UtshovChapter 133
133.1
संजय उवाच
उदीर्यमाणं तद्दृष्ट्वा पाण्डवानां महद्बलम्
अविषह्यं च मन्वानः कर्णं दुर्योधनोऽब्रवीत्
Sanjaya uvacha
Udiryamanam taddrishtva pandavanam mahadbalam
Avishahyam cha manvanah karnam duryodhanobravit
133.2
अयं स कालः संप्राप्तो मित्राणां मित्रवत्सल
त्रायस्व समरे कर्ण सर्वान्योधान्महाबल
Ayam sa kalah samprapto mitranam mitravatsala
Trayasva samare karna sarvanyodhanmahabala
133.3
पाञ्चालैर्मत्स्यकैकेयैः पाण्डवैश्च महारथैः
वृतान्समन्तात्संक्रुद्धैर्निःश्वसद्भिरिवोरगैः
Panchalairmatsyakaikeyaih pandavaishcha maharathaih
Vritansamantatsankruddhairnihshvasadbhirivoragaih
133.4
एते नदन्ति संहृष्टाः पाण्डवा जितकाशिनः
शक्रोपमाश्च बहवः पाञ्चालानां रथव्रजाः
Ete nadanti sanhrishtah pandava jitakashinah
Shakropamashcha bahavah panchalanam rathavrajah
133.5
कर्ण उवाच
परित्रातुमिह प्राप्तो यदि पार्थं पुरंदरः
तमप्याशु पराजित्य ततो हन्तास्मि पाण्डवम्
Karna uvacha
Paritratumiha prapto yadi partham purandarah
Tamapyashu parajitya tato hantasmi pandavam
133.6
सत्यं ते प्रतिजानामि समाश्वसिहि भारत
हन्तास्मि पाण्डुतनयान्पाञ्चालांश्च समागतान्
Satyam te pratijanami samashvasihi bharata
Hantasmi pandutanayanpanchalanshcha samagatan
133.7
जयं ते प्रतिजानामि वासवस्येव पावकिः
प्रियं तव मया कार्यमिति जीवामि पार्थिव
Jayam te pratijanami vasavasyeva pavakih
Priyam tava maya karyamiti jivami parthiva
133.8
सर्वेषामेव पार्थानां फल्गुनो बलवत्तरः
तस्यामोघां विमोक्ष्यामि शक्तिं शक्रविनिर्मिताम्
Sarveshameva parthanam phalguno balavattarah
Tasyamogham vimokshyami shaktim shakravinirmitam
133.9
तस्मिन्हते महेष्वासे भ्रातरस्तस्य मानद
तव वश्या भविष्यन्ति वनं यास्यन्ति वा पुनः
Tasminhate maheshvase bhratarastasya manada
Tava vashya bhavishyanti vanam yasyanti va punah
133.10
मयि जीवति कौरव्य विषादं मा कृथाः क्वचित्
अहं जेष्यामि समरे सहितान्सर्वपाण्डवान्
Mayi jivati kauravya vishadam ma krithah kvachit
Aham jeshyami samare sahitansarvapandavan
133.11
पाञ्चालान्केकयांश्चैव वृष्णींश्चापि समागतान्
बाणौघैः शकलीकृत्य तव दास्यामि मेदिनीम्
Panchalankekayanshchaiva vrishninshchapi samagatan
Banaughaih shakalikritya tava dasyami medinim
133.12
संजय उवाच
एवं ब्रुवाणं कर्णं तु कृपः शारद्वतोऽब्रवीत्
स्मयन्निव महाबाहुः सूतपुत्रमिदं वचः
Sanjaya uvacha
Evam bruvanam karnam tu kripah sharadvatobravit
Smayanniva mahabahuh sutaputramidam vachah
133.13
शोभनं शोभनं कर्ण सनाथः कुरुपुंगवः
त्वया नाथेन राधेय वचसा यदि सिध्यति
Shobhanam shobhanam karna sanathah kurupungavah
Tvaya nathena radheya vachasa yadi sidhyati
133.14
बहुशः कत्थसे कर्ण कौरव्यस्य समीपतः
न तु ते विक्रमः कश्चिद्दृश्यते बलमेव वा
Bahushah katthase karna kauravyasya samipatah
Na tu te vikramah kashchiddrishyate balameva va
133.15
समागमः पाण्डुसुतैर्दृष्टस्ते बहुशो युधि
सर्वत्र निर्जितश्चासि पाण्डवैः सूतनन्दन
Samagamah pandusutairdrishtaste bahusho yudhi
Sarvatra nirjitashchasi pandavaih sutanandana
133.16
ह्रियमाणे तदा कर्ण गन्धर्वैर्धृतराष्ट्रजे
तदायुध्यन्त सैन्यानि त्वमेकस्तु पलायथाः
Hriyamane tada karna gandharvairdhritarashtraje
Tadayudhyanta sainyani tvamekastu palayathah
133.17
विराटनगरे चापि समेताः सर्वकौरवाः
पार्थेन निर्जिता युद्धे त्वं च कर्ण सहानुजः
Viratanagare chapi sametah sarvakauravah
Parthena nirjita yuddhe tvam cha karna sahanujah
133.18
एकस्याप्यसमर्थस्त्वं फल्गुनस्य रणाजिरे
कथमुत्सहसे जेतुं सकृष्णान्सर्वपाण्डवान्
Ekasyapyasamarthastvam phalgunasya ranajire
Kathamutsahase jetum sakrishnansarvapandavan
133.19
अब्रुवन्कर्ण युध्यस्व बहु कत्थसि सूतज
अनुक्त्वा विक्रमेद्यस्तु तद्वै सत्पुरुषव्रतम्
Abruvankarna yudhyasva bahu katthasi sutaja
Anuktva vikramedyastu tadvai satpurushavratam
133.20
गर्जित्वा सूतपुत्र त्वं शारदाभ्रमिवाजलम्
निष्फलो दृश्यसे कर्ण तच्च राजा न बुध्यते
Garjitva sutaputra tvam sharadabhramivajalam
Nishphalo drishyase karna tachcha raja na budhyate
133.21
तावद्गर्जसि राधेय यावत्पार्थं न पश्यसि
पुरा पार्थं हि ते दृष्ट्वा दुर्लभं गर्जितं भवेत्
Tavadgarjasi radheya yavatpartham na pashyasi
Pura partham hi te drishtva durlabham garjitam bhavet
133.22
त्वमनासाद्य तान्बाणान्फल्गुनस्य विगर्जसि
पार्थसायकविद्धस्य दुर्लभं गर्जितं भवेत्
Tvamanasadya tanbananphalgunasya vigarjasi
Parthasayakaviddhasya durlabham garjitam bhavet
133.23
बाहुभिः क्षत्रियाः शूरा वाग्भिः शूरा द्विजातयः
धनुषा फल्गुनः शूरः कर्णः शूरो मनोरथैः
Bahubhih kshatriyah shura vagbhih shura dvijatayah
Dhanusha phalgunah shurah karnah shuro manorathaih
133.24
एवं परुषितस्तेन तदा शारद्वतेन सः
कर्णः प्रहरतां श्रेष्ठः कृपं वाक्यमथाब्रवीत्
Evam parushitastena tada sharadvatena sah
Karnah praharatam shreshthah kripam vakyamathabravit
133.25
शूरा गर्जन्ति सततं प्रावृषीव बलाहकाः
फलं चाशु प्रयच्छन्ति बीजमुप्तमृताविव
Shura garjanti satatam pravrishiva balahakah
Phalam chashu prayachchhanti bijamuptamritaviva
133.26
दोषमत्र न पश्यामि शूराणां रणमूर्धनि
तत्तद्विकत्थमानानां भारं चोद्वहतां मृधे
Doshamatra na pashyami shuranam ranamurdhani
Tattadvikatthamananam bharam chodvahatam mridhe
133.27
यं भारं पुरुषो वोढुं मनसा हि व्यवस्यति
दैवमस्य ध्रुवं तत्र साहाय्यायोपपद्यते
Yam bharam purusho vodhum manasa hi vyavasyati
Daivamasya dhruvam tatra sahayyayopapadyate
133.28
व्यवसायद्वितीयोऽहं मनसा भारमुद्वहन्
गर्जामि यद्यहं विप्र तव किं तत्र नश्यति
Vyavasayadvitiyoham manasa bharamudvahan
Garjami yadyaham vipra tava kim tatra nashyati
133.29
वृथा शूरा न गर्जन्ति सजला इव तोयदाः
सामर्थ्यमात्मनो ज्ञात्वा ततो गर्जन्ति पण्डिताः
Vritha shura na garjanti sajala iva toyadah
Samarthyamatmano gyatva tato garjanti panditah
133.30
सोऽहमद्य रणे यत्तः सहितौ कृष्णपाण्डवौ
उत्सहे तरसा जेतुं ततो गर्जामि गौतम
Sohamadya rane yattah sahitau krishnapandavau
Utsahe tarasa jetum tato garjami gautama
133.31
पश्य त्वं गर्जितस्यास्य फलं मे विप्र सानुगः
हत्वा पाण्डुसुतानाजौ सहकृष्णान्ससात्वतान्
दुर्योधनाय दास्यामि पृथिवीं हतकण्टकाम्
Pashya tvam garjitasyasya phalam me vipra sanugah
Hatva pandusutanajau sahakrishnansasatvatan
Duryodhanaya dasyami prithivim hatakantakam
133.32
कृप उवाच
मनोरथप्रलापो मे न ग्राह्यस्तव सूतज
यदा क्षिपसि वै कृष्णौ धर्मराजं च पाण्डवम्
Kripa uvacha
Manorathapralapo me na grahyastava sutaja
Yada kshipasi vai krishnau dharmarajam cha pandavam
133.33
ध्रुवस्तत्र जयः कर्ण यत्र युद्धविशारदौ
देवगन्धर्वयक्षाणां मनुष्योरगरक्षसाम्
दंशितानामपि रणे अजेयौ कृष्णपाण्डवौ
Dhruvastatra jayah karna yatra yuddhavisharadau
Devagandharvayakshanam manushyoragarakshasam
Danshitanamapi rane ajeyau krishnapandavau
133.34
ब्रह्मण्यः सत्यवाग्दान्तो गुरुदैवतपूजकः
नित्यं धर्मरतश्चैव कृतास्त्रश्च विशेषतः
धृतिमांश्च कृतज्ञश्च धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
Brahmanyah satyavagdanto gurudaivatapujakah
Nityam dharmaratashchaiva kritastrashcha visheshatah
Dhritimanshcha kritagyashcha dharmaputro yudhishthirah
133.35
भ्रातरश्चास्य बलिनः सर्वास्त्रेषु कृतश्रमाः
गुरुवृत्तिरताः प्राज्ञा धर्मनित्या यशस्विनः
Bhratarashchasya balinah sarvastreshu kritashramah
Guruvrittiratah pragya dharmanitya yashasvinah
133.36
संबन्धिनश्चेन्द्रवीर्याः स्वनुरक्ताः प्रहारिणः
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च दौर्मुखिर्जनमेजयः
Sambandhinashchendraviryah svanuraktah praharinah
Dhrishtadyumnah shikhandi cha daurmukhirjanamejayah
133.37
चन्द्रसेनो भद्रसेनः कीर्तिधर्मा ध्रुवो धरः
वसुचन्द्रो दामचन्द्रः सिंहचन्द्रः सुवेधनः
Chandraseno bhadrasenah kirtidharma dhruvo dharah
Vasuchandro damachandrah sinhachandrah suvedhanah
133.38
द्रुपदस्य तथा पुत्रा द्रुपदश्च महास्त्रवित्
येषामर्थाय संयत्तो मत्स्यराजः सहानुगः
Drupadasya tatha putra drupadashcha mahastravit
Yeshamarthaya sanyatto matsyarajah sahanugah
133.39
शतानीकः सुदशनः श्रुतानीकः श्रुतध्वजः
बलानीको जयानीको जयाश्वो रथवाहनः
Shatanikah sudashanah shrutanikah shrutadhvajah
Balaniko jayaniko jayashvo rathavahanah
133.40
चन्द्रोदयः कामरथो विराटभ्रातरः शुभाः
यमौ च द्रौपदेयाश्च राक्षसश्च घटोत्कचः
येषामर्थाय युध्यन्ते न तेषां विद्यते क्षयः
Chandrodayah kamaratho viratabhratarah shubhah
Yamau cha draupadeyashcha rakshasashcha ghatotkachah
Yeshamarthaya yudhyante na tesham vidyate kshayah
133.41
कामं खलु जगत्सर्वं सदेवासुरमानवम्
सयक्षराक्षसगणं सभूतभुजगद्विपम्
निःशेषमस्त्रवीर्येण कुर्यातां भीमफल्गुनौ
Kamam khalu jagatsarvam sadevasuramanavam
Sayaksharakshasaganam sabhutabhujagadvipam
Nihsheshamastraviryena kuryatam bhimaphalgunau
133.42
युधिष्ठिरश्च पृथिवीं निर्दहेद्घोरचक्षुषा
अप्रमेयबलः शौरिर्येषामर्थे च दंशितः
कथं तान्संयुगे कर्ण जेतुमुत्सहसे परान्
Yudhishthirashcha prithivim nirdahedghorachakshusha
Aprameyabalah shauriryeshamarthe cha danshitah
Katham tansanyuge karna jetumutsahase paran
133.43
महानपनयस्त्वेष तव नित्यं हि सूतज
यस्त्वमुत्सहसे योद्धुं समरे शौरिणा सह
Mahanapanayastvesha tava nityam hi sutaja
Yastvamutsahase yoddhum samare shaurina saha
133.44
संजय उवाच
एवमुक्तस्तु राधेयः प्रहसन्भरतर्षभ
अब्रवीच्च तदा कर्णो गुरुं शारद्वतं कृपम्
Sanjaya uvacha
Evamuktastu radheyah prahasanbharatarshabha
Abravichcha tada karno gurum sharadvatam kripam
133.45
सत्यमुक्तं त्वया ब्रह्मन्पाण्डवान्प्रति यद्वचः
एते चान्ये च बहवो गुणाः पाण्डुसुतेषु वै
Satyamuktam tvaya brahmanpandavanprati yadvachah
Ete chanye cha bahavo gunah pandusuteshu vai
133.46
अजय्याश्च रणे पार्था देवैरपि सवासवैः
सदैत्ययक्षगन्धर्वपिशाचोरगराक्षसैः
तथापि पार्थाञ्जेष्यामि शक्त्या वासवदत्तया
Ajayyashcha rane partha devairapi savasavaih
Sadaityayakshagandharvapishachoragarakshasaih
Tathapi parthanjeshyami shaktya vasavadattaya
133.47
ममाप्यमोघा दत्तेयं शक्तिः शक्रेण वै द्विज
एतया निहनिष्यामि सव्यसाचिनमाहवे
Mamapyamogha datteyam shaktih shakrena vai dvija
Etaya nihanishyami savyasachinamahave
133.48
हते तु पाण्डवे कृष्णो भ्रातरश्चास्य सोदराः
अनर्जुना न शक्ष्यन्ति महीं भोक्तुं कथंचन
Hate tu pandave krishno bhratarashchasya sodarah
Anarjuna na shakshyanti mahim bhoktum kathanchana
133.49
तेषु नष्टेषु सर्वेषु पृथिवीयं ससागरा
अयत्नात्कौरवेयस्य वशे स्थास्यति गौतम
Teshu nashteshu sarveshu prithiviyam sasagara
Ayatnatkauraveyasya vashe sthasyati gautama
133.50
सुनीतैरिह सर्वार्थाः सिध्यन्ते नात्र संशयः
एतमर्थमहं ज्ञात्वा ततो गर्जामि गौतम
Sunitairiha sarvarthah sidhyante natra sanshayah
Etamarthamaham gyatva tato garjami gautama
133.51
त्वं तु वृद्धश्च विप्रश्च अशक्तश्चापि संयुगे
कृतस्नेहश्च पार्थेषु मोहान्मामवमन्यसे
Tvam tu vriddhashcha viprashcha ashaktashchapi sanyuge
Kritasnehashcha partheshu mohanmamavamanyase
133.52
यद्येवं वक्ष्यसे भूयो मामप्रियमिह द्विज
ततस्ते खड्गमुद्यम्य जिह्वां छेत्स्यामि दुर्मते
Yadyevam vakshyase bhuyo mamapriyamiha dvija
Tataste khadgamudyamya jihvam chhetsyami durmate
133.53
यच्चापि पाण्डवान्विप्र स्तोतुमिच्छसि संयुगे
भीषयन्सर्वसैन्यानि कौरवेयाणि दुर्मते
अत्रापि शृणु मे वाक्यं यथावद्गदतो द्विज
Yachchapi pandavanvipra stotumichchhasi sanyuge
Bhishayansarvasainyani kauraveyani durmate
Atrapi shrinu me vakyam yathavadgadato dvija
133.54
दुर्योधनश्च द्रोणश्च शकुनिर्दुर्मुखो जयः
दुःशासनो वृषसेनो मद्रराजस्त्वमेव च
सोमदत्तश्च भूरिश्च तथा द्रौणिर्विविंशतिः
Duryodhanashcha dronashcha shakunirdurmukho jayah
Duhshasano vrishaseno madrarajastvameva cha
Somadattashcha bhurishcha tatha draunirvivinshatih
133.55
तिष्ठेयुर्दंशिता यत्र सर्वे युद्धविशारदाः
जयेदेतान्रणे को नु शक्रतुल्यबलोऽप्यरिः
Tishtheyurdanshita yatra sarve yuddhavisharadah
Jayedetanrane ko nu shakratulyabalopyarih
133.56
शूराश्च हि कृतास्त्राश्च बलिनः स्वर्गलिप्सवः
धर्मज्ञा युद्धकुशला हन्युर्युद्धे सुरानपि
Shurashcha hi kritastrashcha balinah svargalipsavah
Dharmagya yuddhakushala hanyuryuddhe suranapi
133.57
एते स्थास्यन्ति संग्रामे पाण्डवानां वधार्थिनः
जयमाकाङ्क्षमाणा हि कौरवेयस्य दंशिताः
Ete sthasyanti sangrame pandavanam vadharthinah
Jayamakankshamana hi kauraveyasya danshitah
133.58
दैवायत्तमहं मन्ये जयं सुबलिनामपि
यत्र भीष्मो महाबाहुः शेते शरशताचितः
Daivayattamaham manye jayam subalinamapi
Yatra bhishmo mahabahuh shete sharashatachitah
133.59
विकर्णश्चित्रसेनश्च बाह्लीकोऽथ जयद्रथः
भूरिश्रवा जयश्चैव जलसंधः सुदक्षिणः
Vikarnashchitrasenashcha bahlikotha jayadrathah
Bhurishrava jayashchaiva jalasandhah sudakshinah
133.60
शलश्च रथिनां श्रेष्ठो भगदत्तश्च वीर्यवान्
एते चान्ये च राजानो देवैरपि सुदुर्जयाः
Shalashcha rathinam shreshtho bhagadattashcha viryavan
Ete chanye cha rajano devairapi sudurjayah
133.61
निहताः समरे शूराः पाण्डवैर्बलवत्तराः
किमन्यद्दैवसंयोगान्मन्यसे पुरुषाधम
Nihatah samare shurah pandavairbalavattarah
Kimanyaddaivasanyoganmanyase purushadhama
133.62
यांश्च तान्स्तौषि सततं दुर्योधनरिपून्द्विज
तेषामपि हताः शूराः शतशोऽथ सहस्रशः
Yanshcha tanstaushi satatam duryodhanaripundvija
Teshamapi hatah shurah shatashotha sahasrashah
133.63
क्षीयन्ते सर्वसैन्यानि कुरूणां पाण्डवैः सह
प्रभावं नात्र पश्यामि पाण्डवानां कथंचन
Kshiyante sarvasainyani kurunam pandavaih saha
Prabhavam natra pashyami pandavanam kathanchana
133.64
यांस्तान्बलवतो नित्यं मन्यसे त्वं द्विजाधम
यतिष्येऽहं यथाशक्ति योद्धुं तैः सह संयुगे
दुर्योधनहितार्थाय जयो दैवे प्रतिष्ठितः
Yanstanbalavato nityam manyase tvam dvijadhama
Yatishyeham yathashakti yoddhum taih saha sanyuge
Duryodhanahitarthaya jayo daive pratishthitah