UtshovChapter 130
130.1
धृतराष्ट्र उवाच
तस्मिन्प्रविष्टे दुर्धर्षे सृञ्जयानमितौजसि
अमृष्यमाणे संरब्धे का वोऽभूद्वै मतिस्तदा
Dhritarashtra uvacha
Tasminpravishte durdharshe srinjayanamitaujasi
Amrishyamane sanrabdhe ka vobhudvai matistada
130.2
दुर्योधनं तथा पुत्रमुक्त्वा शास्त्रातिगं मम
यत्प्राविशदमेयात्मा किं पार्थः प्रत्यपद्यत
Duryodhanam tatha putramuktva shastratigam mama
Yatpravishadameyatma kim parthah pratyapadyata
130.3
निहते सैन्धवे वीरे भूरिश्रवसि चैव हि
यदभ्यगान्महातेजाः पाञ्चालानपराजितः
Nihate saindhave vire bhurishravasi chaiva hi
Yadabhyaganmahatejah panchalanaparajitah
130.4
किममन्यत दुर्धर्षः प्रविष्टे शत्रुतापने
दुर्योधनश्च किं कृत्यं प्राप्तकालममन्यत
Kimamanyata durdharshah pravishte shatrutapane
Duryodhanashcha kim krityam praptakalamamanyata
130.5
के च तं वरदं वीरमन्वयुर्द्विजसत्तमम्
के चास्य पृष्ठतोऽगच्छन्वीराः शूरस्य युध्यतः
के पुरस्तादयुध्यन्त निघ्नतः शात्रवान्रणे
Ke cha tam varadam viramanvayurdvijasattamam
Ke chasya prishthatogachchhanvirah shurasya yudhyatah
Ke purastadayudhyanta nighnatah shatravanrane
130.6
मन्येऽहं पाण्डवान्सर्वान्भारद्वाजशरार्दितान्
शिशिरे कम्पमाना वै कृशा गाव इवाभिभो
Manyeham pandavansarvanbharadvajashararditan
Shishire kampamana vai krisha gava ivabhibho
130.7
प्रविश्य स महेष्वासः पाञ्चालानरिमर्दनः
कथं नु पुरुषव्याघ्रः पञ्चत्वमुपजग्मिवान्
Pravishya sa maheshvasah panchalanarimardanah
Katham nu purushavyaghrah panchatvamupajagmivan
130.8
सर्वेषु सैन्येषु च संगतेषु; रात्रौ समेतेषु महारथेषु
संलोड्यमानेषु पृथग्विधेषु; के वस्तदानीं मतिमन्त आसन्
Sarveshu sainyeshu cha sangateshu; ratrau sameteshu maharatheshu
Sanlodyamaneshu prithagvidheshu; ke vastadanim matimanta asan
130.9
हतांश्चैव विषक्तांश्च पराभूतांश्च शंससि
रथिनो विरथांश्चैव कृतान्युद्धेषु मामकान्
Hatanshchaiva vishaktanshcha parabhutanshcha shansasi
Rathino virathanshchaiva kritanyuddheshu mamakan
130.10
कथमेषां तदा तत्र पार्थानामपलायिनाम्
प्रकाशमभवद्रात्रौ कथं कुरुषु संजय
Kathamesham tada tatra parthanamapalayinam
Prakashamabhavadratrau katham kurushu sanjaya
130.11
संजय उवाच
रात्रियुद्धे तदा राजन्वर्तमाने सुदारुणे
द्रोणमभ्यद्रवन्रात्रौ पाण्डवाः सहसैनिकाः
Sanjaya uvacha
Ratriyuddhe tada rajanvartamane sudarune
Dronamabhyadravanratrau pandavah sahasainikah
130.12
ततो द्रोणः केकयांश्च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजान्
प्रेषयन्मृत्युलोकाय सर्वानिषुभिराशुगैः
Tato dronah kekayanshcha dhrishtadyumnasya chatmajan
Preshayanmrityulokaya sarvanishubhirashugaih
130.13
तस्य प्रमुखतो राजन्येऽवर्तन्त महारथाः
तान्सर्वान्प्रेषयामास परलोकाय भारत
Tasya pramukhato rajanyevartanta maharathah
Tansarvanpreshayamasa paralokaya bharata
130.14
प्रमथ्नन्तं तदा वीरं भारद्वाजं महारथम्
अभ्यवर्तत संक्रुद्धः शिबी राजन्प्रतापवान्
Pramathnantam tada viram bharadvajam maharatham
Abhyavartata sankruddhah shibi rajanpratapavan
130.15
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य पाण्डवानां महारथम्
विव्याध दशभिर्द्रोणः सर्वपारशवैः शरैः
Tamapatantam samprekshya pandavanam maharatham
Vivyadha dashabhirdronah sarvaparashavaih sharaih
130.16
तं शिबिः प्रतिविव्याध त्रिंशता निशितैः शरैः
सारथिं चास्य भल्लेन स्मयमानो न्यपातयत्
Tam shibih prativivyadha trinshata nishitaih sharaih
Sarathim chasya bhallena smayamano nyapatayat
130.17
तस्य द्रोणो हयान्हत्वा सारथिं च महात्मनः
अथास्य सशिरस्त्राणं शिरः कायादपाहरत्
Tasya drono hayanhatva sarathim cha mahatmanah
Athasya sashirastranam shirah kayadapaharat
130.18
कलिङ्गानां च सैन्येन कलिङ्गस्य सुतो रणे
पूर्वं पितृवधात्क्रुद्धो भीमसेनमुपाद्रवत्
Kalinganam cha sainyena kalingasya suto rane
Purvam pitrivadhatkruddho bhimasenamupadravat
130.19
स भीमं पञ्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिः
विशोकं त्रिभिराजघ्ने ध्वजमेकेन पत्रिणा
Sa bhimam panchabhirviddhva punarvivyadha saptabhih
Vishokam tribhirajaghne dhvajamekena patrina
130.20
कलिङ्गानां तु तं शूरं क्रुद्धं क्रुद्धो वृकोदरः
रथाद्रथमभिद्रुत्य मुष्टिनाभिजघान ह
Kalinganam tu tam shuram kruddham kruddho vrikodarah
Rathadrathamabhidrutya mushtinabhijaghana ha
130.21
तस्य मुष्टिहतस्याजौ पाण्डवेन बलीयसा
सर्वाण्यस्थीनि सहसा प्रापतन्वै पृथक्पृथक्
Tasya mushtihatasyajau pandavena baliyasa
Sarvanyasthini sahasa prapatanvai prithakprithak
130.22
तं कर्णो भ्रातरश्चास्य नामृष्यन्त महारथाः
ते भीमसेनं नाराचैर्जघ्नुराशीविषोपमैः
Tam karno bhratarashchasya namrishyanta maharathah
Te bhimasenam narachairjaghnurashivishopamaih
130.23
ततः शत्रुरथं त्यक्त्वा भीमो ध्रुवरथं गतः
ध्रुवं चास्यन्तमनिशं मुष्टिना समपोथयत्
स तथा पाण्डुपुत्रेण बलिना निहतोऽपतत्
Tatah shatruratham tyaktva bhimo dhruvaratham gatah
Dhruvam chasyantamanisham mushtina samapothayat
Sa tatha panduputrena balina nihatopatat
130.24
तं निहत्य महाराज भीमसेनो महाबलः
जयरातरथं प्राप्य मुहुः सिंह इवानदत्
Tam nihatya maharaja bhimaseno mahabalah
Jayarataratham prapya muhuh sinha ivanadat
130.25
जयरातमथाक्षिप्य नदन्सव्येन पाणिना
तलेन नाशयामास कर्णस्यैवाग्रतः स्थितम्
Jayaratamathakshipya nadansavyena panina
Talena nashayamasa karnasyaivagratah sthitam
130.26
कर्णस्तु पाण्डवे शक्तिं काञ्चनीं समवासृजत्
ततस्तामेव जग्राह प्रहसन्पाण्डुनन्दनः
Karnastu pandave shaktim kanchanim samavasrijat
Tatastameva jagraha prahasanpandunandanah
130.27
कर्णायैव च दुर्धर्षश्चिक्षेपाजौ वृकोदरः
तामन्तरिक्षे चिच्छेद शकुनिस्तैलपायिना
Karnayaiva cha durdharshashchikshepajau vrikodarah
Tamantarikshe chichchheda shakunistailapayina
130.28
ततस्तव सुता राजन्भीमस्य रथमाव्रजन्
महता शरवर्षेण छादयन्तो वृकोदरम्
Tatastava suta rajanbhimasya rathamavrajan
Mahata sharavarshena chhadayanto vrikodaram
130.29
दुर्मदस्य ततो भीमः प्रहसन्निव संयुगे
सारथिं च हयांश्चैव शरैर्निन्ये यमक्षयम्
दुर्मदस्तु ततो यानं दुष्कर्णस्यावपुप्लुवे
Durmadasya tato bhimah prahasanniva sanyuge
Sarathim cha hayanshchaiva sharairninye yamakshayam
Durmadastu tato yanam dushkarnasyavapupluve
130.30
तावेकरथमारूढौ भ्रातरौ परतापनौ
संग्रामशिरसो मध्ये भीमं द्वावभ्यधावताम्
यथाम्बुपतिमित्रौ हि तारकं दैत्यसत्तमम्
Tavekarathamarudhau bhratarau paratapanau
Sangramashiraso madhye bhimam dvavabhyadhavatam
Yathambupatimitrau hi tarakam daityasattamam
130.31
ततस्तु दुर्मदश्चैव दुष्कर्णश्च तवात्मजौ
रथमेकं समारुह्य भीमं बाणैरविध्यताम्
Tatastu durmadashchaiva dushkarnashcha tavatmajau
Rathamekam samaruhya bhimam banairavidhyatam
130.32
ततः कर्णस्य मिषतो द्रौणेर्दुर्योधनस्य च
कृपस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च पाण्डवः
Tatah karnasya mishato draunerduryodhanasya cha
Kripasya somadattasya bahlikasya cha pandavah
130.33
दुर्मदस्य च वीरस्य दुष्कर्णस्य च तं रथम्
पादप्रहारेण धरां प्रावेशयदरिंदमः
Durmadasya cha virasya dushkarnasya cha tam ratham
Padapraharena dharam praveshayadarindamah
130.34
ततः सुतौ ते बलिनौ शूरौ दुष्कर्णदुर्मदौ
मुष्टिनाहत्य संक्रुद्धो ममर्द चरणेन च
Tatah sutau te balinau shurau dushkarnadurmadau
Mushtinahatya sankruddho mamarda charanena cha
130.35
ततो हाहाकृते सैन्ये दृष्ट्वा भीमं नृपाब्रुवन्
रुद्रोऽयं भीमरूपेण धार्तराष्ट्रेषु गृध्यति
Tato hahakrite sainye drishtva bhimam nripabruvan
Rudroyam bhimarupena dhartarashtreshu gridhyati
130.36
एवमुक्त्वापलायन्त सर्वे भारत पार्थिवाः
विसंज्ञावाहयन्वाहान्न च द्वौ सह धावतः
Evamuktvapalayanta sarve bharata parthivah
Visangyavahayanvahanna cha dvau saha dhavatah
130.37
ततो बले भृशलुलिते निशामुखे; सुपूजितो नृपवृषभैर्वृकोदरः
महाबलः कमलविबुद्धलोचनो; युधिष्ठिरं नृपतिमपूजयद्बली
Tato bale bhrishalulite nishamukhe; supujito nripavrishabhairvrikodarah
Mahabalah kamalavibuddhalochano; yudhishthiram nripatimapujayadbali
130.38
ततो यमौ द्रुपदविराटकेकया; युधिष्ठिरश्चापि परां मुदं ययुः
वृकोदरं भृशमभिपूजयंश्च ते; यथान्धके प्रतिनिहते हरं सुराः
Tato yamau drupadaviratakekaya; yudhishthirashchapi param mudam yayuh
Vrikodaram bhrishamabhipujayanshcha te; yathandhake pratinihate haram surah
130.39
ततः सुतास्तव वरुणात्मजोपमा; रुषान्विताः सह गुरुणा महात्मना
वृकोदरं सरथपदातिकुञ्जरा; युयुत्सवो भृशमभिपर्यवारयन्
Tatah sutastava varunatmajopama; rushanvitah saha guruna mahatmana
Vrikodaram sarathapadatikunjara; yuyutsavo bhrishamabhiparyavarayan
130.40
ततोऽभवत्तिमिरघनैरिवावृतं; महाभये भयदमतीव दारुणम्
निशामुखे बडवृकगृध्रमोदनं; महात्मनां नृपवरयुद्धमद्भुतम्
Tatobhavattimiraghanairivavritam; mahabhaye bhayadamativa darunam
Nishamukhe badavrikagridhramodanam; mahatmanam nripavarayuddhamadbhutam