UtshovChapter 168
168.1
संजय उवाच
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा नोचुस्तत्र महारथाः
अप्रियं वा प्रियं वापि महाराज धनंजयम्
Sanjaya uvacha
Arjunasya vachah shrutva nochustatra maharathah
Apriyam va priyam vapi maharaja dhananjayam
168.2
ततः क्रुद्धो महाबाहुर्भीमसेनोऽभ्यभाषत
उत्स्मयन्निव कौन्तेयमर्जुनं भरतर्षभ
Tatah kruddho mahabahurbhimasenobhyabhashata
Utsmayanniva kaunteyamarjunam bharatarshabha
168.3
मुनिर्यथारण्यगतो भाषसे धर्मसंहितम्
न्यस्तदण्डो यथा पार्थ ब्राह्मणः संशितव्रतः
Muniryatharanyagato bhashase dharmasanhitam
Nyastadando yatha partha brahmanah sanshitavratah
168.4
क्षतात्त्राता क्षताज्जीवन्क्षान्तस्त्रिष्वपि साधुषु
क्षत्रियः क्षितिमाप्नोति क्षिप्रं धर्मं यशः श्रियम्
Kshatattrata kshatajjivankshantastrishvapi sadhushu
Kshatriyah kshitimapnoti kshipram dharmam yashah shriyam
168.5
स भवान्क्षत्रियगुणैर्युक्तः सर्वैः कुलोद्वहः
अविपश्चिद्यथा वाक्यं व्याहरन्नाद्य शोभसे
Sa bhavankshatriyagunairyuktah sarvaih kulodvahah
Avipashchidyatha vakyam vyaharannadya shobhase
168.6
पराक्रमस्ते कौन्तेय शक्रस्येव शचीपतेः
न चातिवर्तसे धर्मं वेलामिव महोदधिः
Parakramaste kaunteya shakrasyeva shachipateh
Na chativartase dharmam velamiva mahodadhih
168.7
न पूजयेत्त्वा कोऽन्वद्य यत्त्रयोदशवार्षिकम्
अमर्षं पृष्ठतः कृत्वा धर्ममेवाभिकाङ्क्षसे
Na pujayettva konvadya yattrayodashavarshikam
Amarsham prishthatah kritva dharmamevabhikankshase
168.8
दिष्ट्या तात मनस्तेऽद्य स्वधर्ममनुवर्तते
आनृशंस्ये च ते दिष्ट्या बुद्धिः सततमच्युत
Dishtya tata manastedya svadharmamanuvartate
Anrishansye cha te dishtya buddhih satatamachyuta
168.9
यत्तु धर्मप्रवृत्तस्य हृतं राज्यमधर्मतः
द्रौपदी च परामृष्टा सभामानीय शत्रुभिः
Yattu dharmapravrittasya hritam rajyamadharmatah
Draupadi cha paramrishta sabhamaniya shatrubhih
168.10
वनं प्रव्राजिताश्चास्म वल्कलाजिनवाससः
अनर्हमाणास्तं भावं त्रयोदश समाः परैः
Vanam pravrajitashchasma valkalajinavasasah
Anarhamanastam bhavam trayodasha samah paraih
168.11
एतान्यमर्षस्थानानि मर्षितानि त्वयानघ
क्षत्रधर्मप्रसक्तेन सर्वमेतदनुष्ठितम्
Etanyamarshasthanani marshitani tvayanagha
Kshatradharmaprasaktena sarvametadanushthitam
168.12
तमधर्ममपाक्रष्टुमारब्धः सहितस्त्वया
सानुबन्धान्हनिष्यामि क्षुद्रान्राज्यहरानहम्
Tamadharmamapakrashtumarabdhah sahitastvaya
Sanubandhanhanishyami kshudranrajyaharanaham
168.13
त्वया तु कथितं पूर्वं युद्धायाभ्यागता वयम्
घटामश्च यथाशक्ति त्वं तु नोऽद्य जुगुप्ससे
Tvaya tu kathitam purvam yuddhayabhyagata vayam
Ghatamashcha yathashakti tvam tu nodya jugupsase
168.14
स्वधर्मं नेच्छसे ज्ञातुं मिथ्या वचनमेव ते
भयार्दितानामस्माकं वाचा मर्माणि कृन्तसि
Svadharmam nechchhase gyatum mithya vachanameva te
Bhayarditanamasmakam vacha marmani krintasi
168.15
वपन्व्रणे क्षारमिव क्षतानां शत्रुकर्शन
विदीर्यते मे हृदयं त्वया वाक्शल्यपीडितम्
Vapanvrane ksharamiva kshatanam shatrukarshana
Vidiryate me hridayam tvaya vakshalyapiditam
168.16
अधर्ममेतद्विपुलं धार्मिकः सन्न बुध्यसे
यत्त्वमात्मानमस्मांश्च प्रशंस्यान्न प्रशंससि
यः कलां षोडशीं त्वत्तो नार्हते तं प्रशंससि
Adharmametadvipulam dharmikah sanna budhyase
Yattvamatmanamasmanshcha prashansyanna prashansasi
Yah kalam shodashim tvatto narhate tam prashansasi
168.17
स्वयमेवात्मनो वक्तुं न युक्तं गुणसंस्तवम्
दारयेयं महीं क्रोधाद्विकिरेयं च पर्वतान्
Svayamevatmano vaktum na yuktam gunasanstavam
Darayeyam mahim krodhadvikireyam cha parvatan
168.18
आविध्य च गदां गुर्वीं भीमां काञ्चनमालिनीम्
गिरिप्रकाशान्क्षितिजान्भञ्जेयमनिलो यथा
Avidhya cha gadam gurvim bhimam kanchanamalinim
Giriprakashankshitijanbhanjeyamanilo yatha
168.19
स त्वमेवंविधं जानन्भ्रातरं मां नरर्षभ
द्रोणपुत्राद्भयं कर्तुं नार्हस्यमितविक्रम
Sa tvamevanvidham jananbhrataram mam nararshabha
Dronaputradbhayam kartum narhasyamitavikrama
168.20
अथ वा तिष्ठ बीभत्सो सह सर्वैर्नरर्षभैः
अहमेनं गदापाणिर्जेष्याम्येको महाहवे
Atha va tishtha bibhatso saha sarvairnararshabhaih
Ahamenam gadapanirjeshyamyeko mahahave
168.21
ततः पाञ्चालराजस्य पुत्रः पार्थमथाब्रवीत्
संक्रुद्धमिव नर्दन्तं हिरण्यकशिपुं हरिः
Tatah panchalarajasya putrah parthamathabravit
Sankruddhamiva nardantam hiranyakashipum harih
168.22
बीभत्सो विप्रकर्माणि विदितानि मनीषिणाम्
याजनाध्यापने दानं तथा यज्ञप्रतिग्रहौ
Bibhatso viprakarmani viditani manishinam
Yajanadhyapane danam tatha yagyapratigrahau
168.23
षष्ठमध्ययनं नाम तेषां कस्मिन्प्रतिष्ठितः
हतो द्रोणो मया यत्तत्किं मां पार्थ विगर्हसे
Shashthamadhyayanam nama tesham kasminpratishthitah
Hato drono maya yattatkim mam partha vigarhase
168.24
अपक्रान्तः स्वधर्माच्च क्षत्रधर्ममुपाश्रितः
अमानुषेण हन्त्यस्मानस्त्रेण क्षुद्रकर्मकृत्
Apakrantah svadharmachcha kshatradharmamupashritah
Amanushena hantyasmanastrena kshudrakarmakrit
168.25
तथा मायां प्रयुञ्जानमसह्यं ब्राह्मणब्रुवम्
माययैव निहन्याद्यो न युक्तं पार्थ तत्र किम्
Tatha mayam prayunjanamasahyam brahmanabruvam
Mayayaiva nihanyadyo na yuktam partha tatra kim
168.26
तस्मिंस्तथा मया शस्ते यदि द्रौणायनी रुषा
कुरुते भैरवं नादं तत्र किं मम हीयते
Tasminstatha maya shaste yadi draunayani rusha
Kurute bhairavam nadam tatra kim mama hiyate
168.27
न चाद्भुतमिदं मन्ये यद्द्रौणिः शुद्धगर्जया
घातयिष्यति कौरव्यान्परित्रातुमशक्नुवन्
Na chadbhutamidam manye yaddraunih shuddhagarjaya
Ghatayishyati kauravyanparitratumashaknuvan
168.28
यच्च मां धार्मिको भूत्वा ब्रवीषि गुरुघातिनम्
तदर्थमहमुत्पन्नः पाञ्चाल्यस्य सुतोऽनलात्
Yachcha mam dharmiko bhutva bravishi gurughatinam
Tadarthamahamutpannah panchalyasya sutonalat
168.29
यस्य कार्यमकार्यं वा युध्यतः स्यात्समं रणे
तं कथं ब्राह्मणं ब्रूयाः क्षत्रियं वा धनंजय
Yasya karyamakaryam va yudhyatah syatsamam rane
Tam katham brahmanam bruyah kshatriyam va dhananjaya
168.30
यो ह्यनस्त्रविदो हन्याद्ब्रह्मास्त्रैः क्रोधमूर्छितः
सर्वोपायैर्न स कथं वध्यः पुरुषसत्तम
Yo hyanastravido hanyadbrahmastraih krodhamurchhitah
Sarvopayairna sa katham vadhyah purushasattama
168.31
विधर्मिणं धर्मविद्भिः प्रोक्तं तेषां विषोपमम्
जानन्धर्मार्थतत्त्वज्ञः किमर्जुन विगर्हसे
Vidharminam dharmavidbhih proktam tesham vishopamam
Janandharmarthatattvagyah kimarjuna vigarhase
168.32
नृशंसः स मयाक्रम्य रथ एव निपातितः
तन्माभिनन्द्यं बीभत्सो किमर्थं नाभिनन्दसे
Nrishansah sa mayakramya ratha eva nipatitah
Tanmabhinandyam bibhatso kimartham nabhinandase
168.33
कृते रणे कथं पार्थ ज्वलनार्कविषोपमम्
भीमं द्रोणशिरश्छेदे प्रशस्यं न प्रशंससि
Krite rane katham partha jvalanarkavishopamam
Bhimam dronashirashchhede prashasyam na prashansasi
168.34
योऽसौ ममैव नान्यस्य बान्धवान्युधि जघ्निवान्
छित्त्वापि तस्य मूर्धानं नैवास्मि विगतज्वरः
Yosau mamaiva nanyasya bandhavanyudhi jaghnivan
Chhittvapi tasya murdhanam naivasmi vigatajvarah
168.35
तच्च मे कृन्तते मर्म यन्न तस्य शिरो मया
निषादविषये क्षिप्तं जयद्रथशिरो यथा
Tachcha me krintate marma yanna tasya shiro maya
Nishadavishaye kshiptam jayadrathashiro yatha
168.36
अवधश्चापि शत्रूणामधर्मः शिष्यतेऽर्जुन
क्षत्रियस्य ह्ययं धर्मो हन्याद्धन्येत वा पुनः
Avadhashchapi shatrunamadharmah shishyaterjuna
Kshatriyasya hyayam dharmo hanyaddhanyeta va punah
168.37
स शत्रुर्निहतः संख्ये मया धर्मेण पाण्डव
यथा त्वया हतः शूरो भगदत्तः पितुः सखा
Sa shatrurnihatah sankhye maya dharmena pandava
Yatha tvaya hatah shuro bhagadattah pituh sakha
168.38
पितामहं रणे हत्वा मन्यसे धर्ममात्मनः
मया शत्रौ हते कस्मात्पापे धर्मं न मन्यसे
Pitamaham rane hatva manyase dharmamatmanah
Maya shatrau hate kasmatpape dharmam na manyase
168.39
नानृतः पाण्डवो ज्येष्ठो नाहं वाधार्मिकोऽर्जुन
शिष्यध्रुङ्निहतः पापो युध्यस्व विजयस्तव
Nanritah pandavo jyeshtho naham vadharmikorjuna
Shishyadhrunnihatah papo yudhyasva vijayastava