UtshovChapter 150
150.1
धृतराष्ट्र उवाच
यत्र वैकर्तनः कर्णो राक्षसश्च घटोत्कचः
निशीथे समसज्जेतां तद्युद्धमभवत्कथम्
Dhritarashtra uvacha
Yatra vaikartanah karno rakshasashcha ghatotkachah
Nishithe samasajjetam tadyuddhamabhavatkatham
150.2
कीदृशं चाभवद्युद्धं तस्य घोरस्य रक्षसः
रथश्च कीदृशस्तस्य मायाः सर्वायुधानि च
Kidrisham chabhavadyuddham tasya ghorasya rakshasah
Rathashcha kidrishastasya mayah sarvayudhani cha
150.3
किंप्रमाणा हयास्तस्य रथकेतुर्धनुस्तथा
कीदृशं वर्म चैवास्य कण्ठत्राणं च कीदृशम्
पृष्टस्त्वमेतदाचक्ष्व कुशलो ह्यसि संजय
Kimpramana hayastasya rathaketurdhanustatha
Kidrisham varma chaivasya kanthatranam cha kidrisham
Prishtastvametadachakshva kushalo hyasi sanjaya
150.4
संजय उवाच
लोहिताक्षो महाकायस्ताम्रास्यो निम्नितोदरः
ऊर्ध्वरोमा हरिश्मश्रुः शङ्कुकर्णो महाहनुः
Sanjaya uvacha
Lohitaksho mahakayastamrasyo nimnitodarah
Urdhvaroma harishmashruh shankukarno mahahanuh
150.5
आकर्णाद्दारितास्यश्च तीक्ष्णदंष्ट्रः करालवान्
सुदीर्घताम्रजिह्वोष्ठो लम्बभ्रूः स्थूलनासिकः
Akarnaddaritasyashcha tikshnadanshtrah karalavan
Sudirghatamrajihvoshtho lambabhruh sthulanasikah
150.6
नीलाङ्गो लोहितग्रीवो गिरिवर्ष्मा भयंकरः
महाकायो महाबाहुर्महाशीर्षो महाबलः
Nilango lohitagrivo girivarshma bhayankarah
Mahakayo mahabahurmahashirsho mahabalah
150.7
विकचः परुषस्पर्शो विकटोद्बद्धपिण्डिकः
स्थूलस्फिग्गूढनाभिश्च शिथिलोपचयो महान्
Vikachah parushasparsho vikatodbaddhapindikah
Sthulasphiggudhanabhishcha shithilopachayo mahan
150.8
तथैव हस्ताभरणी महामायोऽङ्गदी तथा
उरसा धारयन्निष्कमग्निमालां यथाचलः
Tathaiva hastabharani mahamayongadi tatha
Urasa dharayannishkamagnimalam yathachalah
150.9
तस्य हेममयं चित्रं बहुरूपाङ्गशोभितम्
तोरणप्रतिमं शुभ्रं किरीटं मूर्ध्न्यशोभत
Tasya hemamayam chitram bahurupangashobhitam
Toranapratimam shubhram kiritam murdhnyashobhata
150.10
कुण्डले बालसूर्याभे मालां हेममयीं शुभाम्
धारयन्विपुलं कांस्यं कवचं च महाप्रभम्
Kundale balasuryabhe malam hemamayim shubham
Dharayanvipulam kansyam kavacham cha mahaprabham
150.11
किङ्किणीशतनिर्घोषं रक्तध्वजपताकिनम्
ऋक्षचर्मावनद्धाङ्गं नल्वमात्रं महारथम्
Kinkinishatanirghosham raktadhvajapatakinam
Rikshacharmavanaddhangam nalvamatram maharatham
150.12
सर्वायुधवरोपेतमास्थितो ध्वजमालिनम्
अष्टचक्रसमायुक्तं मेघगम्भीरनिस्वनम्
Sarvayudhavaropetamasthito dhvajamalinam
Ashtachakrasamayuktam meghagambhiranisvanam
150.13
तत्र मातङ्गसंकाशा लोहिताक्षा विभीषणाः
कामवर्णजवा युक्ता बलवन्तोऽवहन्हयाः
Tatra matangasankasha lohitaksha vibhishanah
Kamavarnajava yukta balavantovahanhayah
150.14
राक्षसोऽस्य विरूपाक्षः सूतो दीप्तास्यकुण्डलः
रश्मिभिः सूर्यरश्म्याभैः संजग्राह हयान्रणे
स तेन सहितस्तस्थावरुणेन यथा रविः
Rakshasosya virupakshah suto diptasyakundalah
Rashmibhih suryarashmyabhaih sanjagraha hayanrane
Sa tena sahitastasthavarunena yatha ravih
150.15
संसक्त इव चाभ्रेण यथाद्रिर्महता महान्
दिवस्पृक्सुमहान्केतुः स्यन्दनेऽस्य समुच्छ्रितः
रक्तोत्तमाङ्गः क्रव्यादो गृध्रः परमभीषणः
Sansakta iva chabhrena yathadrirmahata mahan
Divaspriksumahanketuh syandanesya samuchchhritah
Raktottamangah kravyado gridhrah paramabhishanah
150.16
वासवाशनिनिर्घोषं दृढज्यमभिविक्षिपन्
व्यक्तं किष्कुपरीणाहं द्वादशारत्नि कार्मुकम्
Vasavashaninirghosham dridhajyamabhivikshipan
Vyaktam kishkuparinaham dvadasharatni karmukam
150.17
रथाक्षमात्रैरिषुभिः सर्वाः प्रच्छादयन्दिशः
तस्यां वीरापहारिण्यां निशायां कर्णमभ्ययात्
Rathakshamatrairishubhih sarvah prachchhadayandishah
Tasyam virapaharinyam nishayam karnamabhyayat
150.18
तस्य विक्षिपतश्चापं रथे विष्टभ्य तिष्ठतः
अश्रूयत धनुर्घोषो विस्फूर्जितमिवाशनेः
Tasya vikshipatashchapam rathe vishtabhya tishthatah
Ashruyata dhanurghosho visphurjitamivashaneh
150.19
तेन वित्रास्यमानानि तव सैन्यानि भारत
समकम्पन्त सर्वाणि सिन्धोरिव महोर्मयः
Tena vitrasyamanani tava sainyani bharata
Samakampanta sarvani sindhoriva mahormayah
150.20
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य विरूपाक्षं विभीषणम्
उत्स्मयन्निव राधेयस्त्वरमाणोऽभ्यवारयत्
Tamapatantam samprekshya virupaksham vibhishanam
Utsmayanniva radheyastvaramanobhyavarayat
150.21
ततः कर्णोऽभ्ययादेनमस्यन्नस्यन्तमन्तिकात्
मातङ्ग इव मातङ्गं यूथर्षभ इवर्षभम्
Tatah karnobhyayadenamasyannasyantamantikat
Matanga iva matangam yutharshabha ivarshabham
150.22
स संनिपातस्तुमुलस्तयोरासीद्विशां पते
कर्णराक्षसयो राजन्निन्द्रशम्बरयोरिव
Sa sannipatastumulastayorasidvisham pate
Karnarakshasayo rajannindrashambarayoriva
150.23
तौ प्रगृह्य महावेगे धनुषी भीमनिस्वने
प्राच्छादयेतामन्योन्यं तक्षमाणौ महेषुभिः
Tau pragrihya mahavege dhanushi bhimanisvane
Prachchhadayetamanyonyam takshamanau maheshubhih
150.24
ततः पूर्णायतोत्सृष्टैः शरैः संनतपर्वभिः
न्यवारयेतामन्योन्यं कांस्ये निर्भिद्य वर्मणी
Tatah purnayatotsrishtaih sharaih sannataparvabhih
Nyavarayetamanyonyam kansye nirbhidya varmani
150.25
तौ नखैरिव शार्दूलौ दन्तैरिव महाद्विपौ
रथशक्तिभिरन्योन्यं विशिखैश्च ततक्षतुः
Tau nakhairiva shardulau dantairiva mahadvipau
Rathashaktibhiranyonyam vishikhaishcha tatakshatuh
150.26
संछिन्दन्तौ हि गात्राणि संदधानौ च सायकान्
धक्ष्यमाणौ शरव्रातैर्नोदीक्षितुमशक्नुताम्
Sanchhindantau hi gatrani sandadhanau cha sayakan
Dhakshyamanau sharavratairnodikshitumashaknutam
150.27
तौ तु विक्षतसर्वाङ्गौ रुधिरौघपरिप्लुतौ
व्यभ्राजेतां यथा वारिप्रस्रुतौ गैरिकाचलौ
Tau tu vikshatasarvangau rudhiraughapariplutau
Vyabhrajetam yatha variprasrutau gairikachalau
150.28
तौ शराग्रविभिन्नाङ्गौ निर्भिन्दन्तौ परस्परम्
नाकम्पयेतामन्योन्यं यतमानौ महाद्युती
Tau sharagravibhinnangau nirbhindantau parasparam
Nakampayetamanyonyam yatamanau mahadyuti
150.29
तत्प्रवृत्तं निशायुद्धं चिरं सममिवाभवत्
प्राणयोर्दीव्यतो राजन्कर्णराक्षसयोर्मृधे
Tatpravrittam nishayuddham chiram samamivabhavat
Pranayordivyato rajankarnarakshasayormridhe
150.30
तस्य संदधतस्तीक्ष्णाञ्शरांश्चासक्तमस्यतः
धनुर्घोषेण वित्रस्ताः स्वे परे च तदाभवन्
घटोत्कचं यदा कर्णो विशेषयति नो नृप
Tasya sandadhatastikshnansharanshchasaktamasyatah
Dhanurghoshena vitrastah sve pare cha tadabhavan
Ghatotkacham yada karno visheshayati no nripa
150.31
ततः प्रादुष्करोद्दिव्यमस्त्रमस्त्रविदां वरः
कर्णेन विहितं दृष्ट्वा दिव्यमस्त्रं घटोत्कचः
प्रादुश्चक्रे महामायां राक्षसः पाण्डुनन्दनः
Tatah pradushkaroddivyamastramastravidam varah
Karnena vihitam drishtva divyamastram ghatotkachah
Pradushchakre mahamayam rakshasah pandunandanah
150.32
शूलमुद्गरधारिण्या शैलपादपहस्तया
रक्षसां घोररूपाणां महत्या सेनया वृतः
Shulamudgaradharinya shailapadapahastaya
Rakshasam ghorarupanam mahatya senaya vritah
150.33
तमुद्यतमहाचापं दृष्ट्वा ते व्यथिता नृपाः
भूतान्तकमिवायान्तं कालदण्डोग्रधारिणम्
Tamudyatamahachapam drishtva te vyathita nripah
Bhutantakamivayantam kaladandogradharinam
150.34
घटोत्कचप्रमुक्तेन सिंहनादेन भीषिताः
प्रसुस्रुवुर्गजा मूत्रं विव्यथुश्च नरा भृशम्
Ghatotkachapramuktena sinhanadena bhishitah
Prasusruvurgaja mutram vivyathushcha nara bhrisham
150.35
ततोऽश्मवृष्टिरत्युग्रा महत्यासीत्समन्ततः
अर्धरात्रेऽधिकबलैर्विमुक्ता रक्षसां बलैः
Tatoshmavrishtiratyugra mahatyasitsamantatah
Ardharatredhikabalairvimukta rakshasam balaih
150.36
आयसानि च चक्राणि भुशुण्ड्यः शक्तितोमराः
पतन्त्यविरलाः शूलाः शतघ्न्यः पट्टिशास्तथा
Ayasani cha chakrani bhushundyah shaktitomarah
Patantyaviralah shulah shataghnyah pattishastatha
150.37
तदुग्रमतिरौद्रं च दृष्ट्वा युद्धं नराधिपाः
पुत्राश्च तव योधाश्च व्यथिता विप्रदुद्रुवुः
Tadugramatiraudram cha drishtva yuddham naradhipah
Putrashcha tava yodhashcha vyathita vipradudruvuh
150.38
तत्रैकोऽस्त्रबलश्लाघी कर्णो मानी न विव्यथे
व्यधमच्च शरैर्मायां घटोत्कचविनिर्मिताम्
Tatraikostrabalashlaghi karno mani na vivyathe
Vyadhamachcha sharairmayam ghatotkachavinirmitam
150.39
मायायां तु प्रहीणायाममर्षात्स घटोत्कचः
विससर्ज शरान्घोरान्सूतपुत्रं त आविशन्
Mayayam tu prahinayamamarshatsa ghatotkachah
Visasarja sharanghoransutaputram ta avishan
150.40
ततस्ते रुधिराभ्यक्ता भित्त्वा कर्णं महाहवे
विविशुर्धरणीं बाणाः संक्रुद्धा इव पन्नगाः
Tataste rudhirabhyakta bhittva karnam mahahave
Vivishurdharanim banah sankruddha iva pannagah
150.41
सूतपुत्रस्तु संक्रुद्धो लघुहस्तः प्रतापवान्
घटोत्कचमतिक्रम्य बिभेद दशभिः शरैः
Sutaputrastu sankruddho laghuhastah pratapavan
Ghatotkachamatikramya bibheda dashabhih sharaih
150.42
घटोत्कचो विनिर्भिन्नः सूतपुत्रेण मर्मसु
चक्रं दिव्यं सहस्रारमगृह्णाद्व्यथितो भृशम्
Ghatotkacho vinirbhinnah sutaputrena marmasu
Chakram divyam sahasraramagrihnadvyathito bhrisham
150.43
क्षुरान्तं बालसूर्याभं मणिरत्नविभूषितम्
चिक्षेपाधिरथेः क्रुद्धो भैमसेनिर्जिघांसया
Kshurantam balasuryabham maniratnavibhushitam
Chikshepadhiratheh kruddho bhaimasenirjighansaya
150.44
प्रविद्धमतिवेगेन विक्षिप्तं कर्णसायकैः
अभाग्यस्येव संकल्पस्तन्मोघमपतद्भुवि
Praviddhamativegena vikshiptam karnasayakaih
Abhagyasyeva sankalpastanmoghamapatadbhuvi
150.45
घटोत्कचस्तु संक्रुद्धो दृष्ट्वा चक्रं निपातितम्
कर्णं प्राच्छादयद्बाणैः स्वर्भानुरिव भास्करम्
Ghatotkachastu sankruddho drishtva chakram nipatitam
Karnam prachchhadayadbanaih svarbhanuriva bhaskaram
150.46
सूतपुत्रस्त्वसंभ्रान्तो रुद्रोपेन्द्रेन्द्रविक्रमः
घटोत्कचरथं तूर्णं छादयामास पत्रिभिः
Sutaputrastvasambhranto rudropendrendravikramah
Ghatotkacharatham turnam chhadayamasa patribhih
150.47
घटोत्कचेन क्रुद्धेन गदा हेमाङ्गदा तदा
क्षिप्ता भ्राम्य शरैः सापि कर्णेनाभ्याहतापतत्
Ghatotkachena kruddhena gada hemangada tada
Kshipta bhramya sharaih sapi karnenabhyahatapatat
150.48
ततोऽन्तरिक्षमुत्पत्य कालमेघ इवोन्नदन्
प्रववर्ष महाकायो द्रुमवर्षं नभस्तलात्
Tatontarikshamutpatya kalamegha ivonnadan
Pravavarsha mahakayo drumavarsham nabhastalat
150.49
ततो मायाविनं कर्णो भीमसेनसुतं दिवि
मार्गणैरभिविव्याध घनं सूर्य इवांशुभिः
Tato mayavinam karno bhimasenasutam divi
Marganairabhivivyadha ghanam surya ivanshubhih
150.50
तस्य सर्वान्हयान्हत्वा संछिद्य शतधा रथम्
अभ्यवर्षच्छरैः कर्णः पर्जन्य इव वृष्टिमान्
Tasya sarvanhayanhatva sanchhidya shatadha ratham
Abhyavarshachchharaih karnah parjanya iva vrishtiman
150.51
न चास्यासीदनिर्भिन्नं गात्रे द्व्यङ्गुलमन्तरम्
सोऽदृश्यत मुहूर्तेन श्वाविच्छललितो यथा
Na chasyasidanirbhinnam gatre dvyangulamantaram
Sodrishyata muhurtena shvavichchhalalito yatha
150.52
न हयान्न रथं तस्य न ध्वजं न घटोत्कचम्
दृष्टवन्तः स्म समरे शरौघैरभिसंवृतम्
Na hayanna ratham tasya na dhvajam na ghatotkacham
Drishtavantah sma samare sharaughairabhisanvritam
150.53
स तु कर्णस्य तद्दिव्यमस्त्रमस्त्रेण शातयन्
मायायुद्धेन मायावी सूतपुत्रमयोधयत्
Sa tu karnasya taddivyamastramastrena shatayan
Mayayuddhena mayavi sutaputramayodhayat
150.54
सोऽयोधयत्तदा कर्णं मायया लाघवेन च
अलक्ष्यमाणोऽथ दिवि शरजालेषु संपतन्
Soyodhayattada karnam mayaya laghavena cha
Alakshyamanotha divi sharajaleshu sampatan
150.55
भैमसेनिर्महामायो मायया कुरुसत्तम
प्रचकार महामायां मोहयन्निव भारत
Bhaimasenirmahamayo mayaya kurusattama
Prachakara mahamayam mohayanniva bharata
150.56
स स्म कृत्वा विरूपाणि वदनान्यशुभाननः
अग्रसत्सूतपुत्रस्य दिव्यान्यस्त्राणि मायया
Sa sma kritva virupani vadananyashubhananah
Agrasatsutaputrasya divyanyastrani mayaya
150.57
पुनश्चापि महाकायः संछिन्नः शतधा रणे
गतसत्त्वो निरुत्साहः पतितः खाद्व्यदृश्यत
हतं तं मन्यमानाः स्म प्राणदन्कुरुपुंगवाः
Punashchapi mahakayah sanchhinnah shatadha rane
Gatasattvo nirutsahah patitah khadvyadrishyata
Hatam tam manyamanah sma pranadankurupungavah
150.58
अथ देहैर्नवैरन्यैर्दिक्षु सर्वास्वदृश्यत
पुनश्चापि महाकायः शतशीर्षः शतोदरः
Atha dehairnavairanyairdikshu sarvasvadrishyata
Punashchapi mahakayah shatashirshah shatodarah
150.59
व्यदृश्यत महाबाहुर्मैनाक इव पर्वतः
अङ्गुष्ठमात्रो भूत्वा च पुनरेव स राक्षसः
सागरोर्मिरिवोद्धूतस्तिर्यगूर्ध्वमवर्तत
Vyadrishyata mahabahurmainaka iva parvatah
Angushthamatro bhutva cha punareva sa rakshasah
Sagarormirivoddhutastiryagurdhvamavartata
150.60
वसुधां दारयित्वा च पुनरप्सु न्यमज्जत
अदृश्यत तदा तत्र पुनरुन्मज्जितोऽन्यतः
Vasudham darayitva cha punarapsu nyamajjata
Adrishyata tada tatra punarunmajjitonyatah
150.61
सोऽवतीर्य पुनस्तस्थौ रथे हेमपरिष्कृते
क्षितिं द्यां च दिशश्चैव माययावृत्य दंशितः
Sovatirya punastasthau rathe hemaparishkrite
Kshitim dyam cha dishashchaiva mayayavritya danshitah
150.62
गत्वा कर्णरथाभ्याशं विचलत्कुण्डलाननः
प्राह वाक्यमसंभ्रान्तः सूतपुत्रं विशां पते
Gatva karnarathabhyasham vichalatkundalananah
Praha vakyamasambhrantah sutaputram visham pate
150.63
तिष्ठेदानीं न मे जीवन्सूतपुत्र गमिष्यसि
युद्धश्रद्धामहं तेऽद्य विनेष्यामि रणाजिरे
Tishthedanim na me jivansutaputra gamishyasi
Yuddhashraddhamaham tedya vineshyami ranajire
150.64
इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षं रक्षः क्रूरपराक्रमम्
उत्पपातान्तरिक्षं च जहास च सुविस्वरम्
कर्णमभ्याहनच्चैव गजेन्द्रमिव केसरी
Ityuktva roshatamraksham rakshah kruraparakramam
Utpapatantariksham cha jahasa cha suvisvaram
Karnamabhyahanachchaiva gajendramiva kesari
150.65
रथाक्षमात्रैरिषुभिरभ्यवर्षद्घटोत्कचः
रथिनामृषभं कर्णं धाराभिरिव तोयदः
शरवृष्टिं च तां कर्णो दूरप्राप्तामशातयत्
Rathakshamatrairishubhirabhyavarshadghatotkachah
Rathinamrishabham karnam dharabhiriva toyadah
Sharavrishtim cha tam karno durapraptamashatayat
150.66
दृष्ट्वा च विहतां मायां कर्णेन भरतर्षभ
घटोत्कचस्ततो मायां ससर्जान्तर्हितः पुनः
Drishtva cha vihatam mayam karnena bharatarshabha
Ghatotkachastato mayam sasarjantarhitah punah
150.67
सोऽभवद्गिरिरित्युच्चः शिखरैस्तरुसंकटैः
शूलप्रासासिमुसलजलप्रस्रवणो महान्
Sobhavadgirirityuchchah shikharaistarusankataih
Shulaprasasimusalajalaprasravano mahan
150.68
तमञ्जनचयप्रख्यं कर्णो दृष्ट्वा महीधरम्
प्रपातैरायुधान्युग्राण्युद्वहन्तं न चुक्षुभे
Tamanjanachayaprakhyam karno drishtva mahidharam
Prapatairayudhanyugranyudvahantam na chukshubhe
150.69
स्मयन्निव ततः कर्णो दिव्यमस्त्रमुदीरयत्
ततः सोऽस्त्रेण शैलेन्द्रो विक्षिप्तो वै व्यनश्यत
Smayanniva tatah karno divyamastramudirayat
Tatah sostrena shailendro vikshipto vai vyanashyata
150.70
ततः स तोयदो भूत्वा नीलः सेन्द्रायुधो दिवि
अश्मवृष्टिभिरत्युग्रः सूतपुत्रमवाकिरत्
Tatah sa toyado bhutva nilah sendrayudho divi
Ashmavrishtibhiratyugrah sutaputramavakirat
150.71
अथ संधाय वायव्यमस्त्रमस्त्रविदां वरः
व्यधमत्कालमेघं तं कर्णो वैकर्तनो वृषा
Atha sandhaya vayavyamastramastravidam varah
Vyadhamatkalamegham tam karno vaikartano vrisha
150.72
स मार्गणगणैः कर्णो दिशः प्रच्छाद्य सर्वशः
जघानास्त्रं महाराज घटोत्कचसमीरितम्
Sa marganaganaih karno dishah prachchhadya sarvashah
Jaghanastram maharaja ghatotkachasamiritam
150.73
ततः प्रहस्य समरे भैमसेनिर्महाबलः
प्रादुश्चक्रे महामायां कर्णं प्रति महारथम्
Tatah prahasya samare bhaimasenirmahabalah
Pradushchakre mahamayam karnam prati maharatham
150.74
स दृष्ट्वा पुनरायान्तं रथेन रथिनां वरम्
घटोत्कचमसंभ्रान्तं राक्षसैर्बहुभिर्वृतम्
Sa drishtva punarayantam rathena rathinam varam
Ghatotkachamasambhrantam rakshasairbahubhirvritam
150.75
सिंहशार्दूलसदृशैर्मत्तद्विरदविक्रमैः
गजस्थैश्च रथस्थैश्च वाजिपृष्ठगतैस्तथा
Sinhashardulasadrishairmattadviradavikramaih
Gajasthaishcha rathasthaishcha vajiprishthagataistatha
150.76
नानाशस्त्रधरैर्घोरैर्नानाकवचभूषणैः
वृतं घटोत्कचं क्रूरैर्मरुद्भिरिव वासवम्
दृष्ट्वा कर्णो महेष्वासो योधयामास राक्षसम्
Nanashastradharairghorairnanakavachabhushanaih
Vritam ghatotkacham krurairmarudbhiriva vasavam
Drishtva karno maheshvaso yodhayamasa rakshasam
150.77
घटोत्कचस्ततः कर्णं विद्ध्वा पञ्चभिराशुगैः
ननाद भैरवं नादं भीषयन्सर्वपार्थिवान्
Ghatotkachastatah karnam viddhva panchabhirashugaih
Nanada bhairavam nadam bhishayansarvaparthivan
150.78
भूयश्चाञ्जलिकेनाथ समार्गणगणं महत्
कर्णहस्तस्थितं चापं चिच्छेदाशु घटोत्कचः
Bhuyashchanjalikenatha samarganaganam mahat
Karnahastasthitam chapam chichchhedashu ghatotkachah
150.79
अथान्यद्धनुरादाय दृढं भारसहं महत्
व्यकर्षत बलात्कर्ण इन्द्रायुधमिवोच्छ्रितम्
Athanyaddhanuradaya dridham bharasaham mahat
Vyakarshata balatkarna indrayudhamivochchhritam
150.80
ततः कर्णो महाराज प्रेषयामास सायकान्
सुवर्णपुङ्खाञ्शत्रुघ्नान्खचरान्राक्षसान्प्रति
Tatah karno maharaja preshayamasa sayakan
Suvarnapunkhanshatrughnankhacharanrakshasanprati
150.81
तद्बाणैरर्दितं यूथं रक्षसां पीनवक्षसाम्
सिंहेनेवार्दितं वन्यं गजानामाकुलं कुलम्
Tadbanairarditam yutham rakshasam pinavakshasam
Sinhenevarditam vanyam gajanamakulam kulam
150.82
विधम्य राक्षसान्बाणैः साश्वसूतगजान्विभुः
ददाह भगवान्वह्निर्भूतानीव युगक्षये
Vidhamya rakshasanbanaih sashvasutagajanvibhuh
Dadaha bhagavanvahnirbhutaniva yugakshaye
150.83
स हत्वा राक्षसीं सेनां शुशुभे सूतनन्दनः
पुरेव त्रिपुरं दग्ध्वा दिवि देवो महेश्वरः
Sa hatva rakshasim senam shushubhe sutanandanah
Pureva tripuram dagdhva divi devo maheshvarah
150.84
तेषु राजसहस्रेषु पाण्डवेयेषु मारिष
नैनं निरीक्षितुमपि कश्चिच्छक्नोति पार्थिव
Teshu rajasahasreshu pandaveyeshu marisha
Nainam nirikshitumapi kashchichchhaknoti parthiva
150.85
ऋते घटोत्कचाद्राजन्राक्षसेन्द्रान्महाबलात्
भीमवीर्यबलोपेतात्क्रुद्धाद्वैवस्वतादिव
Rite ghatotkachadrajanrakshasendranmahabalat
Bhimaviryabalopetatkruddhadvaivasvatadiva
150.86
तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां पावकः समजायत
महोल्काभ्यां यथा राजन्सार्चिषः स्नेहबिन्दवः
Tasya kruddhasya netrabhyam pavakah samajayata
Maholkabhyam yatha rajansarchishah snehabindavah
150.87
तलं तलेन संहत्य संदश्य दशनच्छदम्
रथमास्थाय च पुनर्मायया निर्मितं पुनः
Talam talena sanhatya sandashya dashanachchhadam
Rathamasthaya cha punarmayaya nirmitam punah
150.88
युक्तं गजनिभैर्वाहैः पिशाचवदनैः खरैः
स सूतमब्रवीत्क्रुद्धः सूतपुत्राय मा वह
Yuktam gajanibhairvahaih pishachavadanaih kharaih
Sa sutamabravitkruddhah sutaputraya ma vaha
150.89
स ययौ घोररूपेण रथेन रथिनां वरः
द्वैरथं सूतपुत्रेण पुनरेव विशां पते
Sa yayau ghorarupena rathena rathinam varah
Dvairatham sutaputrena punareva visham pate
150.90
स चिक्षेप पुनः क्रुद्धः सूतपुत्राय राक्षसः
अष्टचक्रां महाघोरामशनिं रुद्रनिर्मिताम्
Sa chikshepa punah kruddhah sutaputraya rakshasah
Ashtachakram mahaghoramashanim rudranirmitam
150.91
तामवप्लुत्य जग्राह कर्णो न्यस्य रथे धनुः
चिक्षेप चैनां तस्यैव स्यन्दनात्सोऽवपुप्लुवे
Tamavaplutya jagraha karno nyasya rathe dhanuh
Chikshepa chainam tasyaiva syandanatsovapupluve
150.92
साश्वसूतध्वजं यानं भस्म कृत्वा महाप्रभा
विवेश वसुधां भित्त्वा सुरास्तत्र विसिस्मियुः
Sashvasutadhvajam yanam bhasma kritva mahaprabha
Vivesha vasudham bhittva surastatra visismiyuh
150.93
कर्णं तु सर्वभूतानि पूजयामासुरञ्जसा
यदवप्लुत्य जग्राह देवसृष्टां महाशनिम्
Karnam tu sarvabhutani pujayamasuranjasa
Yadavaplutya jagraha devasrishtam mahashanim
150.94
एवं कृत्वा रणे कर्ण आरुरोह रथं पुनः
ततो मुमोच नाराचान्सूतपुत्रः परंतपः
Evam kritva rane karna aruroha ratham punah
Tato mumocha narachansutaputrah parantapah
150.95
अशक्यं कर्तुमन्येन सर्वभूतेषु मानद
यदकार्षीत्तदा कर्णः संग्रामे भीमदर्शने
Ashakyam kartumanyena sarvabhuteshu manada
Yadakarshittada karnah sangrame bhimadarshane
150.96
स हन्यमानो नाराचैर्धाराभिरिव पर्वतः
गन्धर्वनगराकारः पुनरन्तरधीयत
Sa hanyamano narachairdharabhiriva parvatah
Gandharvanagarakarah punarantaradhiyata
150.97
एवं स वै महामायो मायया लाघवेन च
अस्त्राणि तानि दिव्यानि जघान रिपुसूदनः
Evam sa vai mahamayo mayaya laghavena cha
Astrani tani divyani jaghana ripusudanah
150.98
निहन्यमानेष्वस्त्रेषु मायया तेन रक्षसा
असंभ्रान्तस्ततः कर्णस्तद्रक्षः प्रत्ययुध्यत
Nihanyamaneshvastreshu mayaya tena rakshasa
Asambhrantastatah karnastadrakshah pratyayudhyata
150.99
ततः क्रुद्धो महाराज भैमसेनिर्महाबलः
चकार बहुधात्मानं भीषयाणो नराधिपान्
Tatah kruddho maharaja bhaimasenirmahabalah
Chakara bahudhatmanam bhishayano naradhipan
150.100
ततो दिग्भ्यः समापेतुः सिंहव्याघ्रतरक्षवः
अग्निजिह्वाश्च भुजगा विहगाश्चाप्ययोमुखाः
Tato digbhyah samapetuh sinhavyaghratarakshavah
Agnijihvashcha bhujaga vihagashchapyayomukhah
150.101
स कीर्यमाणो निशितैः कर्णचापच्युतैः शरैः
नगराद्रिवनप्रख्यस्तत्रैवान्तरधीयत
Sa kiryamano nishitaih karnachapachyutaih sharaih
Nagaradrivanaprakhyastatraivantaradhiyata
150.102
राक्षसाश्च पिशाचाश्च यातुधानाः शलावृकाः
ते कर्णं भक्षयिष्यन्तः सर्वतः समुपाद्रवन्
अथैनं वाग्भिरुग्राभिस्त्रासयां चक्रिरे तदा
Rakshasashcha pishachashcha yatudhanah shalavrikah
Te karnam bhakshayishyantah sarvatah samupadravan
Athainam vagbhirugrabhistrasayam chakrire tada
150.103
उद्यतैर्बहुभिर्घोरैरायुधैः शोणितोक्षितैः
तेषामनेकैरेकैकं कर्णो विव्याध चाशुगैः
Udyatairbahubhirghorairayudhaih shonitokshitaih
Teshamanekairekaikam karno vivyadha chashugaih
150.104
प्रतिहत्य तु तां मायां दिव्येनास्त्रेण राक्षसीम्
आजघान हयानस्य शरैः संनतपर्वभिः
Pratihatya tu tam mayam divyenastrena rakshasim
Ajaghana hayanasya sharaih sannataparvabhih
150.105
ते भग्ना विकृताङ्गाश्च छिन्नपृष्ठाश्च सायकैः
वसुधामन्वपद्यन्त पश्यतस्तस्य रक्षसः
Te bhagna vikritangashcha chhinnaprishthashcha sayakaih
Vasudhamanvapadyanta pashyatastasya rakshasah
150.106
स भग्नमायो हैडिम्बः कर्णं वैकर्तनं ततः
एष ते विदधे मृत्युमित्युक्त्वान्तरधीयत
Sa bhagnamayo haidimbah karnam vaikartanam tatah
Esha te vidadhe mrityumityuktvantaradhiyata