UtshovChapter 157
157.1
धृतराष्ट्र उवाच
एकवीरवधे मोघा शक्तिः सूतात्मजे यदा
कस्मात्सर्वान्समुत्सृज्य स तां पार्थे न मुक्तवान्
Dhritarashtra uvacha
Ekaviravadhe mogha shaktih sutatmaje yada
Kasmatsarvansamutsrijya sa tam parthe na muktavan
157.2
तस्मिन्हते हता हि स्युः सर्वे पाण्डवसृञ्जयाः
एकवीरवधे कस्मान्न युद्धे जयमादधत्
Tasminhate hata hi syuh sarve pandavasrinjayah
Ekaviravadhe kasmanna yuddhe jayamadadhat
157.3
आहूतो न निवर्तेयमिति तस्य महाव्रतम्
स्वयमाह्वयितव्यः स सूतपुत्रेण फल्गुनः
Ahuto na nivarteyamiti tasya mahavratam
Svayamahvayitavyah sa sutaputrena phalgunah
157.4
ततो द्वैरथमानीय फल्गुनं शक्रदत्तया
न जघान वृषा कस्मात्तन्ममाचक्ष्व संजय
Tato dvairathamaniya phalgunam shakradattaya
Na jaghana vrisha kasmattanmamachakshva sanjaya
157.5
नूनं बुद्धिविहीनश्चाप्यसहायश्च मे सुतः
शत्रुभिर्व्यंसितोपायः कथं नु स जयेदरीन्
Nunam buddhivihinashchapyasahayashcha me sutah
Shatrubhirvyansitopayah katham nu sa jayedarin
157.6
या ह्यस्य परमा शक्तिर्जयस्य च परायणम्
सा शक्तिर्वासुदेवेन व्यंसितास्य घटोत्कचे
Ya hyasya parama shaktirjayasya cha parayanam
Sa shaktirvasudevena vyansitasya ghatotkache
157.7
कुणेर्यथा हस्तगतं ह्रियेद्बिल्वं बलीयसा
तथा शक्तिरमोघा सा मोघीभूता घटोत्कचे
Kuneryatha hastagatam hriyedbilvam baliyasa
Tatha shaktiramogha sa moghibhuta ghatotkache
157.8
यथा वराहस्य शुनश्च युध्यतो;स्तयोरभावे श्वपचस्य लाभः
मन्ये विद्वन्वासुदेवस्य तद्व;द्युद्धे लाभः कर्णहैडिम्बयोर्वै
Yatha varahasya shunashcha yudhyato;stayorabhave shvapachasya labhah
Manye vidvanvasudevasya tadva;dyuddhe labhah karnahaidimbayorvai
157.9
घटोत्कचो यदि हन्याद्धि कर्णं; परो लाभः स भवेत्पाण्डवानाम्
वैकर्तनो वा यदि तं निहन्या;त्तथापि कृत्यं शक्तिनाशात्कृतं स्यात्
Ghatotkacho yadi hanyaddhi karnam; paro labhah sa bhavetpandavanam
Vaikartano va yadi tam nihanya;ttathapi krityam shaktinashatkritam syat
157.10
इति प्राज्ञः प्रज्ञयैतद्विचार्य; घटोत्कचं सूतपुत्रेण युद्धे
अयोधयद्वासुदेवो नृसिंहः; प्रियं कुर्वन्पाण्डवानां हितं च
Iti pragyah pragyayaitadvicharya; ghatotkacham sutaputrena yuddhe
Ayodhayadvasudevo nrisinhah; priyam kurvanpandavanam hitam cha
157.11
संजय उवाच
एतच्चिकीर्षितं ज्ञात्वा कर्णे मधुनिहा नृप
नियोजयामास तदा द्वैरथे राक्षसेश्वरम्
Sanjaya uvacha
Etachchikirshitam gyatva karne madhuniha nripa
Niyojayamasa tada dvairathe rakshaseshvaram
157.12
घटोत्कचं महावीर्यं महाबुद्धिर्जनार्दनः
अमोघाया विघातार्थं राजन्दुर्मन्त्रिते तव
Ghatotkacham mahaviryam mahabuddhirjanardanah
Amoghaya vighatartham rajandurmantrite tava
157.13
तदैव कृतकार्या हि वयं स्याम कुरूद्वह
न रक्षेद्यदि कृष्णस्तं पार्थं कर्णान्महारथात्
Tadaiva kritakarya hi vayam syama kurudvaha
Na rakshedyadi krishnastam partham karnanmaharathat
157.14
साश्वध्वजरथः संख्ये धृतराष्ट्र पतेद्भुवि
विना जनार्दनं पार्थो योगानामीश्वरं प्रभुम्
Sashvadhvajarathah sankhye dhritarashtra patedbhuvi
Vina janardanam partho yoganamishvaram prabhum
157.15
तैस्तैरुपायैर्बहुभी रक्ष्यमाणः स पार्थिव
जयत्यभिमुखः शत्रून्पार्थः कृष्णेन पालितः
Taistairupayairbahubhi rakshyamanah sa parthiva
Jayatyabhimukhah shatrunparthah krishnena palitah
157.16
सविशेषं त्वमोघायाः कृष्णोऽरक्षत पाण्डवम्
हन्यात्क्षिप्ता हि कौन्तेयं शक्तिर्वृक्षमिवाशनिः
Savishesham tvamoghayah krishnorakshata pandavam
Hanyatkshipta hi kaunteyam shaktirvrikshamivashanih
157.17
धृतराष्ट्र उवाच
विरोधी च कुमन्त्री च प्राज्ञमानी ममात्मजः
यस्यैष समतिक्रान्तो वधोपायो जयं प्रति
Dhritarashtra uvacha
Virodhi cha kumantri cha pragyamani mamatmajah
Yasyaisha samatikranto vadhopayo jayam prati
157.18
तवापि समतिक्रान्तमेतद्गावल्गणे कथम्
एतमर्थं महाबुद्धे यत्त्वया नावबोधितः
Tavapi samatikrantametadgavalgane katham
Etamartham mahabuddhe yattvaya navabodhitah
157.19
संजय उवाच
दुर्योधनस्य शकुनेर्मम दुःशासनस्य च
रात्रौ रात्रौ भवत्येषा नित्यमेव समर्थना
Sanjaya uvacha
Duryodhanasya shakunermama duhshasanasya cha
Ratrau ratrau bhavatyesha nityameva samarthana
157.20
श्वः सर्वसैन्यानुत्सृज्य जहि कर्ण धनंजयम्
प्रेष्यवत्पाण्डुपाञ्चालानुपभोक्ष्यामहे ततः
Shvah sarvasainyanutsrijya jahi karna dhananjayam
Preshyavatpandupanchalanupabhokshyamahe tatah
157.21
अथ वा निहते पार्थे पाण्डुष्वन्यतमं ततः
स्थापयेद्युधि वार्ष्णेयस्तस्मात्कृष्णो निपात्यताम्
Atha va nihate parthe pandushvanyatamam tatah
Sthapayedyudhi varshneyastasmatkrishno nipatyatam
157.22
कृष्णो हि मूलं पाण्डूनां पार्थः स्कन्ध इवोद्गतः
शाखा इवेतरे पार्थाः पाञ्चालाः पत्रसंज्ञिताः
Krishno hi mulam pandunam parthah skandha ivodgatah
Shakha ivetare parthah panchalah patrasangyitah
157.23
कृष्णाश्रयाः कृष्णबलाः कृष्णनाथाश्च पाण्डवाः
कृष्णः परायणं चैषां ज्योतिषामिव चन्द्रमाः
Krishnashrayah krishnabalah krishnanathashcha pandavah
Krishnah parayanam chaisham jyotishamiva chandramah
157.24
तस्मात्पर्णानि शाखाश्च स्कन्धं चोत्सृज्य सूतज
कृष्णं निकृन्धि पाण्डूनां मूलं सर्वत्र सर्वदा
Tasmatparnani shakhashcha skandham chotsrijya sutaja
Krishnam nikrindhi pandunam mulam sarvatra sarvada
157.25
हन्याद्यदि हि दाशार्हं कर्णो यादवनन्दनम्
कृत्स्ना वसुमती राजन्वशे ते स्यान्न संशयः
Hanyadyadi hi dasharham karno yadavanandanam
Kritsna vasumati rajanvashe te syanna sanshayah
157.26
यदि हि स निहतः शयीत भूमौ; यदुकुलपाण्डवनन्दनो महात्मा
ननु तव वसुधा नरेन्द्र सर्वा; सगिरिसमुद्रवना वशं व्रजेत
Yadi hi sa nihatah shayita bhumau; yadukulapandavanandano mahatma
Nanu tava vasudha narendra sarva; sagirisamudravana vasham vrajeta
157.27
सा तु बुद्धिः कृताप्येवं जाग्रति त्रिदशेश्वरे
अप्रमेये हृषीकेशे युद्धकाले व्यमुह्यत
Sa tu buddhih kritapyevam jagrati tridasheshvare
Aprameye hrishikeshe yuddhakale vyamuhyata
157.28
अर्जुनं चापि कौन्तेयं सदा रक्षति केशवः
न ह्येनमैच्छत्प्रमुखे सौतेः स्थापयितुं रणे
Arjunam chapi kaunteyam sada rakshati keshavah
Na hyenamaichchhatpramukhe sauteh sthapayitum rane
157.29
अन्यांश्चास्मै रथोदारानुपस्थापयदच्युतः
अमोघां तां कथं शक्तिं मोघां कुर्यामिति प्रभो
Anyanshchasmai rathodaranupasthapayadachyutah
Amogham tam katham shaktim mogham kuryamiti prabho
157.30
ततः कृष्णं महाबाहुः सात्यकिः सत्यविक्रमः
पप्रच्छ रथशार्दूल कर्णं प्रति महारथम्
Tatah krishnam mahabahuh satyakih satyavikramah
Paprachchha rathashardula karnam prati maharatham
157.31
अयं च प्रत्ययः कर्णे शक्त्या चामितविक्रम
किमर्थं सूतपुत्रेण न मुक्ता फल्गुने तु सा
Ayam cha pratyayah karne shaktya chamitavikrama
Kimartham sutaputrena na mukta phalgune tu sa
157.32
वासुदेव उवाच
दुःशासनश्च कर्णश्च शकुनिश्च ससैन्धवः
सततं मन्त्रयन्ति स्म दुर्योधनपुरोगमाः
Vasudeva uvacha
Duhshasanashcha karnashcha shakunishcha sasaindhavah
Satatam mantrayanti sma duryodhanapurogamah
157.33
कर्ण कर्ण महेष्वास रणेऽमितपराक्रम
नान्यस्य शक्तिरेषा ते मोक्तव्या जयतां वर
Karna karna maheshvasa ranemitaparakrama
Nanyasya shaktiresha te moktavya jayatam vara
157.34
ऋते महारथात्पार्थात्कुन्तीपुत्राद्धनंजयात्
स हि तेषामतियशा देवानामिव वासवः
Rite maharathatparthatkuntiputraddhananjayat
Sa hi teshamatiyasha devanamiva vasavah
157.35
तस्मिन्विनिहते सर्वे पाण्डवाः सृञ्जयैः सह
भविष्यन्ति गतात्मानः सुरा इव निरग्नयः
Tasminvinihate sarve pandavah srinjayaih saha
Bhavishyanti gatatmanah sura iva niragnayah
157.36
तथेति च प्रतिज्ञातं कर्णेन शिनिपुंगव
हृदि नित्यं तु कर्णस्य वधो गाण्डीवधन्वनः
Tatheti cha pratigyatam karnena shinipungava
Hridi nityam tu karnasya vadho gandivadhanvanah
157.37
अहमेव तु राधेयं मोहयामि युधां वर
यतो नावसृजच्छक्तिं पाण्डवे श्वेतवाहने
Ahameva tu radheyam mohayami yudham vara
Yato navasrijachchhaktim pandave shvetavahane
157.38
फल्गुनस्य हि तां मृत्युमवगम्य युयुत्सतः
न निद्रा न च मे हर्षो मनसोऽस्ति युधां वर
Phalgunasya hi tam mrityumavagamya yuyutsatah
Na nidra na cha me harsho manasosti yudham vara
157.39
घटोत्कचे व्यंसितां तु दृष्ट्वा तां शिनिपुंगव
मृत्योरास्यान्तरान्मुक्तं पश्याम्यद्य धनंजयम्
Ghatotkache vyansitam tu drishtva tam shinipungava
Mrityorasyantaranmuktam pashyamyadya dhananjayam
157.40
न पिता न च मे माता न यूयं भ्रातरस्तथा
न च प्राणास्तथा रक्ष्या यथा बीभत्सुराहवे
Na pita na cha me mata na yuyam bhratarastatha
Na cha pranastatha rakshya yatha bibhatsurahave
157.41
त्रैलोक्यराज्याद्यत्किंचिद्भवेदन्यत्सुदुर्लभम्
नेच्छेयं सात्वताहं तद्विना पार्थं धनंजयम्
Trailokyarajyadyatkinchidbhavedanyatsudurlabham
Nechchheyam satvataham tadvina partham dhananjayam
157.42
अतः प्रहर्षः सुमहान्युयुधानाद्य मेऽभवत्
मृतं प्रत्यागतमिव दृष्ट्वा पार्थं धनंजयम्
Atah praharshah sumahanyuyudhanadya mebhavat
Mritam pratyagatamiva drishtva partham dhananjayam
157.43
अतश्च प्रहितो युद्धे मया कर्णाय राक्षसः
न ह्यन्यः समरे रात्रौ शक्तः कर्णं प्रबाधितुम्
Atashcha prahito yuddhe maya karnaya rakshasah
Na hyanyah samare ratrau shaktah karnam prabadhitum
157.44
संजय उवाच
इति सात्यकये प्राह तदा देवकिनन्दनः
धनंजयहिते युक्तस्तत्प्रिये सततं रतः
Sanjaya uvacha
Iti satyakaye praha tada devakinandanah
Dhananjayahite yuktastatpriye satatam ratah