UtshovChapter 148
148.1
संजय उवाच
ततः कर्णो रणे दृष्ट्वा पार्षतं परवीरहा
आजघानोरसि शरैर्दशभिर्मर्मभेदिभिः
Sanjaya uvacha
Tatah karno rane drishtva parshatam paraviraha
Ajaghanorasi sharairdashabhirmarmabhedibhih
148.2
प्रतिविव्याध तं तूर्णं धृष्टद्युम्नोऽपि मारिष
पञ्चभिः सायकैर्हृष्टस्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
Prativivyadha tam turnam dhrishtadyumnopi marisha
Panchabhih sayakairhrishtastishtha tishtheti chabravit
148.3
तावन्योन्यं शरैः संख्ये संछाद्य सुमहारथौ
पुनः पूर्णायतोत्सृष्टैर्विव्यधाते परस्परम्
Tavanyonyam sharaih sankhye sanchhadya sumaharathau
Punah purnayatotsrishtairvivyadhate parasparam
148.4
ततः पाञ्चालमुख्यस्य धृष्टद्युम्नस्य संयुगे
सारथिं चतुरश्चाश्वान्कर्णो विव्याध सायकैः
Tatah panchalamukhyasya dhrishtadyumnasya sanyuge
Sarathim chaturashchashvankarno vivyadha sayakaih
148.5
कार्मुकप्रवरं चास्य प्रचिच्छेद शितैः शरैः
सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपातयत्
Karmukapravaram chasya prachichchheda shitaih sharaih
Sarathim chasya bhallena rathanidadapatayat
148.6
धृष्टद्युम्नस्तु विरथो हताश्वो हतसारथिः
गृहीत्वा परिघं घोरं कर्णस्याश्वानपीपिषत्
Dhrishtadyumnastu viratho hatashvo hatasarathih
Grihitva parigham ghoram karnasyashvanapipishat
148.7
विद्धश्च बहुभिस्तेन शरैराशीविषोपमैः
ततो युधिष्ठिरानीकं पद्भ्यामेवान्ववर्तत
आरुरोह रथं चापि सहदेवस्य मारिष
Viddhashcha bahubhistena sharairashivishopamaih
Tato yudhishthiranikam padbhyamevanvavartata
Aruroha ratham chapi sahadevasya marisha
148.8
कर्णस्यापि रथे वाहानन्यान्सूतो न्ययोजयत्
शङ्खवर्णान्महावेगान्सैन्धवान्साधुवाहिनः
Karnasyapi rathe vahananyansuto nyayojayat
Shankhavarnanmahavegansaindhavansadhuvahinah
148.9
लब्धलक्ष्यस्तु राधेयः पाञ्चालानां महारथान्
अभ्यपीडयदायस्तः शरैर्मेघ इवाचलान्
Labdhalakshyastu radheyah panchalanam maharathan
Abhyapidayadayastah sharairmegha ivachalan
148.10
सा पीड्यमाना कर्णेन पाञ्चालानां महाचमूः
संप्राद्रवत्सुसंत्रस्ता सिंहेनेवार्दिता मृगी
Sa pidyamana karnena panchalanam mahachamuh
Sampradravatsusantrasta sinhenevardita mrigi
148.11
पतितास्तुरगेभ्यश्च गजेभ्यश्च महीतले
रथेभ्यश्च नरास्तूर्णमदृश्यन्त ततस्ततः
Patitasturagebhyashcha gajebhyashcha mahitale
Rathebhyashcha narasturnamadrishyanta tatastatah
148.12
धावमानस्य योधस्य क्षुरप्रैः स महामृधे
बाहू चिच्छेद वै कर्णः शिरश्चैव सकुण्डलम्
Dhavamanasya yodhasya kshurapraih sa mahamridhe
Bahu chichchheda vai karnah shirashchaiva sakundalam
148.13
ऊरू चिच्छेद चान्यस्य गजस्थस्य विशां पते
वाजिपृष्ठगतस्यापि भूमिष्ठस्य च मारिष
Uru chichchheda chanyasya gajasthasya visham pate
Vajiprishthagatasyapi bhumishthasya cha marisha
148.14
नाज्ञासिषुर्धावमाना बहवश्च महारथाः
संछिन्नान्यात्मगात्राणि वाहनानि च संयुगे
Nagyasishurdhavamana bahavashcha maharathah
Sanchhinnanyatmagatrani vahanani cha sanyuge
148.15
ते वध्यमानाः समरे पाञ्चालाः सृञ्जयैः सह
तृणप्रस्पन्दनाच्चापि सूतपुत्रं स्म मेनिरे
Te vadhyamanah samare panchalah srinjayaih saha
Trinapraspandanachchapi sutaputram sma menire
148.16
अपि स्वं समरे योधं धावमानं विचेतसः
कर्णमेवाभ्यमन्यन्त ततो भीता द्रवन्ति ते
Api svam samare yodham dhavamanam vichetasah
Karnamevabhyamanyanta tato bhita dravanti te
148.17
तान्यनीकानि भग्नानि द्रवमाणानि भारत
अभ्यद्रवद्द्रुतं कर्णः पृष्ठतो विकिरञ्शरान्
Tanyanikani bhagnani dravamanani bharata
Abhyadravaddrutam karnah prishthato vikiransharan
148.18
अवेक्षमाणास्तेऽन्योन्यं सुसंमूढा विचेतसः
नाशक्नुवन्नवस्थातुं काल्यमाना महात्मना
Avekshamanastenyonyam susammudha vichetasah
Nashaknuvannavasthatum kalyamana mahatmana
148.19
कर्णेनाभ्याहता राजन्पाञ्चालाः परमेषुभिः
द्रोणेन च दिशः सर्वा वीक्षमाणाः प्रदुद्रुवुः
Karnenabhyahata rajanpanchalah parameshubhih
Dronena cha dishah sarva vikshamanah pradudruvuh
148.20
ततो युधिष्ठिरो राजा स्वसैन्यं प्रेक्ष्य विद्रुतम्
अपयाने मतिं कृत्वा फल्गुनं वाक्यमब्रवीत्
Tato yudhishthiro raja svasainyam prekshya vidrutam
Apayane matim kritva phalgunam vakyamabravit
148.21
पश्य कर्णं महेष्वासं धनुष्पाणिमवस्थितम्
निशीथे दारुणे काले तपन्तमिव भास्करम्
Pashya karnam maheshvasam dhanushpanimavasthitam
Nishithe darune kale tapantamiva bhaskaram
148.22
कर्णसायकनुन्नानां क्रोशतामेष निस्वनः
अनिशं श्रूयते पार्थ त्वद्बन्धूनामनाथवत्
Karnasayakanunnanam kroshatamesha nisvanah
Anisham shruyate partha tvadbandhunamanathavat
148.23
यथा विसृजतश्चास्य संदधानस्य चाशुगान्
पश्यामि जयविक्रान्तं क्षपयिष्यति नो ध्रुवम्
Yatha visrijatashchasya sandadhanasya chashugan
Pashyami jayavikrantam kshapayishyati no dhruvam
148.24
यदत्रानन्तरं कार्यं प्राप्तकालं प्रपश्यसि
कर्णस्य वधसंयुक्तं तत्कुरुष्व धनंजय
Yadatranantaram karyam praptakalam prapashyasi
Karnasya vadhasanyuktam tatkurushva dhananjaya
148.25
एवमुक्तो महाबाहुः पार्थः कृष्णमथाब्रवीत्
भीतः कुन्तीसुतो राजा राधेयस्यातिविक्रमात्
Evamukto mahabahuh parthah krishnamathabravit
Bhitah kuntisuto raja radheyasyativikramat
148.26
एवं गते प्राप्तकालं कर्णानीके पुनः पुनः
भवान्व्यवस्यतां क्षिप्रं द्रवते हि वरूथिनी
Evam gate praptakalam karnanike punah punah
Bhavanvyavasyatam kshipram dravate hi varuthini
148.27
द्रोणसायकनुन्नानां भग्नानां मधुसूदन
कर्णेन त्रास्यमानानामवस्थानं न विद्यते
Dronasayakanunnanam bhagnanam madhusudana
Karnena trasyamananamavasthanam na vidyate
148.28
पश्यामि च तथा कर्णं विचरन्तमभीतवत्
द्रवमाणान्रथोदारान्किरन्तं विशिखैः शितैः
Pashyami cha tatha karnam vicharantamabhitavat
Dravamananrathodarankirantam vishikhaih shitaih
148.29
नैतदस्योत्सहे सोढुं चरितं रणमूर्धनि
प्रत्यक्षं वृष्णिशार्दूल पादस्पर्शमिवोरगः
Naitadasyotsahe sodhum charitam ranamurdhani
Pratyaksham vrishnishardula padasparshamivoragah
148.30
स भवानत्र यात्वाशु यत्र कर्णो महारथः
अहमेनं वधिष्यामि मां वैष मधुसूदन
Sa bhavanatra yatvashu yatra karno maharathah
Ahamenam vadhishyami mam vaisha madhusudana
148.31
वासुदेव उवाच
पश्यामि कर्णं कौन्तेय देवराजमिवाहवे
विचरन्तं नरव्याघ्रमतिमानुषविक्रमम्
Vasudeva uvacha
Pashyami karnam kaunteya devarajamivahave
Vicharantam naravyaghramatimanushavikramam
148.32
नैतस्यान्योऽस्ति समरे प्रत्युद्याता धनंजय
ऋते त्वां पुरुषव्याघ्र राक्षसाद्वा घटोत्कचात्
Naitasyanyosti samare pratyudyata dhananjaya
Rite tvam purushavyaghra rakshasadva ghatotkachat
148.33
न तु तावदहं मन्ये प्राप्तकालं तवानघ
समागमं महाबाहो सूतपुत्रेण संयुगे
Na tu tavadaham manye praptakalam tavanagha
Samagamam mahabaho sutaputrena sanyuge
148.34
दीप्यमाना महोल्केव तिष्ठत्यस्य हि वासवी
त्वदर्थं हि महाबाहो रौद्ररूपं बिभर्ति च
Dipyamana maholkeva tishthatyasya hi vasavi
Tvadartham hi mahabaho raudrarupam bibharti cha
148.35
घटोत्कचस्तु राधेयं प्रत्युद्यातु महाबलः
स हि भीमेन बलिना जातः सुरपराक्रमः
Ghatotkachastu radheyam pratyudyatu mahabalah
Sa hi bhimena balina jatah suraparakramah
148.36
तस्मिन्नस्त्राणि दिव्यानि राक्षसान्यासुराणि च
सततं चानुरक्तो वो हितैषी च घटोत्कचः
विजेष्यति रणे कर्णमिति मे नात्र संशयः
Tasminnastrani divyani rakshasanyasurani cha
Satatam chanurakto vo hitaishi cha ghatotkachah
Vijeshyati rane karnamiti me natra sanshayah
148.37
संजय उवाच
एवमुक्त्वा महाबाहुः पार्थं पुष्करलोचनः
आजुहावाथ तद्रक्षः तच्चासीत्प्रादुरग्रतः
Sanjaya uvacha
Evamuktva mahabahuh partham pushkaralochanah
Ajuhavatha tadrakshah tachchasitpraduragratah
148.38
कवची स शरी खड्गी सधन्वा च विशां पते
अभिवाद्य ततः कृष्णं पाण्डवं च धनंजयम्
अब्रवीत्तं तदा हृष्टस्त्वयमस्म्यनुशाधि माम्
Kavachi sa shari khadgi sadhanva cha visham pate
Abhivadya tatah krishnam pandavam cha dhananjayam
Abravittam tada hrishtastvayamasmyanushadhi mam
148.39
ततस्तं मेघसंकाशं दीप्तास्यं दीप्तकुण्डलम्
अभ्यभाषत हैडिम्बं दाशार्हः प्रहसन्निव
Tatastam meghasankasham diptasyam diptakundalam
Abhyabhashata haidimbam dasharhah prahasanniva
148.40
घटोत्कच विजानीहि यत्त्वां वक्ष्यामि पुत्रक
प्राप्तो विक्रमकालोऽयं तव नान्यस्य कस्यचित्
Ghatotkacha vijanihi yattvam vakshyami putraka
Prapto vikramakaloyam tava nanyasya kasyachit
148.41
स भवान्मज्जमानानां बन्धूनां त्वं प्लवो यथा
विविधानि तवास्त्राणि सन्ति माया च राक्षसी
Sa bhavanmajjamananam bandhunam tvam plavo yatha
Vividhani tavastrani santi maya cha rakshasi
148.42
पश्य कर्णेन हैडिम्ब पाण्डवानामनीकिनी
काल्यमाना यथा गावः पालेन रणमूर्धनि
Pashya karnena haidimba pandavanamanikini
Kalyamana yatha gavah palena ranamurdhani
148.43
एष कर्णो महेष्वासो मतिमान्दृढविक्रमः
पाण्डवानामनीकेषु निहन्ति क्षत्रियर्षभान्
Esha karno maheshvaso matimandridhavikramah
Pandavanamanikeshu nihanti kshatriyarshabhan
148.44
किरन्तः शरवर्षाणि महान्ति दृढधन्विनः
न शक्नुवन्त्यवस्थातुं पीड्यमानाः शरार्चिषा
Kirantah sharavarshani mahanti dridhadhanvinah
Na shaknuvantyavasthatum pidyamanah shararchisha
148.45
निशीथे सूतपुत्रेण शरवर्षेण पीडिताः
एते द्रवन्ति पाञ्चालाः सिंहस्येव भयान्मृगाः
Nishithe sutaputrena sharavarshena piditah
Ete dravanti panchalah sinhasyeva bhayanmrigah
148.46
एतस्यैवं प्रवृद्धस्य सूतपुत्रस्य संयुगे
निषेद्धा विद्यते नान्यस्त्वदृते भीमविक्रम
Etasyaivam pravriddhasya sutaputrasya sanyuge
Nisheddha vidyate nanyastvadrite bhimavikrama
148.47
स त्वं कुरु महाबाहो कर्म युक्तमिहात्मनः
मातुलानां पितॄणां च तेजसोऽस्त्रबलस्य च
Sa tvam kuru mahabaho karma yuktamihatmanah
Matulanam pitrinam cha tejasostrabalasya cha
148.48
एतदर्थं हि हैडिम्ब पुत्रानिच्छन्ति मानवाः
कथं नस्तारयेद्दुःखात्स त्वं तारय बान्धवान्
Etadartham hi haidimba putranichchhanti manavah
Katham nastarayedduhkhatsa tvam taraya bandhavan
148.49
तव ह्यस्त्रबलं भीमं मायाश्च तव दुस्तराः
संग्रामे युध्यमानस्य सततं भीमनन्दन
Tava hyastrabalam bhimam mayashcha tava dustarah
Sangrame yudhyamanasya satatam bhimanandana
148.50
पाण्डवानां प्रभग्नानां कर्णेन शितसायकैः
मज्जतां धार्तराष्ट्रेषु भव पारं परंतप
Pandavanam prabhagnanam karnena shitasayakaih
Majjatam dhartarashtreshu bhava param parantapa
148.51
रात्रौ हि राक्षसा भूयो भवन्त्यमितविक्रमाः
बलवन्तः सुदुर्धर्षाः शूरा विक्रान्तचारिणः
Ratrau hi rakshasa bhuyo bhavantyamitavikramah
Balavantah sudurdharshah shura vikrantacharinah
148.52
जहि कर्णं महेष्वासं निशीथे मायया रणे
पार्था द्रोणं वधिष्यन्ति धृष्टद्युम्नपुरोगमाः
Jahi karnam maheshvasam nishithe mayaya rane
Partha dronam vadhishyanti dhrishtadyumnapurogamah
148.53
केशवस्य वचः श्रुत्वा बीभत्सुरपि राक्षसम्
अभ्यभाषत कौरव्य घटोत्कचमरिंदमम्
Keshavasya vachah shrutva bibhatsurapi rakshasam
Abhyabhashata kauravya ghatotkachamarindamam
148.54
घटोत्कच भवांश्चैव दीर्घबाहुश्च सात्यकिः
मतौ मे सर्वसैन्येषु भीमसेनश्च पाण्डवः
Ghatotkacha bhavanshchaiva dirghabahushcha satyakih
Matau me sarvasainyeshu bhimasenashcha pandavah
148.55
स भवान्यातु कर्णेन द्वैरथं युध्यतां निशि
सात्यकिः पृष्ठगोपस्ते भविष्यति महारथः
Sa bhavanyatu karnena dvairatham yudhyatam nishi
Satyakih prishthagopaste bhavishyati maharathah
148.56
जहि कर्णं रणे शूरं सात्वतेन सहायवान्
यथेन्द्रस्तारकं पूर्वं स्कन्देन सह जघ्निवान्
Jahi karnam rane shuram satvatena sahayavan
Yathendrastarakam purvam skandena saha jaghnivan
148.57
घटोत्कच उवाच
अलमेवास्मि कर्णाय द्रोणायालं च सत्तम
अन्येषां क्षत्रियाणां च कृतास्त्राणां महात्मनाम्
Ghatotkacha uvacha
Alamevasmi karnaya dronayalam cha sattama
Anyesham kshatriyanam cha kritastranam mahatmanam
148.58
अद्य दास्यामि संग्रामं सूतपुत्राय तं निशि
यं जनाः संप्रवक्ष्यन्ति यावद्भूमिर्धरिष्यति
Adya dasyami sangramam sutaputraya tam nishi
Yam janah sampravakshyanti yavadbhumirdharishyati
148.59
न चात्र शूरान्मोक्ष्यामि न भीतान्न कृताञ्जलीन्
सर्वानेव वधिष्यामि राक्षसं धर्ममास्थितः
Na chatra shuranmokshyami na bhitanna kritanjalin
Sarvaneva vadhishyami rakshasam dharmamasthitah
148.60
संजय उवाच
एवमुक्त्वा महाबाहुर्हैडिम्बः परवीरहा
अभ्ययात्तुमुले कर्णं तव सैन्यं विभीषयन्
Sanjaya uvacha
Evamuktva mahabahurhaidimbah paraviraha
Abhyayattumule karnam tava sainyam vibhishayan
148.61
तमापतन्तं संक्रुद्धं दीप्तास्यमिव पन्नगम्
अभ्यस्यन्परमेष्वासः प्रतिजग्राह सूतजः
Tamapatantam sankruddham diptasyamiva pannagam
Abhyasyanparameshvasah pratijagraha sutajah
148.62
तयोः समभवद्युद्धं कर्णराक्षसयोर्निशि
गर्जतो राजशार्दूल शक्रप्रह्रादयोरिव
Tayoh samabhavadyuddham karnarakshasayornishi
Garjato rajashardula shakraprahradayoriva