UtshovChapter 132
132.1
संजय उवाच
द्रुपदस्यात्मजान्दृष्ट्वा कुन्तिभोजसुतांस्तथा
द्रोणपुत्रेण निहतान्राक्षसांश्च सहस्रशः
Sanjaya uvacha
Drupadasyatmajandrishtva kuntibhojasutanstatha
Dronaputrena nihatanrakshasanshcha sahasrashah
132.2
युधिष्ठिरो भीमसेनो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
युयुधानश्च संयत्ता युद्धायैव मनो दधुः
Yudhishthiro bhimaseno dhrishtadyumnashcha parshatah
Yuyudhanashcha sanyatta yuddhayaiva mano dadhuh
132.3
सोमदत्तः पुनः कुर्द्धो दृष्ट्वा सात्यकिमाहवे
महता शरवर्षेण छादयामास सर्वतः
Somadattah punah kurddho drishtva satyakimahave
Mahata sharavarshena chhadayamasa sarvatah
132.4
ततः समभवद्युद्धमतीव भयवर्धनम्
त्वदीयानां परेषां च घोरं विजयकाङ्क्षिणाम्
Tatah samabhavadyuddhamativa bhayavardhanam
Tvadiyanam paresham cha ghoram vijayakankshinam
132.5
दशभिः सात्वतस्यार्थे भीमो विव्याध कौरवम्
सोमदत्तोऽपि तं वीरं शतेन प्रत्यविध्यत
Dashabhih satvatasyarthe bhimo vivyadha kauravam
Somadattopi tam viram shatena pratyavidhyata
132.6
सात्वतस्त्वभिसंक्रुद्धः पुत्राधिभिरभिप्लुतम्
वृद्धमृद्धं गुणैः सर्वैर्ययातिमिव नाहुषम्
Satvatastvabhisankruddhah putradhibhirabhiplutam
Vriddhamriddham gunaih sarvairyayatimiva nahusham
132.7
विव्याध दशभिस्तीक्ष्णैः शरैर्वज्रनिपातिभिः
शक्त्या चैनमथाहत्य पुनर्विव्याध सप्तभिः
Vivyadha dashabhistikshnaih sharairvajranipatibhih
Shaktya chainamathahatya punarvivyadha saptabhih
132.8
ततस्तु सात्यकेरर्थे भीमसेनो नवं दृढम्
मुमोच परिघं घोरं सोमदत्तस्य मूर्धनि
Tatastu satyakerarthe bhimaseno navam dridham
Mumocha parigham ghoram somadattasya murdhani
132.9
सात्यकिश्चाग्निसंकाशं मुमोच शरमुत्तमम्
सोमदत्तोरसि क्रुद्धः सुपत्रं निशितं युधि
Satyakishchagnisankasham mumocha sharamuttamam
Somadattorasi kruddhah supatram nishitam yudhi
132.10
युगपत्पेततुरथ घोरौ परिघमार्गणौ
शरीरे सोमदत्तस्य स पपात महारथः
Yugapatpetaturatha ghorau parighamarganau
Sharire somadattasya sa papata maharathah
132.11
व्यामोहिते तु तनये बाह्लीकः समुपाद्रवत्
विसृजञ्शरवर्षाणि कालवर्षीव तोयदः
Vyamohite tu tanaye bahlikah samupadravat
Visrijansharavarshani kalavarshiva toyadah
132.12
भीमोऽथ सात्वतस्यार्थे बाह्लीकं नवभिः शरैः
पीडयन्वै महात्मानं विव्याध रणमूर्धनि
Bhimotha satvatasyarthe bahlikam navabhih sharaih
Pidayanvai mahatmanam vivyadha ranamurdhani
132.13
प्रातिपीयस्तु संक्रुद्धः शक्तिं भीमस्य वक्षसि
निचखान महाबाहुः पुरंदर इवाशनिम्
Pratipiyastu sankruddhah shaktim bhimasya vakshasi
Nichakhana mahabahuh purandara ivashanim
132.14
स तयाभिहतो भीमश्चकम्पे च मुमोह च
प्राप्य चेतश्च बलवान्गदामस्मै ससर्ज ह
Sa tayabhihato bhimashchakampe cha mumoha cha
Prapya chetashcha balavangadamasmai sasarja ha
132.15
सा पाण्डवेन प्रहिता बाह्लीकस्य शिरोऽहरत्
स पपात हतः पृथ्व्यां वज्राहत इवाद्रिराट्
Sa pandavena prahita bahlikasya shiroharat
Sa papata hatah prithvyam vajrahata ivadrirat
132.16
तस्मिन्विनिहते वीरे बाह्लीके पुरुषर्षभे
पुत्रास्तेऽभ्यर्दयन्भीमं दश दाशरथेः समाः
Tasminvinihate vire bahlike purusharshabhe
Putrastebhyardayanbhimam dasha dasharatheh samah
132.17
नाराचैर्दशभिर्भीमस्तान्निहत्य तवात्मजान्
कर्णस्य दयितं पुत्रं वृषसेनमवाकिरत्
Narachairdashabhirbhimastannihatya tavatmajan
Karnasya dayitam putram vrishasenamavakirat
132.18
ततो वृषरथो नाम भ्राता कर्णस्य विश्रुतः
जघान भीमं नाराचैस्तमप्यभ्यवधीद्बली
Tato vrisharatho nama bhrata karnasya vishrutah
Jaghana bhimam narachaistamapyabhyavadhidbali
132.19
ततः सप्त रथान्वीरः स्यालानां तव भारत
निहत्य भीमो नाराचैः शतचन्द्रमपोथयत्
Tatah sapta rathanvirah syalanam tava bharata
Nihatya bhimo narachaih shatachandramapothayat
132.20
अमर्षयन्तो निहतं शतचन्द्रं महारथम्
शकुनेर्भ्रातरो वीरा गजाक्षः शरभो विभुः
अभिद्रुत्य शरैस्तीक्ष्णैर्भीमसेनमताडयन्
Amarshayanto nihatam shatachandram maharatham
Shakunerbhrataro vira gajakshah sharabho vibhuh
Abhidrutya sharaistikshnairbhimasenamatadayan
132.21
स तुद्यमानो नाराचैर्वृष्टिवेगैरिवर्षभः
जघान पञ्चभिर्बाणैः पञ्चैवातिबलो रथान्
तान्दृष्ट्वा निहतान्वीरान्विचेलुर्नृपसत्तमाः
Sa tudyamano narachairvrishtivegairivarshabhah
Jaghana panchabhirbanaih panchaivatibalo rathan
Tandrishtva nihatanviranvichelurnripasattamah
132.22
ततो युधिष्ठिरः क्रुद्धस्तवानीकमशातयत्
मिषतः कुम्भयोनेश्च पुत्राणां च तवानघ
Tato yudhishthirah kruddhastavanikamashatayat
Mishatah kumbhayoneshcha putranam cha tavanagha
132.23
अम्बष्ठान्मालवाञ्शूरांस्त्रिगर्तान्सशिबीनपि
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय गणान्युद्धे युधिष्ठिरः
Ambashthanmalavanshuranstrigartansashibinapi
Prahinonmrityulokaya gananyuddhe yudhishthirah
132.24
अभीषाहाञ्शूरसेनान्बाह्लीकान्सवसातिकान्
निकृत्य पृथिवीं राजा चक्रे शोणितकर्दमाम्
Abhishahanshurasenanbahlikansavasatikan
Nikritya prithivim raja chakre shonitakardamam
132.25
यौधेयारट्टराजन्यमद्रकाणां गणान्युधि
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय शूरान्बाणैर्युधिष्ठिरः
Yaudheyarattarajanyamadrakanam gananyudhi
Prahinonmrityulokaya shuranbanairyudhishthirah
132.26
हताहरत गृह्णीत विध्यत व्यवकृन्तत
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो युधिष्ठिररथं प्रति
Hataharata grihnita vidhyata vyavakrintata
Ityasittumulah shabdo yudhishthiraratham prati
132.27
सैन्यानि द्रावयन्तं तं द्रोणो दृष्ट्वा युधिष्ठिरम्
चोदितस्तव पुत्रेण सायकैरभ्यवाकिरत्
Sainyani dravayantam tam drono drishtva yudhishthiram
Choditastava putrena sayakairabhyavakirat
132.28
द्रोणस्तु परमक्रुद्धो वायव्यास्त्रेण पार्थिवम्
विव्याध सोऽस्य तद्दिव्यमस्त्रमस्त्रेण जघ्निवान्
Dronastu paramakruddho vayavyastrena parthivam
Vivyadha sosya taddivyamastramastrena jaghnivan
132.29
तस्मिन्विनिहते चास्त्रे भारद्वाजो युधिष्ठिरे
वारुणं याम्यमाग्नेयं त्वाष्ट्रं सावित्रमेव च
चिक्षेप परमक्रुद्धो जिघांसुः पाण्डुनन्दनम्
Tasminvinihate chastre bharadvajo yudhishthire
Varunam yamyamagneyam tvashtram savitrameva cha
Chikshepa paramakruddho jighansuh pandunandanam
132.30
क्षिप्तानि क्षिप्यमाणानि तानि चास्त्राणि धर्मजः
जघानास्त्रैर्महाबाहुः कुम्भयोनेरवित्रसन्
Kshiptani kshipyamanani tani chastrani dharmajah
Jaghanastrairmahabahuh kumbhayoneravitrasan
132.31
सत्यां चिकीर्षमाणस्तु प्रतिज्ञां कुम्भसंभवः
प्रादुश्चक्रेऽस्त्रमैन्द्रं वै प्राजापत्यं च भारत
जिघांसुर्धर्मतनयं तव पुत्रहिते रतः
Satyam chikirshamanastu pratigyam kumbhasambhavah
Pradushchakrestramaindram vai prajapatyam cha bharata
Jighansurdharmatanayam tava putrahite ratah
132.32
पतिः कुरूणां गजसिंहगामी; विशालवक्षाः पृथुलोहिताक्षः
प्रादुश्चकारास्त्रमहीनतेजा; माहेन्द्रमन्यत्स जघान तेऽस्त्रे
Patih kurunam gajasinhagami; vishalavakshah prithulohitakshah
Pradushchakarastramahinateja; mahendramanyatsa jaghana testre
132.33
विहन्यमानेष्वस्त्रेषु द्रोणः क्रोधसमन्वितः
युधिष्ठिरवधप्रेप्सुर्ब्राह्ममस्त्रमुदैरयत्
Vihanyamaneshvastreshu dronah krodhasamanvitah
Yudhishthiravadhaprepsurbrahmamastramudairayat
132.34
ततो नाज्ञासिषं किंचिद्घोरेण तमसावृते
सर्वभूतानि च परं त्रासं जग्मुर्महीपते
Tato nagyasisham kinchidghorena tamasavrite
Sarvabhutani cha param trasam jagmurmahipate
132.35
ब्रह्मास्त्रमुद्यतं दृष्ट्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
ब्रह्मास्त्रेणैव राजेन्द्र तदस्त्रं प्रत्यवारयत्
Brahmastramudyatam drishtva kuntiputro yudhishthirah
Brahmastrenaiva rajendra tadastram pratyavarayat
132.36
ततः सैनिकमुख्यास्ते प्रशशंसुर्नरर्षभौ
द्रोणपार्थौ महेष्वासौ सर्वयुद्धविशारदौ
Tatah sainikamukhyaste prashashansurnararshabhau
Dronaparthau maheshvasau sarvayuddhavisharadau
132.37
ततः प्रमुच्य कौन्तेयं द्रोणो द्रुपदवाहिनीम्
व्यधमद्रोषताम्राक्षो वायव्यास्त्रेण भारत
Tatah pramuchya kaunteyam drono drupadavahinim
Vyadhamadroshatamraksho vayavyastrena bharata
132.38
ते हन्यमाना द्रोणेन पाञ्चालाः प्राद्रवन्भयात्
पश्यतो भीमसेनस्य पार्थस्य च महात्मनः
Te hanyamana dronena panchalah pradravanbhayat
Pashyato bhimasenasya parthasya cha mahatmanah
132.39
ततः किरीटी भीमश्च सहसा संन्यवर्तताम्
महद्भ्यां रथवंशाभ्यां परिगृह्य बलं तव
Tatah kiriti bhimashcha sahasa sannyavartatam
Mahadbhyam rathavanshabhyam parigrihya balam tava
132.40
बीभत्सुर्दक्षिणं पार्श्वमुत्तरं तु वृकोदरः
भारद्वाजं शरौघाभ्यां महद्भ्यामभ्यवर्षताम्
Bibhatsurdakshinam parshvamuttaram tu vrikodarah
Bharadvajam sharaughabhyam mahadbhyamabhyavarshatam
132.41
तौ तदा सृञ्जयाश्चैव पाञ्चालाश्च महौजसः
अन्वगच्छन्महाराज मत्स्याश्च सह सात्वतैः
Tau tada srinjayashchaiva panchalashcha mahaujasah
Anvagachchhanmaharaja matsyashcha saha satvataih
132.42
ततः सा भारती सेना वध्यमाना किरीटिना
द्रोणेन वार्यमाणास्ते स्वयं तव सुतेन च
नाशक्यन्त महाराज योधा वारयितुं तदा
Tatah sa bharati sena vadhyamana kiritina
Dronena varyamanaste svayam tava sutena cha
Nashakyanta maharaja yodha varayitum tada