UtshovChapter 146
146.1
संजय उवाच
ततस्ते प्राद्रवन्सर्वे त्वरिता युद्धदुर्मदाः
अमृष्यमाणाः संरब्धा युयुधानरथं प्रति
Sanjaya uvacha
Tataste pradravansarve tvarita yuddhadurmadah
Amrishyamanah sanrabdha yuyudhanaratham prati
146.2
ते रथैः कल्पितै राजन्हेमरूप्यविभूषितैः
सादिभिश्च गजैश्चैव परिवव्रुः स्म सात्वतम्
Te rathaih kalpitai rajanhemarupyavibhushitaih
Sadibhishcha gajaishchaiva parivavruh sma satvatam
146.3
अथैनं कोष्ठकीकृत्य सर्वतस्ते महारथाः
सिंहनादांस्तदा चक्रुस्तर्जयन्तः स्म सात्यकिम्
Athainam koshthakikritya sarvataste maharathah
Sinhanadanstada chakrustarjayantah sma satyakim
146.4
तेऽभ्यवर्षञ्शरैस्तीक्ष्णैः सात्यकिं सत्यविक्रमम्
त्वरमाणा महावीर्या माधवस्य वधैषिणः
Tebhyavarshansharaistikshnaih satyakim satyavikramam
Tvaramana mahavirya madhavasya vadhaishinah
146.5
तान्दृष्ट्वा पततस्तूर्णं शैनेयः परवीरहा
प्रत्यगृह्णान्महाबाहुः प्रमुञ्चन्विशिखान्बहून्
Tandrishtva patatasturnam shaineyah paraviraha
Pratyagrihnanmahabahuh pramunchanvishikhanbahun
146.6
तत्र वीरो महेष्वासः सात्यकिर्युद्धदुर्मदः
निचकर्त शिरांस्युग्रैः शरैः संनतपर्वभिः
Tatra viro maheshvasah satyakiryuddhadurmadah
Nichakarta shiransyugraih sharaih sannataparvabhih
146.7
हस्तिहस्तान्हयग्रीवान्बाहूनपि च सायुधान्
क्षुरप्रैः पातयामास तावकानां स माधवः
Hastihastanhayagrivanbahunapi cha sayudhan
Kshurapraih patayamasa tavakanam sa madhavah
146.8
पतितैश्चामरैश्चैव श्वेतच्छत्रैश्च भारत
बभूव धरणी पूर्णा नक्षत्रैर्द्यौरिव प्रभो
Patitaishchamaraishchaiva shvetachchhatraishcha bharata
Babhuva dharani purna nakshatrairdyauriva prabho
146.9
तेषां तु युयुधानेन युध्यतां युधि भारत
बभूव तुमुलः शब्दः प्रेतानामिव क्रन्दताम्
Tesham tu yuyudhanena yudhyatam yudhi bharata
Babhuva tumulah shabdah pretanamiva krandatam
146.10
तेन शब्देन महता पूरितासीद्वसुंधरा
रात्रिः समभवच्चैव तीव्ररूपा भयावहा
Tena shabdena mahata puritasidvasundhara
Ratrih samabhavachchaiva tivrarupa bhayavaha
146.11
दीर्यमाणं बलं दृष्ट्वा युयुधानशराहतम्
श्रुत्वा च विपुलं नादं निशीथे लोमहर्षणम्
Diryamanam balam drishtva yuyudhanasharahatam
Shrutva cha vipulam nadam nishithe lomaharshanam
146.12
सुतस्तवाब्रवीद्राजन्सारथिं रथिनां वरः
यत्रैष शब्दस्तत्राश्वांश्चोदयेति पुनः पुनः
Sutastavabravidrajansarathim rathinam varah
Yatraisha shabdastatrashvanshchodayeti punah punah
146.13
तेन संचोद्यमानस्तु ततस्तांस्तुरगोत्तमान्
सूतः संचोदयामास युयुधानरथं प्रति
Tena sanchodyamanastu tatastansturagottaman
Sutah sanchodayamasa yuyudhanaratham prati
146.14
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो दृढधन्वा जितक्लमः
शीघ्रहस्तश्चित्रयोधी युयुधानमुपाद्रवत्
Tato duryodhanah kruddho dridhadhanva jitaklamah
Shighrahastashchitrayodhi yuyudhanamupadravat
146.15
ततः पूर्णायतोत्सृष्टैर्मांसशोणितभोजनैः
दुर्योधनं द्वादशभिर्माधवः प्रत्यविध्यत
Tatah purnayatotsrishtairmansashonitabhojanaih
Duryodhanam dvadashabhirmadhavah pratyavidhyata
146.16
दुर्योधनस्तेन तथा पूर्वमेवार्दितः शरैः
शैनेयं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यदमर्षितः
Duryodhanastena tatha purvamevarditah sharaih
Shaineyam dashabhirbanaih pratyavidhyadamarshitah
146.17
ततः समभवद्युद्धमाकुलं भरतर्षभ
पाञ्चालानां च सर्वेषां भारतानां च दारुणम्
Tatah samabhavadyuddhamakulam bharatarshabha
Panchalanam cha sarvesham bharatanam cha darunam
146.18
शैनेयस्तु रणे क्रुद्धस्तव पुत्रं महारथम्
सायकानामशीत्या तु विव्याधोरसि भारत
Shaineyastu rane kruddhastava putram maharatham
Sayakanamashitya tu vivyadhorasi bharata
146.19
ततोऽस्य वाहान्समरे शरैर्निन्ये यमक्षयम्
सारथिं च रथात्तूर्णं पातयामास पत्रिणा
Tatosya vahansamare sharairninye yamakshayam
Sarathim cha rathatturnam patayamasa patrina
146.20
हताश्वे तु रथे तिष्ठन्पुत्रस्तव विशां पते
मुमोच निशितान्बाणाञ्शैनेयस्य रथं प्रति
Hatashve tu rathe tishthanputrastava visham pate
Mumocha nishitanbananshaineyasya ratham prati
146.21
शरान्पञ्चाशतस्तांस्तु शैनेयः कृतहस्तवत्
चिच्छेद समरे राजन्प्रेषितांस्तनयेन ते
Sharanpanchashatastanstu shaineyah kritahastavat
Chichchheda samare rajanpreshitanstanayena te
146.22
अथापरेण भल्लेन मुष्टिदेशे महद्धनुः
चिच्छेद रभसो युद्धे तव पुत्रस्य मारिष
Athaparena bhallena mushtideshe mahaddhanuh
Chichchheda rabhaso yuddhe tava putrasya marisha
146.23
विरथो विधनुष्कश्च सर्वलोकेश्वरः प्रभुः
आरुरोह रथं तूर्णं भास्वरं कृतवर्मणः
Viratho vidhanushkashcha sarvalokeshvarah prabhuh
Aruroha ratham turnam bhasvaram kritavarmanah
146.24
दुर्योधने परावृत्ते शैनेयस्तव वाहिनीम्
द्रावयामास विशिखैर्निशामध्ये विशां पते
Duryodhane paravritte shaineyastava vahinim
Dravayamasa vishikhairnishamadhye visham pate
146.25
शकुनिश्चार्जुनं राजन्परिवार्य समन्ततः
रथैरनेकसाहस्रैर्गजैश्चैव सहस्रशः
तथा हयसहस्रैश्च तुमुलं सर्वतोऽकरोत्
Shakunishcharjunam rajanparivarya samantatah
Rathairanekasahasrairgajaishchaiva sahasrashah
Tatha hayasahasraishcha tumulam sarvatokarot
146.26
ते महास्त्राणि दिव्यानि विकिरन्तोऽर्जुनं प्रति
अर्जुनं योधयन्ति स्म क्षत्रियाः कालचोदिताः
Te mahastrani divyani vikirantorjunam prati
Arjunam yodhayanti sma kshatriyah kalachoditah
146.27
तान्यर्जुनः सहस्राणि रथवारणवाजिनाम्
प्रत्यवारयदायस्तः प्रकुर्वन्विपुलं क्षयम्
Tanyarjunah sahasrani rathavaranavajinam
Pratyavarayadayastah prakurvanvipulam kshayam
146.28
ततस्तु समरे शूरः शकुनिः सौबलस्तदा
विव्याध निशितैर्बाणैरर्जुनं प्रहसन्निव
Tatastu samare shurah shakunih saubalastada
Vivyadha nishitairbanairarjunam prahasanniva
146.29
पुनश्चैव शतेनास्य संरुरोध महारथम्
तमर्जुनस्तु विंशत्या विव्याध युधि भारत
Punashchaiva shatenasya sanrurodha maharatham
Tamarjunastu vinshatya vivyadha yudhi bharata
146.30
अथेतरान्महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिरविध्यत
संवार्य तान्बाणगणैर्युधि राजन्धनंजयः
अवधीत्तावकान्योधान्वज्रपाणिरिवासुरान्
Athetaranmaheshvasanstribhistribhiravidhyata
Sanvarya tanbanaganairyudhi rajandhananjayah
Avadhittavakanyodhanvajrapanirivasuran
146.31
भुजैश्छिन्नैर्महाराज शरीरैश्च सहस्रशः
समास्तीर्णा धरा तत्र बभौ पुष्पैरिवाचिता
Bhujaishchhinnairmaharaja shariraishcha sahasrashah
Samastirna dhara tatra babhau pushpairivachita
146.32
स विद्ध्वा शकुनिं भूयः पञ्चभिर्नतपर्वभिः
उलूकं त्रिभिराजघ्ने त्रिभिरेव महायसैः
Sa viddhva shakunim bhuyah panchabhirnataparvabhih
Ulukam tribhirajaghne tribhireva mahayasaih
146.33
तमुलूकस्तथा विद्ध्वा वासुदेवमताडयत्
ननाद च महानादं पूरयन्वसुधातलम्
Tamulukastatha viddhva vasudevamatadayat
Nanada cha mahanadam purayanvasudhatalam
146.34
अर्जुनस्तु द्रुतं गत्वा शकुनेर्धनुराच्छिनत्
निन्ये च चतुरो वाहान्यमस्य सदनं प्रति
Arjunastu drutam gatva shakunerdhanurachchhinat
Ninye cha chaturo vahanyamasya sadanam prati
146.35
ततो रथादवप्लुत्य सौबलो भरतर्षभ
उलूकस्य रथं तूर्णमारुरोह विशां पते
Tato rathadavaplutya saubalo bharatarshabha
Ulukasya ratham turnamaruroha visham pate
146.36
तावेकरथमारूढौ पितापुत्रौ महारथौ
पार्थं सिषिचतुर्बाणैर्गिरिं मेघाविवोत्थितौ
Tavekarathamarudhau pitaputrau maharathau
Partham sishichaturbanairgirim meghavivotthitau
146.37
तौ तु विद्ध्वा महाराज पाण्डवो निशितैः शरैः
विद्रावयंस्तव चमूं शतशो व्यधमच्छरैः
Tau tu viddhva maharaja pandavo nishitaih sharaih
Vidravayanstava chamum shatasho vyadhamachchharaih
146.38
अनिलेन यथाभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततः
विच्छिन्नानि तथा राजन्बलान्यासन्विशां पते
Anilena yathabhrani vichchhinnani samantatah
Vichchhinnani tatha rajanbalanyasanvisham pate
146.39
तद्बलं भरतश्रेष्ठ वध्यमानं तथा निशि
प्रदुद्राव दिशः सर्वा वीक्षमाणं भयार्दितम्
Tadbalam bharatashreshtha vadhyamanam tatha nishi
Pradudrava dishah sarva vikshamanam bhayarditam
146.40
उत्सृज्य वाहान्समरे चोदयन्तस्तथापरे
संभ्रान्ताः पर्यधावन्त तस्मिंस्तमसि दारुणे
Utsrijya vahansamare chodayantastathapare
Sambhrantah paryadhavanta tasminstamasi darune
146.41
विजित्य समरे योधांस्तावकान्भरतर्षभ
दध्मतुर्मुदितौ शङ्खौ वासुदेवधनंजयौ
Vijitya samare yodhanstavakanbharatarshabha
Dadhmaturmuditau shankhau vasudevadhananjayau
146.42
धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणं विद्ध्वा त्रिभिः शरैः
चिच्छेद धनुषस्तूर्णं ज्यां शरेण शितेन ह
Dhrishtadyumno maharaja dronam viddhva tribhih sharaih
Chichchheda dhanushasturnam jyam sharena shitena ha
146.43
तन्निधाय धनुर्नीडे द्रोणः क्षत्रियमर्दनः
आददेऽन्यद्धनुः शूरो वेगवत्सारवत्तरम्
Tannidhaya dhanurnide dronah kshatriyamardanah
Adadenyaddhanuh shuro vegavatsaravattaram
146.44
धृष्टद्युम्नं ततो द्रोणो विद्ध्वा सप्तभिराशुगैः
सारथिं पञ्चभिर्बाणै राजन्विव्याध संयुगे
Dhrishtadyumnam tato drono viddhva saptabhirashugaih
Sarathim panchabhirbanai rajanvivyadha sanyuge
146.45
तं निवार्य शरैस्तूर्णं धृष्टद्युम्नो महारथः
व्यधमत्कौरवीं सेनां शतशोऽथ सहस्रशः
Tam nivarya sharaisturnam dhrishtadyumno maharathah
Vyadhamatkauravim senam shatashotha sahasrashah
146.46
वध्यमाने बले तस्मिंस्तव पुत्रस्य मारिष
प्रावर्तत नदी घोरा शोणितौघतरङ्गिणी
Vadhyamane bale tasminstava putrasya marisha
Pravartata nadi ghora shonitaughatarangini
146.47
उभयोः सेनयोर्मध्ये नराश्वद्विपवाहिनी
यथा वैतरणी राजन्यमराष्ट्रपुरं प्रति
Ubhayoh senayormadhye narashvadvipavahini
Yatha vaitarani rajanyamarashtrapuram prati
146.48
द्रावयित्वा तु तत्सैन्यं धृष्टद्युम्नः प्रतापवान्
अत्यराजत तेजस्वी शक्रो देवगणेष्विव
Dravayitva tu tatsainyam dhrishtadyumnah pratapavan
Atyarajata tejasvi shakro devaganeshviva
146.49
अथ दध्मुर्महाशङ्खान्धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ
यमौ च युयुधानश्च पाण्डवश्च वृकोदरः
Atha dadhmurmahashankhandhrishtadyumnashikhandinau
Yamau cha yuyudhanashcha pandavashcha vrikodarah
146.50
जित्वा रथसहस्राणि तावकानां महारथाः
सिंहनादरवांश्चक्रुः पाण्डवा जितकाशिनः
Jitva rathasahasrani tavakanam maharathah
Sinhanadaravanshchakruh pandava jitakashinah
146.51
पश्यतस्तव पुत्रस्य कर्णस्य च मदोत्कटाः
तथा द्रोणस्य शूरस्य द्रौणेश्चैव विशां पते
Pashyatastava putrasya karnasya cha madotkatah
Tatha dronasya shurasya drauneshchaiva visham pate