanadbhishcha ghoramayodhanam babhau
18.34
रजश्च महदुद्भूतं शान्तं रुधिरवृष्टिभिः
मही चाप्यभवद्दुर्गा कबन्धशतसंकुला
Rajashcha mahadudbhutam shantam rudhiravrishtibhih
Mahi chapyabhavaddurga kabandhashatasankula
18.35
तद्बभौ रौद्रबीभत्सं बीभत्सोर्यानमाहवे
आक्रीड इव रुद्रस्य घ्नतः कालात्यये पशून्
Tadbabhau raudrabibhatsam bibhatsoryanamahave
Akrida iva rudrasya ghnatah kalatyaye pashun
18.36
ते वध्यमानाः पार्थेन व्याकुलाश्वरथद्विपाः
तमेवाभिमुखाः क्षीणाः शक्रस्यातिथितां गताः
Te vadhyamanah parthena vyakulashvarathadvipah
Tamevabhimukhah kshinah shakrasyatithitam gatah
18.37
सा भूमिर्भरतश्रेष्ठ निहतैस्तैर्महारथैः
आस्तीर्णा संबभौ सर्वा प्रेतीभूतैः समन्ततः
Sa bhumirbharatashreshtha nihataistairmaharathaih
Astirna sambabhau sarva pretibhutaih samantatah
18.38
एतस्मिन्नन्तरे चैव प्रमत्ते सव्यसाचिनि
व्यूढानीकस्ततो द्रोणो युधिष्ठिरमुपाद्रवत्
Etasminnantare chaiva pramatte savyasachini
Vyudhanikastato drono yudhishthiramupadravat
18.39
तं प्रत्यगृह्णंस्त्वरिता व्यूढानीकाः प्रहारिणः
युधिष्ठिरं परीप्सन्तस्तदासीत्तुमुलं महत्
Tam pratyagrihnanstvarita vyudhanikah praharinah
Yudhishthiram paripsantastadasittumulam mahat