UtshovChapter 143
143.1
संजय उवाच
शतानीकं शरैस्तूर्णं निर्दहन्तं चमूं तव
चित्रसेनस्तव सुतो वारयामास भारत
Sanjaya uvacha
Shatanikam sharaisturnam nirdahantam chamum tava
Chitrasenastava suto varayamasa bharata
143.2
नाकुलिश्चित्रसेनं तु नाराचेनार्दयद्भृशम्
स च तं प्रतिविव्याध दशभिर्निशितैः शरैः
Nakulishchitrasenam tu narachenardayadbhrisham
Sa cha tam prativivyadha dashabhirnishitaih sharaih
143.3
चित्रसेनो महाराज शतानीकं पुनर्युधि
नवभिर्निशितैर्बाणैराजघान स्तनान्तरे
Chitraseno maharaja shatanikam punaryudhi
Navabhirnishitairbanairajaghana stanantare
143.4
नाकुलिस्तस्य विशिखैर्वर्म संनतपर्वभिः
गात्रात्संच्यावयामास तदद्भुतमिवाभवत्
Nakulistasya vishikhairvarma sannataparvabhih
Gatratsanchyavayamasa tadadbhutamivabhavat
143.5
सोऽपेतवर्मा पुत्रस्ते विरराज भृशं नृप
उत्सृज्य काले राजेन्द्र निर्मोकमिव पन्नगः
Sopetavarma putraste viraraja bhrisham nripa
Utsrijya kale rajendra nirmokamiva pannagah
143.6
ततोऽस्य निशितैर्बाणैर्ध्वजं चिच्छेद नाकुलिः
धनुश्चैव महाराज यतमानस्य संयुगे
Tatosya nishitairbanairdhvajam chichchheda nakulih
Dhanushchaiva maharaja yatamanasya sanyuge
143.7
स छिन्नधन्वा समरे विवर्मा च महारथः
धनुरन्यन्महाराज जग्राहारिविदारणम्
Sa chhinnadhanva samare vivarma cha maharathah
Dhanuranyanmaharaja jagraharividaranam
143.8
ततस्तूर्णं चित्रसेनो नाकुलिं नवभिः शरैः
विव्याध समरे क्रुद्धो भरतानां महारथः
Tatasturnam chitraseno nakulim navabhih sharaih
Vivyadha samare kruddho bharatanam maharathah
143.9
शतानीकोऽथ संक्रुद्धश्चित्रसेनस्य मारिष
जघान चतुरो वाहान्सारथिं च नरोत्तमः
Shatanikotha sankruddhashchitrasenasya marisha
Jaghana chaturo vahansarathim cha narottamah
143.10
अवप्लुत्य रथात्तस्माच्चित्रसेनो महारथः
नाकुलिं पञ्चविंशत्या शराणामार्दयद्बली
Avaplutya rathattasmachchitraseno maharathah
Nakulim panchavinshatya sharanamardayadbali
143.11
तस्य तत्कुर्वतः कर्म नकुलस्य सुतो रणे
अर्धचन्द्रेण चिच्छेद चापं रत्नविभूषितम्
Tasya tatkurvatah karma nakulasya suto rane
Ardhachandrena chichchheda chapam ratnavibhushitam
143.12
स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः
आरुरोह रथं तूर्णं हार्दिक्यस्य महात्मनः
Sa chhinnadhanva viratho hatashvo hatasarathih
Aruroha ratham turnam hardikyasya mahatmanah
143.13
द्रुपदं तु सहानीकं द्रोणप्रेप्सुं महारथम्
वृषसेनोऽभ्ययात्तूर्णं किरञ्शरशतैस्तदा
Drupadam tu sahanikam dronaprepsum maharatham
Vrishasenobhyayatturnam kiransharashataistada
143.14
यज्ञसेनस्तु समरे कर्णपुत्रं महारथम्
षष्ट्या शराणां विव्याध बाह्वोरुरसि चानघ
Yagyasenastu samare karnaputram maharatham
Shashtya sharanam vivyadha bahvorurasi chanagha
143.15
वृषसेनस्तु संक्रुद्धो यज्ञसेनं रथे स्थितम्
बहुभिः सायकैस्तीक्ष्णैराजघान स्तनान्तरे
Vrishasenastu sankruddho yagyasenam rathe sthitam
Bahubhih sayakaistikshnairajaghana stanantare
143.16
तावुभौ शरनुन्नाङ्गौ शरकण्टकिनौ रणे
व्यभ्राजेतां महाराज श्वाविधौ शललैरिव
Tavubhau sharanunnangau sharakantakinau rane
Vyabhrajetam maharaja shvavidhau shalalairiva
143.17
रुक्मपुङ्खैरजिह्माग्रैः शरैश्छिन्नतनुच्छदौ
रुधिरौघपरिक्लिन्नौ व्यभ्राजेतां महामृधे
Rukmapunkhairajihmagraih sharaishchhinnatanuchchhadau
Rudhiraughapariklinnau vyabhrajetam mahamridhe
143.18
तपनीयनिभौ चित्रौ कल्पवृक्षाविवाद्भुतौ
किंशुकाविव चोत्फुल्लौ व्यकाशेतां रणाजिरे
Tapaniyanibhau chitrau kalpavrikshavivadbhutau
Kinshukaviva chotphullau vyakashetam ranajire
143.19
वृषसेनस्ततो राजन्नवभिर्द्रुपदं शरैः
विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या पुनश्चान्यैस्त्रिभिः शरैः
Vrishasenastato rajannavabhirdrupadam sharaih
Viddhva vivyadha saptatya punashchanyaistribhih sharaih
143.20
ततः शरसहस्राणि विमुञ्चन्विबभौ तदा
कर्णपुत्रो महाराज वर्षमाण इवाम्बुदः
Tatah sharasahasrani vimunchanvibabhau tada
Karnaputro maharaja varshamana ivambudah
143.21
ततस्तु द्रुपदानीकं शरैश्छिन्नतनुच्छदम्
संप्राद्रवद्रणे राजन्निशीथे भैरवे सति
Tatastu drupadanikam sharaishchhinnatanuchchhadam
Sampradravadrane rajannishithe bhairave sati
143.22
प्रदीपैर्हि परित्यक्तैर्ज्वलद्भिस्तैः समन्ततः
व्यराजत मही राजन्वीताभ्रा द्यौरिव ग्रहैः
Pradipairhi parityaktairjvaladbhistaih samantatah
Vyarajata mahi rajanvitabhra dyauriva grahaih
143.23
तथाङ्गदैर्निपतितैर्व्यराजत वसुंधरा
प्रावृट्काले महाराज विद्युद्भिरिव तोयदः
Tathangadairnipatitairvyarajata vasundhara
Pravritkale maharaja vidyudbhiriva toyadah
143.24
ततः कर्णसुतत्रस्ताः सोमका विप्रदुद्रुवुः
यथेन्द्रभयवित्रस्ता दानवास्तारकामये
Tatah karnasutatrastah somaka vipradudruvuh
Yathendrabhayavitrasta danavastarakamaye
143.25
तेनार्द्यमानाः समरे द्रवमाणाश्च सोमकाः
व्यराजन्त महाराज प्रदीपैरवभासिताः
Tenardyamanah samare dravamanashcha somakah
Vyarajanta maharaja pradipairavabhasitah
143.26
तांस्तु निर्जित्य समरे कर्णपुत्रो व्यरोचत
मध्यंदिनमनुप्राप्तो घर्मांशुरिव भारत
Tanstu nirjitya samare karnaputro vyarochata
Madhyandinamanuprapto gharmanshuriva bharata
143.27
तेषु राजसहस्रेषु तावकेषु परेषु च
एक एव ज्वलंस्तस्थौ वृषसेनः प्रतापवान्
Teshu rajasahasreshu tavakeshu pareshu cha
Eka eva jvalanstasthau vrishasenah pratapavan
143.28
स विजित्य रणे शूरान्सोमकानां महारथान्
जगाम त्वरितस्तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः
Sa vijitya rane shuransomakanam maharathan
Jagama tvaritastatra yatra raja yudhishthirah
143.29
प्रतिविन्ध्यमथ क्रुद्धं प्रदहन्तं रणे रिपून्
दुःशासनस्तव सुतः प्रत्युद्गच्छन्महारथः
Prativindhyamatha kruddham pradahantam rane ripun
Duhshasanastava sutah pratyudgachchhanmaharathah
143.30
तयोः समागमो राजंश्चित्ररूपो बभूव ह
व्यपेतजलदे व्योम्नि बुधभार्गवयोरिव
Tayoh samagamo rajanshchitrarupo babhuva ha
Vyapetajalade vyomni budhabhargavayoriva
143.31
प्रतिविन्ध्यं तु समरे कुर्वाणं कर्म दुष्करम्
दुःशासनस्त्रिभिर्बाणैर्ललाटे समविध्यत
Prativindhyam tu samare kurvanam karma dushkaram
Duhshasanastribhirbanairlalate samavidhyata
143.32
सोऽतिविद्धो बलवता पुत्रेण तव धन्विना
विरराज महाबाहुः सशृङ्ग इव पर्वतः
Sotividdho balavata putrena tava dhanvina
Viraraja mahabahuh sashringa iva parvatah
143.33
दुःशासनं तु समरे प्रतिविन्ध्यो महारथः
नवभिः सायकैर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिः
Duhshasanam tu samare prativindhyo maharathah
Navabhih sayakairviddhva punarvivyadha saptabhih
143.34
तत्र भारत पुत्रस्ते कृतवान्कर्म दुष्करम्
प्रतिविन्ध्यहयानुग्रैः पातयामास यच्छरैः
Tatra bharata putraste kritavankarma dushkaram
Prativindhyahayanugraih patayamasa yachchharaih
143.35
सारथिं चास्य भल्लेन ध्वजं च समपातयत्
रथं च शतशो राजन्व्यधमत्तस्य धन्विनः
Sarathim chasya bhallena dhvajam cha samapatayat
Ratham cha shatasho rajanvyadhamattasya dhanvinah
143.36
पताकाश्च स तूणीरान्रश्मीन्योक्त्राणि चाभिभो
चिच्छेद तिलशः क्रुद्धः शरैः संनतपर्वभिः
Patakashcha sa tuniranrashminyoktrani chabhibho
Chichchheda tilashah kruddhah sharaih sannataparvabhih
143.37
विरथः स तु धर्मात्मा धनुष्पाणिरवस्थितः
अयोधयत्तव सुतं किरञ्शरशतान्बहून्
Virathah sa tu dharmatma dhanushpaniravasthitah
Ayodhayattava sutam kiransharashatanbahun
143.38
क्षुरप्रेण धनुस्तस्य चिच्छेद कृतहस्तवत्
अथैनं दशभिर्भल्लैश्छिन्नधन्वानमार्दयत्
Kshuraprena dhanustasya chichchheda kritahastavat
Athainam dashabhirbhallaishchhinnadhanvanamardayat
143.39
तं दृष्ट्वा विरथं तत्र भ्रातरोऽस्य महारथाः
अन्ववर्तन्त वेगेन महत्या सेनया सह
Tam drishtva viratham tatra bhratarosya maharathah
Anvavartanta vegena mahatya senaya saha
143.40
आप्लुतः स ततो यानं सुतसोमस्य भास्वरम्
धनुर्गृह्य महाराज विव्याध तनयं तव
Aplutah sa tato yanam sutasomasya bhasvaram
Dhanurgrihya maharaja vivyadha tanayam tava
143.41
ततस्तु तावकाः सर्वे परिवार्य सुतं तव
अभ्यवर्तन्त संग्रामे महत्या सेनया वृताः
Tatastu tavakah sarve parivarya sutam tava
Abhyavartanta sangrame mahatya senaya vritah
143.42
ततः प्रववृते युद्धं तव तेषां च भारत
निशीथे दारुणे काले यमराष्ट्रविवर्धनम्
Tatah pravavrite yuddham tava tesham cha bharata
Nishithe darune kale yamarashtravivardhanam