UtshovChapter 152
152.1
संजय उवाच
तमागतमभिप्रेक्ष्य भीमकर्माणमाहवे
हर्षमाहारयां चक्रुः कुरवः सर्व एव ते
Sanjaya uvacha
Tamagatamabhiprekshya bhimakarmanamahave
Harshamaharayam chakruh kuravah sarva eva te
152.2
तथैव तव पुत्रास्ते दुर्योधनपुरोगमाः
अप्लवाः प्लवमासाद्य तर्तुकामा इवार्णवम्
Tathaiva tava putraste duryodhanapurogamah
Aplavah plavamasadya tartukama ivarnavam
152.3
पुनर्जातमिवात्मानं मन्वानाः पार्थिवास्तदा
अलायुधं राक्षसेन्द्रं स्वागतेनाभ्यपूजयन्
Punarjatamivatmanam manvanah parthivastada
Alayudham rakshasendram svagatenabhyapujayan
152.4
तस्मिंस्त्वमानुषे युद्धे वर्तमाने भयावहे
कर्णराक्षसयोर्नक्तं दारुणप्रतिदर्शने
Tasminstvamanushe yuddhe vartamane bhayavahe
Karnarakshasayornaktam darunapratidarshane
152.5
उपप्रैक्षन्त पाञ्चालाः स्मयमानाः सराजकाः
तथैव तावका राजन्घूर्णमानास्ततस्ततः
Upapraikshanta panchalah smayamanah sarajakah
Tathaiva tavaka rajanghurnamanastatastatah
152.6
चुक्रुशुर्नेदमस्तीति द्रोणद्रौणिकृपादयः
तत्कर्म दृष्ट्वा संभ्रान्ता हैडिम्बस्य रणाजिरे
Chukrushurnedamastiti dronadraunikripadayah
Tatkarma drishtva sambhranta haidimbasya ranajire
152.7
सर्वमाविग्नमभवद्धाहाभूतमचेतनम्
तव सैन्यं महाराज निराशं कर्णजीविते
Sarvamavignamabhavaddhahabhutamachetanam
Tava sainyam maharaja nirasham karnajivite
152.8
दुर्योधनस्तु संप्रेक्ष्य कर्णमार्तिं परां गतम्
अलायुधं राक्षसेन्द्रमाहूयेदमथाब्रवीत्
Duryodhanastu samprekshya karnamartim param gatam
Alayudham rakshasendramahuyedamathabravit
152.9
एष वैकर्तनः कर्णो हैडिम्बेन समागतः
कुरुते कर्म सुमहद्यदस्यौपयिकं मृधे
Esha vaikartanah karno haidimbena samagatah
Kurute karma sumahadyadasyaupayikam mridhe
152.10
पश्यैतान्पार्थिवाञ्शूरान्निहतान्भैमसेनिना
नानाशस्त्रैरभिहतान्पादपानिव दन्तिना
Pashyaitanparthivanshurannihatanbhaimasenina
Nanashastrairabhihatanpadapaniva dantina
152.11
तवैष भागः समरे राजमध्ये मया कृतः
तवैवानुमते वीर तं विक्रम्य निबर्हय
Tavaisha bhagah samare rajamadhye maya kritah
Tavaivanumate vira tam vikramya nibarhaya
152.12
पुरा वैकर्तनं कर्णमेष पापो घटोत्कचः
मायाबलमुपाश्रित्य कर्शयत्यरिकर्शनः
Pura vaikartanam karnamesha papo ghatotkachah
Mayabalamupashritya karshayatyarikarshanah
152.13
एवमुक्तः स राज्ञा तु राक्षसस्तीव्रविक्रमः
तथेत्युक्त्वा महाबाहुर्घटोत्कचमुपाद्रवत्
Evamuktah sa ragya tu rakshasastivravikramah
Tathetyuktva mahabahurghatotkachamupadravat
152.14
ततः कर्णं समुत्सृज्य भैमसेनिरपि प्रभो
प्रत्यमित्रमुपायान्तं मर्दयामास मार्गणैः
Tatah karnam samutsrijya bhaimasenirapi prabho
Pratyamitramupayantam mardayamasa marganaih
152.15
तयोः समभवद्युद्धं क्रुद्धयो राक्षसेन्द्रयोः
मत्तयोर्वाशिताहेतोर्द्विपयोरिव कानने
Tayoh samabhavadyuddham kruddhayo rakshasendrayoh
Mattayorvashitahetordvipayoriva kanane
152.16
रक्षसा विप्रमुक्तस्तु कर्णोऽपि रथिनां वरः
अभ्यद्रवद्भीमसेनं रथेनादित्यवर्चसा
Rakshasa vipramuktastu karnopi rathinam varah
Abhyadravadbhimasenam rathenadityavarchasa
152.17
तमायान्तमनादृत्य दृष्ट्वा ग्रस्तं घटोत्कचम्
अलायुधेन समरे सिंहेनेव गवां पतिम्
Tamayantamanadritya drishtva grastam ghatotkacham
Alayudhena samare sinheneva gavam patim
152.18
रथेनादित्यवपुषा भीमः प्रहरतां वरः
किरञ्शरौघान्प्रययावलायुधरथं प्रति
Rathenadityavapusha bhimah praharatam varah
Kiransharaughanprayayavalayudharatham prati
152.19
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य स तदालायुधः प्रभो
घटोत्कचं समुत्सृज्य भीमसेनं समाह्वयत्
Tamayantamabhiprekshya sa tadalayudhah prabho
Ghatotkacham samutsrijya bhimasenam samahvayat
152.20
तं भीमः सहसाभ्येत्य राक्षसान्तकरः प्रभो
सगणं राक्षसेन्द्रं तं शरवर्षैरवाकिरत्
Tam bhimah sahasabhyetya rakshasantakarah prabho
Saganam rakshasendram tam sharavarshairavakirat
152.21
तथैवालायुधो राजञ्शिलाधौतैरजिह्मगैः
अभ्यवर्षत कौन्तेयं पुनः पुनररिंदमः
Tathaivalayudho rajanshiladhautairajihmagaih
Abhyavarshata kaunteyam punah punararindamah
152.22
तथा ते राक्षसाः सर्वे भीमसेनमुपाद्रवन्
नानाप्रहरणा भीमास्त्वत्सुतानां जयैषिणः
Tatha te rakshasah sarve bhimasenamupadravan
Nanapraharana bhimastvatsutanam jayaishinah
152.23
स ताड्यमानो बलिभिर्भीमसेनो महाबलः
पञ्चभिः पञ्चभिः सर्वांस्तानविध्यच्छितैः शरैः
Sa tadyamano balibhirbhimaseno mahabalah
Panchabhih panchabhih sarvanstanavidhyachchhitaih sharaih
152.24
ते वध्यमाना भीमेन राक्षसाः खरयोनयः
विनेदुस्तुमुलान्नादान्दुद्रुवुश्च दिशो दश
Te vadhyamana bhimena rakshasah kharayonayah
Vinedustumulannadandudruvushcha disho dasha
152.25
तांस्त्रास्यमानान्भीमेन दृष्ट्वा रक्षो महाबलम्
अभिदुद्राव वेगेन शरैश्चैनमवाकिरत्
Tanstrasyamananbhimena drishtva raksho mahabalam
Abhidudrava vegena sharaishchainamavakirat
152.26
तं भीमसेनः समरे तीक्ष्णाग्रैरक्षिणोच्छरैः
अलायुधस्तु तानस्तान्भीमेन विशिखान्रणे
चिच्छेद कांश्चित्समरे त्वरया कांश्चिदग्रहीत्
Tam bhimasenah samare tikshnagrairakshinochchharaih
Alayudhastu tanastanbhimena vishikhanrane
Chichchheda kanshchitsamare tvaraya kanshchidagrahit
152.27
स तं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रं भीमो भीमपराक्रमः
गदां चिक्षेप वेगेन वज्रपातोपमां तदा
Sa tam drishtva rakshasendram bhimo bhimaparakramah
Gadam chikshepa vegena vajrapatopamam tada
152.28
तामापतन्तीं वेगेन गदां ज्वालाकुलां ततः
गदया ताडयामास सा गदा भीममाव्रजत्
Tamapatantim vegena gadam jvalakulam tatah
Gadaya tadayamasa sa gada bhimamavrajat
152.29
स राक्षसेन्द्रं कौन्तेयः शरवर्षैरवाकिरत्
तानप्यस्याकरोन्मोघान्राक्षसो निशितैः शरैः
Sa rakshasendram kaunteyah sharavarshairavakirat
Tanapyasyakaronmoghanrakshaso nishitaih sharaih
152.30
ते चापि राक्षसाः सर्वे सैनिका भीमरूपिणः
शासनाद्राक्षसेन्द्रस्य निजघ्नू रथकुञ्जरान्
Te chapi rakshasah sarve sainika bhimarupinah
Shasanadrakshasendrasya nijaghnu rathakunjaran
152.31
पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव वाजिनः परमद्विपाः
न शान्तिं लेभिरे तत्र रक्षसैर्भृशपीडिताः
Panchalah srinjayashchaiva vajinah paramadvipah
Na shantim lebhire tatra rakshasairbhrishapiditah
152.32
तं तु दृष्ट्वा महाघोरं वर्तमानं महाहवे
अब्रवीत्पुरुषश्रेष्ठो धनंजयमिदं वचः
Tam tu drishtva mahaghoram vartamanam mahahave
Abravitpurushashreshtho dhananjayamidam vachah
152.33
पश्य भीमं महाबाहो राक्षसेन्द्रवशं गतम्
पदवीमस्य गच्छ त्वं मा विचारय पाण्डव
Pashya bhimam mahabaho rakshasendravasham gatam
Padavimasya gachchha tvam ma vicharaya pandava
152.34
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च युधामन्यूत्तमौजसौ
सहिता द्रौपदेयाश्च कर्णं यान्तु महारथाः
Dhrishtadyumnah shikhandi cha yudhamanyuttamaujasau
Sahita draupadeyashcha karnam yantu maharathah
152.35
नकुलः सहदेवश्च युयुधानश्च वीर्यवान्
इतरान्राक्षसान्घ्नन्तु शासनात्तव पाण्डव
Nakulah sahadevashcha yuyudhanashcha viryavan
Itaranrakshasanghnantu shasanattava pandava
152.36
त्वमपीमां महाबाहो चमूं द्रोणपुरस्कृताम्
वारयस्व नरव्याघ्र महद्धि भयमागतम्
Tvamapimam mahabaho chamum dronapuraskritam
Varayasva naravyaghra mahaddhi bhayamagatam
152.37
एवमुक्ते तु कृष्णेन यथोद्दिष्टा महारथाः
जग्मुर्वैकर्तनं कर्णं राक्षसांश्चेतरान्रणे
Evamukte tu krishnena yathoddishta maharathah
Jagmurvaikartanam karnam rakshasanshchetaranrane
152.38
अथ पूर्णायतोत्सृष्टैः शरैराशीविषोपमैः
धनुश्चिच्छेद भीमस्य राक्षसेन्द्रः प्रतापवान्
Atha purnayatotsrishtaih sharairashivishopamaih
Dhanushchichchheda bhimasya rakshasendrah pratapavan
152.39
हयांश्चास्य शितैर्बाणैः सारथिं च महाबलः
जघान मिषतः संख्ये भीमसेनस्य भारत
Hayanshchasya shitairbanaih sarathim cha mahabalah
Jaghana mishatah sankhye bhimasenasya bharata
152.40
सोऽवतीर्य रथोपस्थाद्धताश्वो हतसारथिः
तस्मै गुर्वीं गदां घोरां स विनद्योत्ससर्ज ह
Sovatirya rathopasthaddhatashvo hatasarathih
Tasmai gurvim gadam ghoram sa vinadyotsasarja ha
152.41
ततस्तां भीमनिर्घोषामापतन्तीं महागदाम्
गदया राक्षसो घोरो निजघान ननाद च
Tatastam bhimanirghoshamapatantim mahagadam
Gadaya rakshaso ghoro nijaghana nanada cha
152.42
तद्दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य घोरं कर्म भयावहम्
भीमसेनः प्रहृष्टात्मा गदामाशु परामृशत्
Taddrishtva rakshasendrasya ghoram karma bhayavaham
Bhimasenah prahrishtatma gadamashu paramrishat
152.43
तयोः समभवद्युद्धं तुमुलं नररक्षसोः
गदानिपातसंह्रादैर्भुवं कम्पयतोर्भृशम्
Tayoh samabhavadyuddham tumulam nararakshasoh
Gadanipatasanhradairbhuvam kampayatorbhrisham
152.44
गदाविमुक्तौ तौ भूयः समासाद्येतरेतरम्
मुष्टिभिर्वज्रसंह्रादैरन्योन्यमभिजघ्नतुः
Gadavimuktau tau bhuyah samasadyetaretaram
Mushtibhirvajrasanhradairanyonyamabhijaghnatuh
152.45
रथचक्रैर्युगैरक्षैरधिष्ठानैरुपस्करैः
यथासन्नमुपादाय निजघ्नतुरमर्षणौ
Rathachakrairyugairakshairadhishthanairupaskaraih
Yathasannamupadaya nijaghnaturamarshanau
152.46
तौ विक्षरन्तौ रुधिरं समासाद्येतरेतरम्
मत्ताविव महानागावकृष्येतां पुनः पुनः
Tau viksharantau rudhiram samasadyetaretaram
Mattaviva mahanagavakrishyetam punah punah
152.47
तमपश्यद्धृषीकेशः पाण्डवानां हिते रतः
स भीमसेनरक्षार्थं हैडिम्बं प्रत्यचोदयत्
Tamapashyaddhrishikeshah pandavanam hite ratah
Sa bhimasenarakshartham haidimbam pratyachodayat