UtshovChapter 160
160.1
संजय उवाच
ततो दुर्योधनो द्रोणमभिगम्येदमब्रवीत्
अमर्षवशमापन्नो जनयन्हर्षतेजसी
Sanjaya uvacha
Tato duryodhano dronamabhigamyedamabravit
Amarshavashamapanno janayanharshatejasi
160.2
न मर्षणीयाः संग्रामे विश्रमन्तः श्रमान्विताः
सपत्ना ग्लानमनसो लब्धलक्ष्या विशेषतः
Na marshaniyah sangrame vishramantah shramanvitah
Sapatna glanamanaso labdhalakshya visheshatah
160.3
तत्तु मर्षितमस्माभिर्भवतः प्रियकाम्यया
त एते परिविश्रान्ताः पाण्डवा बलवत्तराः
Tattu marshitamasmabhirbhavatah priyakamyaya
Ta ete parivishrantah pandava balavattarah
160.4
सर्वथा परिहीनाः स्म तेजसा च बलेन च
भवता पाल्यमानास्ते विवर्धन्ते पुनः पुनः
Sarvatha parihinah sma tejasa cha balena cha
Bhavata palyamanaste vivardhante punah punah
160.5
दिव्यान्यस्त्राणि सर्वाणि ब्रह्मास्त्रादीनि यान्यपि
तानि सर्वाणि तिष्ठन्ति भवत्येव विशेषतः
Divyanyastrani sarvani brahmastradini yanyapi
Tani sarvani tishthanti bhavatyeva visheshatah
160.6
न पाण्डवेया न वयं नान्ये लोके धनुर्धराः
युध्यमानस्य ते तुल्याः सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
Na pandaveya na vayam nanye loke dhanurdharah
Yudhyamanasya te tulyah satyametadbravimi te
160.7
ससुरासुरगन्धर्वानिमाँल्लोकान्द्विजोत्तम
सर्वास्त्रविद्भवान्हन्याद्दिव्यैरस्त्रैर्न संशयः
Sasurasuragandharvanimanllokandvijottama
Sarvastravidbhavanhanyaddivyairastrairna sanshayah
160.8
स भवान्मर्षयत्येनांस्त्वत्तो भीतान्विशेषतः
शिष्यत्वं वा पुरस्कृत्य मम वा मन्दभाग्यताम्
Sa bhavanmarshayatyenanstvatto bhitanvisheshatah
Shishyatvam va puraskritya mama va mandabhagyatam
160.9
एवमुद्धर्षितो द्रोणः कोपितश्चात्मजेन ते
समन्युरब्रवीद्राजन्दुर्योधनमिदं वचः
Evamuddharshito dronah kopitashchatmajena te
Samanyurabravidrajanduryodhanamidam vachah
160.10
स्थविरः सन्परं शक्त्या घटे दुर्योधनाहवे
अतः परं मया कार्यं क्षुद्रं विजयगृद्धिना
अनस्त्रविदयं सर्वो हन्तव्योऽस्त्रविदा जनः
Sthavirah sanparam shaktya ghate duryodhanahave
Atah param maya karyam kshudram vijayagriddhina
Anastravidayam sarvo hantavyostravida janah
160.11
यद्भवान्मन्यते चापि शुभं वा यदि वाशुभम्
तद्वै कर्तास्मि कौरव्य वचनात्तव नान्यथा
Yadbhavanmanyate chapi shubham va yadi vashubham
Tadvai kartasmi kauravya vachanattava nanyatha
160.12
निहत्य सर्वपाञ्चालान्युद्धे कृत्वा पराक्रमम्
विमोक्ष्ये कवचं राजन्सत्येनायुधमालभे
Nihatya sarvapanchalanyuddhe kritva parakramam
Vimokshye kavacham rajansatyenayudhamalabhe
160.13
मन्यसे यच्च कौन्तेयमर्जुनं श्रान्तमाहवे
तस्य वीर्यं महाबाहो शृणु सत्येन कौरव
Manyase yachcha kaunteyamarjunam shrantamahave
Tasya viryam mahabaho shrinu satyena kaurava
160.14
तं न देवा न गन्धर्वा न यक्षा न च राक्षसाः
उत्सहन्ते रणे सोढुं कुपितं सव्यसाचिनम्
Tam na deva na gandharva na yaksha na cha rakshasah
Utsahante rane sodhum kupitam savyasachinam
160.15
खाण्डवे येन भगवान्प्रत्युद्यातः सुरेश्वरः
सायकैर्वारितश्चापि वर्षमाणो महात्मना
Khandave yena bhagavanpratyudyatah sureshvarah
Sayakairvaritashchapi varshamano mahatmana
160.16
यक्षा नागास्तथा दैत्या ये चान्ये बलगर्विताः
निहताः पुरुषेन्द्रेण तच्चापि विदितं तव
Yaksha nagastatha daitya ye chanye balagarvitah
Nihatah purushendrena tachchapi viditam tava
160.17
गन्धर्वा घोषयात्रायां चित्रसेनादयो जिताः
यूयं तैर्ह्रियमाणाश्च मोक्षिता दृढधन्वना
Gandharva ghoshayatrayam chitrasenadayo jitah
Yuyam tairhriyamanashcha mokshita dridhadhanvana
160.18
निवातकवचाश्चापि देवानां शत्रवस्तथा
सुरैरवध्याः संग्रामे तेन वीरेण निर्जिताः
Nivatakavachashchapi devanam shatravastatha
Surairavadhyah sangrame tena virena nirjitah
160.19
दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम्
विजिग्ये पुरुषव्याघ्रः स शक्यो मानुषैः कथम्
Danavanam sahasrani hiranyapuravasinam
Vijigye purushavyaghrah sa shakyo manushaih katham
160.20
प्रत्यक्षं चैव ते सर्वं यथा बलमिदं तव
क्षपितं पाण्डुपुत्रेण चेष्टतां नो विशां पते
Pratyaksham chaiva te sarvam yatha balamidam tava
Kshapitam panduputrena cheshtatam no visham pate
160.21
तं तथाभिप्रशंसन्तमर्जुनं कुपितस्तदा
द्रोणं तव सुतो राजन्पुनरेवेदमब्रवीत्
Tam tathabhiprashansantamarjunam kupitastada
Dronam tava suto rajanpunarevedamabravit
160.22
अहं दुःशासनः कर्णः शकुनिर्मातुलश्च मे
हनिष्यामोऽर्जुनं संख्ये द्वैधीकृत्याद्य भारतीम्
Aham duhshasanah karnah shakunirmatulashcha me
Hanishyamorjunam sankhye dvaidhikrityadya bharatim
160.23
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजो हसन्निव
अन्ववर्तत राजानं स्वस्ति तेऽस्त्विति चाब्रवीत्
Tasya tadvachanam shrutva bharadvajo hasanniva
Anvavartata rajanam svasti testviti chabravit
160.24
को हि गाण्डीवधन्वानं ज्वलन्तमिव तेजसा
अक्षयं क्षपयेत्कश्चित्क्षत्रियः क्षत्रियर्षभम्
Ko hi gandivadhanvanam jvalantamiva tejasa
Akshayam kshapayetkashchitkshatriyah kshatriyarshabham
160.25
तं न वित्तपतिर्नेन्द्रो न यमो न जलेश्वरः
नासुरोरगरक्षांसि क्षपयेयुः सहायुधम्
Tam na vittapatirnendro na yamo na jaleshvarah
Nasuroragarakshansi kshapayeyuh sahayudham
160.26
मूढास्त्वेतानि भाषन्ते यानीमान्यात्थ भारत
युद्धे ह्यर्जुनमासाद्य स्वस्तिमान्को व्रजेद्गृहान्
Mudhastvetani bhashante yanimanyattha bharata
Yuddhe hyarjunamasadya svastimanko vrajedgrihan
160.27
त्वं तु सर्वातिशङ्कित्वान्निष्ठुरः पापनिश्चयः
श्रेयसस्त्वद्धिते युक्तांस्तत्तद्वक्तुमिहेच्छसि
Tvam tu sarvatishankitvannishthurah papanishchayah
Shreyasastvaddhite yuktanstattadvaktumihechchhasi
160.28
गच्छ त्वमपि कौन्तेयमात्मार्थेभ्यो हि माचिरम्
त्वमप्याशंससे योद्धुं कुलजः क्षत्रियो ह्यसि
Gachchha tvamapi kaunteyamatmarthebhyo hi machiram
Tvamapyashansase yoddhum kulajah kshatriyo hyasi
160.29
इमान्किं पार्थिवान्सर्वान्घातयिष्यस्यनागसः
त्वमस्य मूलं वैरस्य तस्मादासादयार्जुनम्
Imankim parthivansarvanghatayishyasyanagasah
Tvamasya mulam vairasya tasmadasadayarjunam
160.30
एष ते मातुलः प्राज्ञः क्षत्रधर्ममनुव्रतः
दूर्द्यूतदेवी गान्धारिः प्रयात्वर्जुनमाहवे
Esha te matulah pragyah kshatradharmamanuvratah
Durdyutadevi gandharih prayatvarjunamahave
160.31
एषोऽक्षकुशलो जिह्मो द्यूतकृत्कितवः शठः
देविता निकृतिप्रज्ञो युधि जेष्यति पाण्डवान्
Eshokshakushalo jihmo dyutakritkitavah shathah
Devita nikritipragyo yudhi jeshyati pandavan
160.32
त्वया कथितमत्यन्तं कर्णेन सह हृष्टवत्
असकृच्छून्यवन्मोहाद्धृतराष्ट्रस्य शृण्वतः
Tvaya kathitamatyantam karnena saha hrishtavat
Asakrichchhunyavanmohaddhritarashtrasya shrinvatah
160.33
अहं च तात कर्णश्च भ्राता दुःशासनश्च मे
पाण्डुपुत्रान्हनिष्यामः सहिताः समरे त्रयः
Aham cha tata karnashcha bhrata duhshasanashcha me
Panduputranhanishyamah sahitah samare trayah
160.34
इति ते कत्थमानस्य श्रुतं संसदि संसदि
अनुतिष्ठ प्रतिज्ञां तां सत्यवाग्भव तैः सह
Iti te katthamanasya shrutam sansadi sansadi
Anutishtha pratigyam tam satyavagbhava taih saha
160.35
एष ते पाण्डवः शत्रुरविषह्योऽग्रतः स्थितः
क्षत्रधर्ममवेक्षस्व श्लाघ्यस्तव वधो जयात्
Esha te pandavah shatruravishahyogratah sthitah
Kshatradharmamavekshasva shlaghyastava vadho jayat
160.36
दत्तं भुक्तमधीतं च प्राप्तमैश्वर्यमीप्सितम्
कृतकृत्योऽनृणश्चासि मा भैर्युध्यस्व पाण्डवम्
Dattam bhuktamadhitam cha praptamaishvaryamipsitam
Kritakrityonrinashchasi ma bhairyudhyasva pandavam
160.37
इत्युक्त्वा समरे द्रोणो न्यवर्तत यतः परे
द्वैधीकृत्य ततः सेनां युद्धं समभवत्तदा
Ityuktva samare drono nyavartata yatah pare
Dvaidhikritya tatah senam yuddham samabhavattada