UtshovChapter 129
129.1
धृतराष्ट्र उवाच
यत्तदा प्राविशत्पाण्डूनाचार्यः कुपितो वशी
उक्त्वा दुर्योधनं सम्यङ्मम शास्त्रातिगं सुतम्
Dhritarashtra uvacha
Yattada pravishatpandunacharyah kupito vashi
Uktva duryodhanam samyanmama shastratigam sutam
129.2
प्रविश्य विचरन्तं च रणे शूरमवस्थितम्
कथं द्रोणं महेष्वासं पाण्डवाः पर्यवारयन्
Pravishya vicharantam cha rane shuramavasthitam
Katham dronam maheshvasam pandavah paryavarayan
129.3
केऽरक्षन्दक्षिणं चक्रमाचार्यस्य महात्मनः
के चोत्तरमरक्षन्त निघ्नतः शात्रवान्रणे
Kerakshandakshinam chakramacharyasya mahatmanah
Ke chottaramarakshanta nighnatah shatravanrane
129.4
नृत्यन्स रथमार्गेषु सर्वशस्त्रभृतां वरः
धूमकेतुरिव क्रुद्धः कथं मृत्युमुपेयिवान्
Nrityansa rathamargeshu sarvashastrabhritam varah
Dhumaketuriva kruddhah katham mrityumupeyivan
129.5
संजय उवाच
सायाह्ने सैन्धवं हत्वा राज्ञा पार्थः समेत्य च
सात्यकिश्च महेष्वासो द्रोणमेवाभ्यधावताम्
Sanjaya uvacha
Sayahne saindhavam hatva ragya parthah sametya cha
Satyakishcha maheshvaso dronamevabhyadhavatam
129.6
तथा युधिष्ठिरस्तूर्णं भीमसेनश्च पाण्डवः
पृथक्चमूभ्यां संसक्तौ द्रोणमेवाभ्यधावताम्
Tatha yudhishthirasturnam bhimasenashcha pandavah
Prithakchamubhyam sansaktau dronamevabhyadhavatam
129.7
तथैव नकुलो धीमान्सहदेवश्च दुर्जयः
धृष्टद्युम्नः शतानीको विराटश्च सकेकयः
मत्स्याः शाल्वेयसेनाश्च द्रोणमेव ययुर्युधि
Tathaiva nakulo dhimansahadevashcha durjayah
Dhrishtadyumnah shataniko viratashcha sakekayah
Matsyah shalveyasenashcha dronameva yayuryudhi
129.8
द्रुपदश्च तथा राजा पाञ्चालैरभिरक्षितः
धृष्टद्युम्नपिता राजन्द्रोणमेवाभ्यवर्तत
Drupadashcha tatha raja panchalairabhirakshitah
Dhrishtadyumnapita rajandronamevabhyavartata
129.9
द्रौपदेया महेष्वासा राक्षसश्च घटोत्कचः
ससेनास्तेऽभ्यवर्तन्त द्रोणमेव महाद्युतिम्
Draupadeya maheshvasa rakshasashcha ghatotkachah
Sasenastebhyavartanta dronameva mahadyutim
129.10
प्रभद्रकाश्च पाञ्चालाः षट्सहस्राः प्रहारिणः
द्रोणमेवाभ्यवर्तन्त पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्
Prabhadrakashcha panchalah shatsahasrah praharinah
Dronamevabhyavartanta puraskritya shikhandinam
129.11
तथेतरे नरव्याघ्राः पाण्डवानां महारथाः
सहिताः संन्यवर्तन्त द्रोणमेव द्विजर्षभम्
Tathetare naravyaghrah pandavanam maharathah
Sahitah sannyavartanta dronameva dvijarshabham
129.12
तेषु शूरेषु युद्धाय गतेषु भरतर्षभ
बभूव रजनी घोरा भीरूणां भयवर्धिनी
Teshu shureshu yuddhaya gateshu bharatarshabha
Babhuva rajani ghora bhirunam bhayavardhini
129.13
योधानामशिवा रौद्रा राजन्नन्तकगामिनी
कुञ्जराश्वमनुष्याणां प्राणान्तकरणी तदा
Yodhanamashiva raudra rajannantakagamini
Kunjarashvamanushyanam pranantakarani tada
129.14
तस्यां रजन्यां घोरायां नदन्त्यः सर्वतः शिवाः
न्यवेदयन्भयं घोरं सज्वालकवलैर्मुखैः
Tasyam rajanyam ghorayam nadantyah sarvatah shivah
Nyavedayanbhayam ghoram sajvalakavalairmukhaih
129.15
उलूकाश्चाप्यदृश्यन्त शंसन्तो विपुलं भयम्
विशेषतः कौरवाणां ध्वजिन्यामतिदारुणम्
Ulukashchapyadrishyanta shansanto vipulam bhayam
Visheshatah kauravanam dhvajinyamatidarunam
129.16
ततः सैन्येषु राजेन्द्र शब्दः समभवन्महान्
भेरीशब्देन महता मृदङ्गानां स्वनेन च
Tatah sainyeshu rajendra shabdah samabhavanmahan
Bherishabdena mahata mridanganam svanena cha
129.17
गजानां गर्जितैश्चापि तुरङ्गाणां च हेषितैः
खुरशब्दनिपातैश्च तुमुलः सर्वतोऽभवत्
Gajanam garjitaishchapi turanganam cha heshitaih
Khurashabdanipataishcha tumulah sarvatobhavat
129.18
ततः समभवद्युद्धं संध्यायामतिदारुणम्
द्रोणस्य च महाराज सृञ्जयानां च सर्वशः
Tatah samabhavadyuddham sandhyayamatidarunam
Dronasya cha maharaja srinjayanam cha sarvashah
129.19
तमसा चावृते लोके न प्राज्ञायत किंचन
सैन्येन रजसा चैव समन्तादुत्थितेन ह
Tamasa chavrite loke na pragyayata kinchana
Sainyena rajasa chaiva samantadutthitena ha
129.20
नरस्याश्वस्य नागस्य समसज्जत शोणितम्
नापश्याम रजो भौमं कश्मलेनाभिसंवृताः
Narasyashvasya nagasya samasajjata shonitam
Napashyama rajo bhaumam kashmalenabhisanvritah
129.21
रात्रौ वंशवनस्येव दह्यमानस्य पर्वते
घोरश्चटचटाशब्दः शस्त्राणां पततामभूत्
Ratrau vanshavanasyeva dahyamanasya parvate
Ghorashchatachatashabdah shastranam patatamabhut
129.22
नैव स्वे न परे राजन्प्राज्ञायन्त तमोवृते
उन्मत्तमिव तत्सर्वं बभूव रजनीमुखे
Naiva sve na pare rajanpragyayanta tamovrite
Unmattamiva tatsarvam babhuva rajanimukhe
129.23
भौमं रजोऽथ राजेन्द्र शोणितेन प्रशामितम्
शातकौम्भैश्च कवचैर्भूषणैश्च तमोऽभ्यगात्
Bhaumam rajotha rajendra shonitena prashamitam
Shatakaumbhaishcha kavachairbhushanaishcha tamobhyagat
129.24
ततः सा भारती सेना मणिहेमविभूषिता
द्यौरिवासीत्सनक्षत्रा रजन्यां भरतर्षभ
Tatah sa bharati sena manihemavibhushita
Dyaurivasitsanakshatra rajanyam bharatarshabha
129.25
गोमायुबडसंघुष्टा शक्तिध्वजसमाकुला
दारुणाभिरुता घोरा क्ष्वेडितोत्क्रुष्टनादिता
Gomayubadasanghushta shaktidhvajasamakula
Darunabhiruta ghora kshveditotkrushtanadita
129.26
ततोऽभवन्महाशब्दस्तुमुलो लोमहर्षणः
समावृण्वन्दिशः सर्वा महेन्द्राशनिनिस्वनः
Tatobhavanmahashabdastumulo lomaharshanah
Samavrinvandishah sarva mahendrashaninisvanah
129.27
सा निशीथे महाराज सेनादृश्यत भारती
अङ्गदैः कुण्डलैर्निष्कैः शस्त्रैश्चैवावभासिता
Sa nishithe maharaja senadrishyata bharati
Angadaih kundalairnishkaih shastraishchaivavabhasita
129.28
तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदविभूषिताः
निशायां प्रत्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः
Tatra naga rathashchaiva jambunadavibhushitah
Nishayam pratyadrishyanta megha iva savidyutah
129.29
ऋष्टिशक्तिगदाबाणमुसलप्रासपट्टिशाः
संपतन्तो व्यदृश्यन्त भ्राजमाना इवाग्नयः
Rishtishaktigadabanamusalaprasapattishah
Sampatanto vyadrishyanta bhrajamana ivagnayah
129.30
दुर्योधनपुरोवातां रथनागबलाहकाम्
वादित्रघोषस्तनितां चापविद्युद्ध्वजैर्वृताम्
Duryodhanapurovatam rathanagabalahakam
Vaditraghoshastanitam chapavidyuddhvajairvritam
129.31
द्रोणपाण्डवपर्जन्यां खड्गशक्तिगदाशनिम्
शरधारास्त्रपवनां भृशं शीतोष्णसंकुलाम्
Dronapandavaparjanyam khadgashaktigadashanim
Sharadharastrapavanam bhrisham shitoshnasankulam
129.32
घोरां विस्मापनीमुग्रां जीवितच्छिदमप्लवाम्
तां प्राविशन्नतिभयां सेनां युद्धचिकीर्षवः
Ghoram vismapanimugram jivitachchhidamaplavam
Tam pravishannatibhayam senam yuddhachikirshavah
129.33
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे महाशब्दनिनादिते
भीरूणां त्रासजनने शूराणां हर्षवर्धने
Tasminratrimukhe ghore mahashabdaninadite
Bhirunam trasajanane shuranam harshavardhane
129.34
रात्रियुद्धे तदा घोरे वर्तमाने सुदारुणे
द्रोणमभ्यद्रवन्क्रुद्धाः सहिताः पाण्डुसृञ्जयाः
Ratriyuddhe tada ghore vartamane sudarune
Dronamabhyadravankruddhah sahitah pandusrinjayah
129.35
ये ये प्रमुखतो राजन्न्यवर्तन्त महात्मनः
तान्सर्वान्विमुखांश्चक्रे कांश्चिन्निन्ये यमक्षयम्
Ye ye pramukhato rajannyavartanta mahatmanah
Tansarvanvimukhanshchakre kanshchinninye yamakshayam