UtshovChapter 142
142.1
संजय उवाच
सहदेवमथायान्तं द्रोणप्रेप्सुं विशां पते
कर्णो वैकर्तनो युद्धे वारयामास भारत
Sanjaya uvacha
Sahadevamathayantam dronaprepsum visham pate
Karno vaikartano yuddhe varayamasa bharata
142.2
सहदेवस्तु राधेयं विद्ध्वा नवभिराशुगैः
पुनर्विव्याध दशभिर्निशितैर्नतपर्वभिः
Sahadevastu radheyam viddhva navabhirashugaih
Punarvivyadha dashabhirnishitairnataparvabhih
142.3
तं कर्णः प्रतिविव्याध शतेन नतपर्वणाम्
सज्यं चास्य धनुः शीघ्रं चिच्छेद लघुहस्तवत्
Tam karnah prativivyadha shatena nataparvanam
Sajyam chasya dhanuh shighram chichchheda laghuhastavat
142.4
ततोऽन्यद्धनुरादाय माद्रीपुत्रः प्रतापवान्
कर्णं विव्याध विंशत्या तदद्भुतमिवाभवत्
Tatonyaddhanuradaya madriputrah pratapavan
Karnam vivyadha vinshatya tadadbhutamivabhavat
142.5
तस्य कर्णो हयान्हत्वा शरैः संनतपर्वभिः
सारथिं चास्य भल्लेन द्रुतं निन्ये यमक्षयम्
Tasya karno hayanhatva sharaih sannataparvabhih
Sarathim chasya bhallena drutam ninye yamakshayam
142.6
विरथः सहदेवस्तु खड्गं चर्म समाददे
तदप्यस्य शरैः कर्णो व्यधमत्प्रहसन्निव
Virathah sahadevastu khadgam charma samadade
Tadapyasya sharaih karno vyadhamatprahasanniva
142.7
ततो गुर्वीं महाघोरां हेमचित्रां महागदाम्
प्रेषयामास समरे वैकर्तनरथं प्रति
Tato gurvim mahaghoram hemachitram mahagadam
Preshayamasa samare vaikartanaratham prati
142.8
तामापतन्तीं सहसा सहदेवप्रवेरिताम्
व्यष्टम्भयच्छरैः कर्णो भूमौ चैनामपातयत्
Tamapatantim sahasa sahadevapraveritam
Vyashtambhayachchharaih karno bhumau chainamapatayat
142.9
गदां विनिहतां दृष्ट्वा सहदेवस्त्वरान्वितः
शक्तिं चिक्षेप कर्णाय तामप्यस्याच्छिनच्छरैः
Gadam vinihatam drishtva sahadevastvaranvitah
Shaktim chikshepa karnaya tamapyasyachchhinachchharaih
142.10
ससंभ्रमस्ततस्तूर्णमवप्लुत्य रथोत्तमात्
सहदेवो महाराज दृष्ट्वा कर्णं व्यवस्थितम्
रथचक्रं ततो गृह्य मुमोचाधिरथिं प्रति
Sasambhramastatasturnamavaplutya rathottamat
Sahadevo maharaja drishtva karnam vyavasthitam
Rathachakram tato grihya mumochadhirathim prati
142.11
तमापतन्तं सहसा कालचक्रमिवोद्यतम्
शरैरनेकसाहस्रैरच्छिनत्सूतनन्दनः
Tamapatantam sahasa kalachakramivodyatam
Sharairanekasahasrairachchhinatsutanandanah
142.12
तस्मिंस्तु वितथे चक्रे कृते तेन महात्मना
वार्यमाणश्च विशिखैः सहदेवो रणं जहौ
Tasminstu vitathe chakre krite tena mahatmana
Varyamanashcha vishikhaih sahadevo ranam jahau
142.13
तमभिद्रुत्य राधेयो मुहूर्ताद्भरतर्षभ
अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं सहदेवं विशां पते
Tamabhidrutya radheyo muhurtadbharatarshabha
Abravitprahasanvakyam sahadevam visham pate
142.14
मा युध्यस्व रणे वीर विशिष्टै रथिभिः सह
सदृशैर्युध्य माद्रेय वचो मे मा विशङ्किथाः
Ma yudhyasva rane vira vishishtai rathibhih saha
Sadrishairyudhya madreya vacho me ma vishankithah
142.15
अथैनं धनुषोऽग्रेण तुदन्भूयोऽब्रवीद्वचः
एषोऽर्जुनो रणे यत्तो युध्यते कुरुभिः सह
तत्र गच्छस्व माद्रेय गृहं वा यदि मन्यसे
Athainam dhanushogrena tudanbhuyobravidvachah
Eshorjuno rane yatto yudhyate kurubhih saha
Tatra gachchhasva madreya griham va yadi manyase
142.16
एवमुक्त्वा तु तं कर्णो रथेन रथिनां वरः
प्रायात्पाञ्चालपाण्डूनां सैन्यानि प्रहसन्निव
Evamuktva tu tam karno rathena rathinam varah
Prayatpanchalapandunam sainyani prahasanniva
142.17
वधप्राप्तं तु माद्रेयं नावधीत्समरेऽरिहा
कुन्त्याः स्मृत्वा वचो राजन्सत्यसंधो महारथः
Vadhapraptam tu madreyam navadhitsamareriha
Kuntyah smritva vacho rajansatyasandho maharathah
142.18
सहदेवस्ततो राजन्विमनाः शरपीडितः
कर्णवाक्शल्यतप्तश्च जीवितान्निरविद्यत
Sahadevastato rajanvimanah sharapiditah
Karnavakshalyataptashcha jivitanniravidyata
142.19
आरुरोह रथं चापि पाञ्चाल्यस्य महात्मनः
जनमेजयस्य समरे त्वरायुक्तो महारथः
Aruroha ratham chapi panchalyasya mahatmanah
Janamejayasya samare tvarayukto maharathah
142.20
विराटं सहसेनं तु द्रोणार्थे द्रुतमागतम्
मद्रराजः शरौघेण छादयामास धन्विनम्
Viratam sahasenam tu dronarthe drutamagatam
Madrarajah sharaughena chhadayamasa dhanvinam
142.21
तयोः समभवद्युद्धं समरे दृढधन्विनोः
यादृशं ह्यभवद्राजञ्जम्भवासवयोः पुरा
Tayoh samabhavadyuddham samare dridhadhanvinoh
Yadrisham hyabhavadrajanjambhavasavayoh pura
142.22
मद्रराजो महाराज विराटं वाहिनीपतिम्
आजघ्ने त्वरितं तीक्ष्णैः शतेन नतपर्वणाम्
Madrarajo maharaja viratam vahinipatim
Ajaghne tvaritam tikshnaih shatena nataparvanam
142.23
प्रतिविव्याध तं राजा नवभिर्निशितैः शरैः
पुनश्चैव त्रिसप्तत्या भूयश्चैव शतेन ह
Prativivyadha tam raja navabhirnishitaih sharaih
Punashchaiva trisaptatya bhuyashchaiva shatena ha
142.24
तस्य मद्राधिपो हत्वा चतुरो रथवाजिनः
सूतं ध्वजं च समरे रथोपस्थादपातयत्
Tasya madradhipo hatva chaturo rathavajinah
Sutam dhvajam cha samare rathopasthadapatayat
142.25
हताश्वात्तु रथात्तूर्णमवप्लुत्य महारथः
तस्थौ विस्फारयंश्चापं विमुञ्चंश्च शिताञ्शरान्
Hatashvattu rathatturnamavaplutya maharathah
Tasthau vispharayanshchapam vimunchanshcha shitansharan
142.26
शतानीकस्ततो दृष्ट्वा भ्रातरं हतवाहनम्
रथेनाभ्यपतत्तूर्णं सर्वलोकस्य पश्यतः
Shatanikastato drishtva bhrataram hatavahanam
Rathenabhyapatatturnam sarvalokasya pashyatah
142.27
शतानीकमथायान्तं मद्रराजो महामृधे
विशिखैर्बहुभिर्विद्ध्वा ततो निन्ये यमक्षयम्
Shatanikamathayantam madrarajo mahamridhe
Vishikhairbahubhirviddhva tato ninye yamakshayam
142.28
तस्मिंस्तु निहते वीरे विराटो रथसत्तमः
आरुरोह रथं तूर्णं तमेव ध्वजमालिनम्
Tasminstu nihate vire virato rathasattamah
Aruroha ratham turnam tameva dhvajamalinam
142.29
ततो विस्फार्य नयने क्रोधाद्द्विगुणविक्रमः
मद्रराजरथं तूर्णं छादयामास पत्रिभिः
Tato vispharya nayane krodhaddvigunavikramah
Madrarajaratham turnam chhadayamasa patribhih
142.30
ततो मद्राधिपः क्रुद्धः शतेन नतपर्वणाम्
आजघानोरसि दृढं विराटं वाहिनीपतिम्
Tato madradhipah kruddhah shatena nataparvanam
Ajaghanorasi dridham viratam vahinipatim
142.31
सोऽतिविद्धो महाराज रथोपस्थ उपाविशत्
कश्मलं चाविशत्तीव्रं विराटो भरतर्षभ
सारथिस्तमपोवाह समरे शरविक्षतम्
Sotividdho maharaja rathopastha upavishat
Kashmalam chavishattivram virato bharatarshabha
Sarathistamapovaha samare sharavikshatam
142.32
ततः सा महती सेना प्राद्रवन्निशि भारत
वध्यमाना शरशतैः शल्येनाहवशोभिना
Tatah sa mahati sena pradravannishi bharata
Vadhyamana sharashataih shalyenahavashobhina
142.33
तां दृष्ट्वा विद्रुतां सेनां वासुदेवधनंजयौ
प्रायातां तत्र राजेन्द्र यत्र शल्यो व्यवस्थितः
Tam drishtva vidrutam senam vasudevadhananjayau
Prayatam tatra rajendra yatra shalyo vyavasthitah
142.34
तौ तु प्रत्युद्ययौ राजन्राक्षसेन्द्रो ह्यलम्बुसः
अष्टचक्रसमायुक्तमास्थाय प्रवरं रथम्
Tau tu pratyudyayau rajanrakshasendro hyalambusah
Ashtachakrasamayuktamasthaya pravaram ratham
142.35
तुरंगममुखैर्युक्तं पिशाचैर्घोरदर्शनैः
लोहितार्द्रपताकं तं रक्तमाल्यविभूषितम्
कार्ष्णायसमयं घोरमृक्षचर्मावृतं महत्
Turangamamukhairyuktam pishachairghoradarshanaih
Lohitardrapatakam tam raktamalyavibhushitam
Karshnayasamayam ghoramrikshacharmavritam mahat
142.36
रौद्रेण चित्रपक्षेण विवृताक्षेण कूजता
ध्वजेनोच्छ्रिततुण्डेन गृध्रराजेन राजता
Raudrena chitrapakshena vivritakshena kujata
Dhvajenochchhritatundena gridhrarajena rajata
142.37
स बभौ राक्षसो राजन्भिन्नाञ्जनचयोपमः
रुरोधार्जुनमायान्तं प्रभञ्जनमिवाद्रिराट्
किरन्बाणगणान्राजञ्शतशोऽर्जुनमूर्धनि
Sa babhau rakshaso rajanbhinnanjanachayopamah
Rurodharjunamayantam prabhanjanamivadrirat
Kiranbanagananrajanshatashorjunamurdhani
142.38
अतितीव्रमभूद्युद्धं नरराक्षसयोर्मृधे
द्रष्टॄणां प्रीतिजननं सर्वेषां भरतर्षभ
Atitivramabhudyuddham nararakshasayormridhe
Drashtrinam pritijananam sarvesham bharatarshabha
142.39
तमर्जुनः शतेनैव पत्रिणामभ्यताडयत्
नवभिश्च शितैर्बाणैश्चिच्छेद ध्वजमुच्छ्रितम्
Tamarjunah shatenaiva patrinamabhyatadayat
Navabhishcha shitairbanaishchichchheda dhvajamuchchhritam
142.40
सारथिं च त्रिभिर्बाणैस्त्रिभिरेव त्रिवेणुकम्
धनुरेकेन चिच्छेद चतुर्भिश्चतुरो हयान्
विरथस्योद्यतं खड्गं शरेणास्य द्विधाच्छिनत्
Sarathim cha tribhirbanaistribhireva trivenukam
Dhanurekena chichchheda chaturbhishchaturo hayan
Virathasyodyatam khadgam sharenasya dvidhachchhinat
142.41
अथैनं निशितैर्बाणैश्चतुर्भिर्भरतर्षभ
पार्थोऽर्दयद्राक्षसेन्द्रं स विद्धः प्राद्रवद्भयात्
Athainam nishitairbanaishchaturbhirbharatarshabha
Parthordayadrakshasendram sa viddhah pradravadbhayat
142.42
तं विजित्यार्जुनस्तूर्णं द्रोणान्तिकमुपाययौ
किरञ्शरगणान्राजन्नरवारणवाजिषु
Tam vijityarjunasturnam dronantikamupayayau
Kiransharagananrajannaravaranavajishu
142.43
वध्यमाना महाराज पाण्डवेन यशस्विना
सैनिका न्यपतन्नुर्व्यां वातनुन्ना इव द्रुमाः
Vadhyamana maharaja pandavena yashasvina
Sainika nyapatannurvyam vatanunna iva drumah
142.44
तेषु तूत्साद्यमानेषु फल्गुनेन महात्मना
संप्राद्रवद्बलं सर्वं पुत्राणां ते विशां पते
Teshu tutsadyamaneshu phalgunena mahatmana
Sampradravadbalam sarvam putranam te visham pate