UtshovChapter 147
147.1
संजय उवाच
विद्रुतं स्वबलं दृष्ट्वा वध्यमानं महात्मभिः
क्रोधेन महताविष्टः पुत्रस्तव विशां पते
Sanjaya uvacha
Vidrutam svabalam drishtva vadhyamanam mahatmabhih
Krodhena mahatavishtah putrastava visham pate
147.2
अभ्येत्य सहसा कर्णं द्रोणं च जयतां वरम्
अमर्षवशमापन्नो वाक्यज्ञो वाक्यमब्रवीत्
Abhyetya sahasa karnam dronam cha jayatam varam
Amarshavashamapanno vakyagyo vakyamabravit
147.3
भवद्भ्यामिह संग्रामो क्रुद्धाभ्यां संप्रवर्तितः
आहवे निहतं दृष्ट्वा सैन्धवं सव्यसाचिना
Bhavadbhyamiha sangramo kruddhabhyam sampravartitah
Ahave nihatam drishtva saindhavam savyasachina
147.4
निहन्यमानां पाण्डूनां बलेन मम वाहिनीम्
भूत्वा तद्विजये शक्तावशक्ताविव पश्यतः
Nihanyamanam pandunam balena mama vahinim
Bhutva tadvijaye shaktavashaktaviva pashyatah
147.5
यद्यहं भवतोस्त्याज्यो न वाच्योऽस्मि तदैव हि
आवां पाण्डुसुतान्संख्ये जेष्याव इति मानदौ
Yadyaham bhavatostyajyo na vachyosmi tadaiva hi
Avam pandusutansankhye jeshyava iti manadau
147.6
तदैवाहं वचः श्रुत्वा भवद्भ्यामनुसंमतम्
कृतवान्पाण्डवैः सार्धं वैरं योधविनाशनम्
Tadaivaham vachah shrutva bhavadbhyamanusammatam
Kritavanpandavaih sardham vairam yodhavinashanam
147.7
यदि नाहं परित्याज्यो भवद्भ्यां पुरुषर्षभौ
युध्येतामनुरूपेण विक्रमेण सुविक्रमौ
Yadi naham parityajyo bhavadbhyam purusharshabhau
Yudhyetamanurupena vikramena suvikramau
147.8
वाक्प्रतोदेन तौ वीरौ प्रणुन्नौ तनयेन ते
प्रावर्तयेतां तौ युद्धं घट्टिताविव पन्नगौ
Vakpratodena tau virau pranunnau tanayena te
Pravartayetam tau yuddham ghattitaviva pannagau
147.9
ततस्तौ रथिनां श्रेष्ठौ सर्वलोकधनुर्धरौ
शैनेयप्रमुखान्पार्थानभिदुद्रुवतू रणे
Tatastau rathinam shreshthau sarvalokadhanurdharau
Shaineyapramukhanparthanabhidudruvatu rane
147.10
तथैव सहिताः पार्थाः स्वेन सैन्येन संवृताः
अभ्यवर्तन्त तौ वीरौ नर्दमानौ मुहुर्मुहुः
Tathaiva sahitah parthah svena sainyena sanvritah
Abhyavartanta tau virau nardamanau muhurmuhuh
147.11
अथ द्रोणो महेष्वासो दशभिः शिनिपुंगवम्
अविध्यत्त्वरितं क्रुद्धः सर्वशस्त्रभृतां वरः
Atha drono maheshvaso dashabhih shinipungavam
Avidhyattvaritam kruddhah sarvashastrabhritam varah
147.12
कर्णश्च दशभिर्बाणैः पुत्रश्च तव सप्तभिः
दशभिर्वृषसेनश्च सौबलश्चापि सप्तभिः
एते कौरव संक्रन्दे शैनेयं पर्यवारयन्
Karnashcha dashabhirbanaih putrashcha tava saptabhih
Dashabhirvrishasenashcha saubalashchapi saptabhih
Ete kaurava sankrande shaineyam paryavarayan
147.13
दृष्ट्वा च समरे द्रोणं निघ्नन्तं पाण्डवीं चमूम्
विव्यधुः सोमकास्तूर्णं समन्ताच्छरवृष्टिभिः
Drishtva cha samare dronam nighnantam pandavim chamum
Vivyadhuh somakasturnam samantachchharavrishtibhih
147.14
ततो द्रोणोऽहरत्प्राणान्क्षत्रियाणां विशां पते
रश्मिभिर्भास्करो राजंस्तमसामिव भारत
Tato dronoharatpranankshatriyanam visham pate
Rashmibhirbhaskaro rajanstamasamiva bharata
147.15
द्रोणेन वध्यमानानां पाञ्चालानां विशां पते
शुश्रुवे तुमुलः शब्दः क्रोशतामितरेतरम्
Dronena vadhyamananam panchalanam visham pate
Shushruve tumulah shabdah kroshatamitaretaram
147.16
पुत्रानन्ये पितॄनन्ये भ्रातॄनन्ये च मातुलान्
भागिनेयान्वयस्यांश्च तथा संबन्धिबान्धवान्
उत्सृज्योत्सृज्य गच्छन्ति त्वरिता जीवितेप्सवः
Putrananye pitrinanye bhratrinanye cha matulan
Bhagineyanvayasyanshcha tatha sambandhibandhavan
Utsrijyotsrijya gachchhanti tvarita jivitepsavah
147.17
अपरे मोहिता मोहात्तमेवाभिमुखा ययुः
पाण्डवानां रणे योधाः परलोकं तथापरे
Apare mohita mohattamevabhimukha yayuh
Pandavanam rane yodhah paralokam tathapare
147.18
सा तथा पाण्डवी सेना वध्यमाना महात्मभिः
निशि संप्राद्रवद्राजन्नुत्सृज्योल्काः सहस्रशः
Sa tatha pandavi sena vadhyamana mahatmabhih
Nishi sampradravadrajannutsrijyolkah sahasrashah
147.19
पश्यतो भीमसेनस्य विजयस्याच्युतस्य च
यमयोर्धर्मपुत्रस्य पार्षतस्य च पश्यतः
Pashyato bhimasenasya vijayasyachyutasya cha
Yamayordharmaputrasya parshatasya cha pashyatah
147.20
तमसा संवृते लोके न प्राज्ञायत किंचन
कौरवाणां प्रकाशेन दृश्यन्ते तु द्रुताः परे
Tamasa sanvrite loke na pragyayata kinchana
Kauravanam prakashena drishyante tu drutah pare
147.21
द्रवमाणं तु तत्सैन्यं द्रोणकर्णौ महारथौ
जघ्नतुः पृष्ठतो राजन्किरन्तौ सायकान्बहून्
Dravamanam tu tatsainyam dronakarnau maharathau
Jaghnatuh prishthato rajankirantau sayakanbahun
147.22
पाञ्चालेषु प्रभग्नेषु दीर्यमाणेषु सर्वशः
जनार्दनो दीनमनाः प्रत्यभाषत फल्गुनम्
Panchaleshu prabhagneshu diryamaneshu sarvashah
Janardano dinamanah pratyabhashata phalgunam
147.23
द्रोणकर्णौ महेष्वासावेतौ पार्षतसात्यकी
पाञ्चालांश्चैव सहितौ जघ्नतुः सायकैर्भृशम्
Dronakarnau maheshvasavetau parshatasatyaki
Panchalanshchaiva sahitau jaghnatuh sayakairbhrisham
147.24
एतयोः शरवर्षेण प्रभग्ना नो महारथाः
वार्यमाणापि कौन्तेय पृतना नावतिष्ठते
Etayoh sharavarshena prabhagna no maharathah
Varyamanapi kaunteya pritana navatishthate
147.25
एतावावां सर्वसैन्यैर्व्यूढैः सम्यगुदायुधैः
द्रोणं च सूतपुत्रं च प्रयतावः प्रबाधितुम्
Etavavam sarvasainyairvyudhaih samyagudayudhaih
Dronam cha sutaputram cha prayatavah prabadhitum
147.26
एतौ हि बलिनौ शूरौ कृतास्त्रौ जितकाशिनौ
उपेक्षितौ बलं क्रुद्धौ नाशयेतां निशामिमाम्
एष भीमोऽभियात्युग्रः पुनरावर्त्य वाहिनीम्
Etau hi balinau shurau kritastrau jitakashinau
Upekshitau balam kruddhau nashayetam nishamimam
Esha bhimobhiyatyugrah punaravartya vahinim
147.27
वृकोदरं तथायान्तं दृष्ट्वा तत्र जनार्दनः
पुनरेवाब्रवीद्राजन्हर्षयन्निव पाण्डवम्
Vrikodaram tathayantam drishtva tatra janardanah
Punarevabravidrajanharshayanniva pandavam
147.28
एष भीमो रणश्लाघी वृतः सोमकपाण्डवैः
रुषितोऽभ्येति वेगेन द्रोणकर्णौ महाबलौ
Esha bhimo ranashlaghi vritah somakapandavaih
Rushitobhyeti vegena dronakarnau mahabalau
147.29
एतेन सहितो युध्य पाञ्चालैश्च महारथैः
आश्वासनार्थं सर्वेषां सैन्यानां पाण्डुनन्दन
Etena sahito yudhya panchalaishcha maharathaih
Ashvasanartham sarvesham sainyanam pandunandana
147.30
ततस्तौ पुरुषव्याघ्रावुभौ माधवपाण्डवौ
द्रोणकर्णौ समासाद्य धिष्ठितौ रणमूर्धनि
Tatastau purushavyaghravubhau madhavapandavau
Dronakarnau samasadya dhishthitau ranamurdhani
147.31
ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत्
ततो द्रोणश्च कर्णश्च परान्ममृदतुर्युधि
Tatastatpunaravrittam yudhishthirabalam mahat
Tato dronashcha karnashcha paranmamridaturyudhi
147.32
स संप्रहारस्तुमुलो निशि प्रत्यभवन्महान्
यथा सागरयो राजंश्चन्द्रोदयविवृद्धयोः
Sa sampraharastumulo nishi pratyabhavanmahan
Yatha sagarayo rajanshchandrodayavivriddhayoh
147.33
तत उत्सृज्य पाणिभ्यः प्रदीपांस्तव वाहिनी
युयुधे पाण्डवैः सार्धमुन्मत्तवदहःक्षये
Tata utsrijya panibhyah pradipanstava vahini
Yuyudhe pandavaih sardhamunmattavadahahkshaye
147.34
रजसा तमसा चैव संवृते भृशदारुणे
केवलं नामगोत्रेण प्रायुध्यन्त जयैषिणः
Rajasa tamasa chaiva sanvrite bhrishadarune
Kevalam namagotrena prayudhyanta jayaishinah
147.35
अश्रूयन्त हि नामानि श्राव्यमाणानि पार्थिवैः
प्रहरद्भिर्महाराज स्वयंवर इवाहवे
Ashruyanta hi namani shravyamanani parthivaih
Praharadbhirmaharaja svayanvara ivahave
147.36
निःशब्दमासीत्सहसा पुनः शब्दो महानभूत्
क्रुद्धानां युध्यमानानां जयतां जीयतामपि
Nihshabdamasitsahasa punah shabdo mahanabhut
Kruddhanam yudhyamananam jayatam jiyatamapi
147.37
यत्र यत्र स्म दृश्यन्ते प्रदीपाः कुरुसत्तम
तत्र तत्र स्म ते शूरा निपतन्ति पतंगवत्
Yatra yatra sma drishyante pradipah kurusattama
Tatra tatra sma te shura nipatanti patangavat
147.38
तथा संयुध्यमानानां विगाढाभून्महानिशा
पाण्डवानां च राजेन्द्र कौरवाणां च सर्वशः
Tatha sanyudhyamananam vigadhabhunmahanisha
Pandavanam cha rajendra kauravanam cha sarvashah