UtshovChapter 126
126.1
धृतराष्ट्र उवाच
सिन्धुराजे हते तात समरे सव्यसाचिना
तथैव भूरिश्रवसि किमासीद्वो मनस्तदा
Dhritarashtra uvacha
Sindhuraje hate tata samare savyasachina
Tathaiva bhurishravasi kimasidvo manastada
126.2
दुर्योधनेन च द्रोणस्तथोक्तः कुरुसंसदि
किमुक्तवान्परं तस्मात्तन्ममाचक्ष्व संजय
Duryodhanena cha dronastathoktah kurusansadi
Kimuktavanparam tasmattanmamachakshva sanjaya
126.3
संजय उवाच
निष्टानको महानासीत्सैन्यानां तव भारत
सैन्धवं निहतं दृष्ट्वा भूरिश्रवसमेव च
Sanjaya uvacha
Nishtanako mahanasitsainyanam tava bharata
Saindhavam nihatam drishtva bhurishravasameva cha
126.4
मन्त्रितं तव पुत्रस्य ते सर्वमवमेनिरे
येन मन्त्रेण निहताः शतशः क्षत्रियर्षभाः
Mantritam tava putrasya te sarvamavamenire
Yena mantrena nihatah shatashah kshatriyarshabhah
126.5
द्रोणस्तु तद्वचः श्रुत्वा पुत्रस्य तव दुर्मनाः
मुहूर्तमिव तु ध्यात्वा भृशमार्तोऽभ्यभाषत
Dronastu tadvachah shrutva putrasya tava durmanah
Muhurtamiva tu dhyatva bhrishamartobhyabhashata
126.6
दुर्योधन किमेवं मां वाक्शरैरभिकृन्तसि
अजय्यं समरे नित्यं ब्रुवाणं सव्यसाचिनम्
Duryodhana kimevam mam vaksharairabhikrintasi
Ajayyam samare nityam bruvanam savyasachinam
126.7
एतेनैवार्जुनं ज्ञातुमलं कौरव संयुगे
यच्छिखण्ड्यवधीद्भीष्मं पाल्यमानः किरीटिना
Etenaivarjunam gyatumalam kaurava sanyuge
Yachchhikhandyavadhidbhishmam palyamanah kiritina
126.8
अवध्यं निहतं दृष्ट्वा संयुगे देवमानुषैः
तदैवाज्ञासिषमहं नेयमस्तीति भारती
Avadhyam nihatam drishtva sanyuge devamanushaih
Tadaivagyasishamaham neyamastiti bharati
126.9
यं पुंसां त्रिषु लोकेषु सर्वशूरममंस्महि
तस्मिन्विनिहते शूरे किं शेषं पर्युपास्महे
Yam punsam trishu lokeshu sarvashuramamansmahi
Tasminvinihate shure kim shesham paryupasmahe
126.10
यान्स्म तान्ग्लहते तातः शकुनिः कुरुसंसदि
अक्षान्न तेऽक्षा निशिता बाणास्ते शत्रुतापनाः
Yansma tanglahate tatah shakunih kurusansadi
Akshanna teksha nishita banaste shatrutapanah
126.11
त एते घ्नन्ति नस्तात विशिखा जयचोदिताः
यांस्तदा ख्याप्यमानांस्त्वं विदुरेण न बुध्यसे
Ta ete ghnanti nastata vishikha jayachoditah
Yanstada khyapyamananstvam vidurena na budhyase
126.12
तास्ता विलपतश्चापि विदुरस्य महात्मनः
धीरस्य वाचो नाश्रौषीः क्षेमाय वदतः शिवाः
Tasta vilapatashchapi vidurasya mahatmanah
Dhirasya vacho nashraushih kshemaya vadatah shivah
126.13
तदिदं वर्तते घोरमागतं वैशसं महत्
तस्यावमानाद्वाक्यस्य दुर्योधन कृते तव
Tadidam vartate ghoramagatam vaishasam mahat
Tasyavamanadvakyasya duryodhana krite tava
126.14
यच्च नः प्रेक्षमाणानां कृष्णामानाययः सभाम्
अनर्हतीं कुले जातां सर्वधर्मानुचारिणीम्
Yachcha nah prekshamananam krishnamanayayah sabham
Anarhatim kule jatam sarvadharmanucharinim
126.15
तस्याधर्मस्य गान्धारे फलं प्राप्तमिदं त्वया
नो चेत्पापं परे लोके त्वमर्च्छेथास्ततोऽधिकम्
Tasyadharmasya gandhare phalam praptamidam tvaya
No chetpapam pare loke tvamarchchhethastatodhikam
126.16
यच्च तान्पाण्डवान्द्यूते विषमेण विजित्य ह
प्राव्राजयस्तदारण्ये रौरवाजिनवाससः
Yachcha tanpandavandyute vishamena vijitya ha
Pravrajayastadaranye rauravajinavasasah
126.17
पुत्राणामिव चैतेषां धर्ममाचरतां सदा
द्रुह्येत्को नु नरो लोके मदन्यो ब्राह्मणब्रुवः
Putranamiva chaitesham dharmamacharatam sada
Druhyetko nu naro loke madanyo brahmanabruvah
126.18
पाण्डवानामयं कोपस्त्वया शकुनिना सह
आहृतो धृतराष्ट्रस्य संमते कुरुसंसदि
Pandavanamayam kopastvaya shakunina saha
Ahrito dhritarashtrasya sammate kurusansadi
126.19
दुःशासनेन संयुक्तः कर्णेन परिवर्धितः
क्षत्तुर्वाक्यमनादृत्य त्वयाभ्यस्तः पुनः पुनः
Duhshasanena sanyuktah karnena parivardhitah
Kshatturvakyamanadritya tvayabhyastah punah punah
126.20
यत्तत्सर्वे पराभूय पर्यवारयतार्जुनिम्
सिन्धुराजानमाश्रित्य स वो मध्ये कथं हतः
Yattatsarve parabhuya paryavarayatarjunim
Sindhurajanamashritya sa vo madhye katham hatah
126.21
कथं त्वयि च कर्णे च कृपे शल्ये च जीवति
अश्वत्थाम्नि च कौरव्य निधनं सैन्धवोऽगमत्
Katham tvayi cha karne cha kripe shalye cha jivati
Ashvatthamni cha kauravya nidhanam saindhavogamat
126.22
यद्वस्तत्सर्वराजानस्तेजस्तिग्ममुपासते
सिन्धुराजं परित्रातुं स वो मध्ये कथं हतः
Yadvastatsarvarajanastejastigmamupasate
Sindhurajam paritratum sa vo madhye katham hatah
126.23
मय्येव हि विशेषेण तथा दुर्योधन त्वयि
आशंसत परित्राणमर्जुनात्स महीपतिः
Mayyeva hi visheshena tatha duryodhana tvayi
Ashansata paritranamarjunatsa mahipatih
126.24
ततस्तस्मिन्परित्राणमलब्धवति फल्गुनात्
न किंचिदनुपश्यामि जीवितत्राणमात्मनः
Tatastasminparitranamalabdhavati phalgunat
Na kinchidanupashyami jivitatranamatmanah
126.25
मज्जन्तमिव चात्मानं धृष्टद्युम्नस्य किल्बिषे
पश्याम्यहत्वा पाञ्चालान्सह तेन शिखण्डिना
Majjantamiva chatmanam dhrishtadyumnasya kilbishe
Pashyamyahatva panchalansaha tena shikhandina
126.26
तन्मा किमभितप्यन्तं वाक्शरैरभिकृन्तसि
अशक्तः सिन्धुराजस्य भूत्वा त्राणाय भारत
Tanma kimabhitapyantam vaksharairabhikrintasi
Ashaktah sindhurajasya bhutva tranaya bharata
126.27
सौवर्णं सत्यसंधस्य ध्वजमक्लिष्टकर्मणः
अपश्यन्युधि भीष्मस्य कथमाशंससे जयम्
Sauvarnam satyasandhasya dhvajamaklishtakarmanah
Apashyanyudhi bhishmasya kathamashansase jayam
126.28
मध्ये महारथानां च यत्राहन्यत सैन्धवः
हतो भूरिश्रवाश्चैव किं शेषं तत्र मन्यसे
Madhye maharathanam cha yatrahanyata saindhavah
Hato bhurishravashchaiva kim shesham tatra manyase
126.29
कृप एव च दुर्धर्षो यदि जीवति पार्थिव
यो नागात्सिन्धुराजस्य वर्त्म तं पूजयाम्यहम्
Kripa eva cha durdharsho yadi jivati parthiva
Yo nagatsindhurajasya vartma tam pujayamyaham
126.30
यच्चापश्यं हतं भीष्मं पश्यतस्तेऽनुजस्य वै
दुःशासनस्य कौरव्य कुर्वाणं कर्म दुष्करम्
अवध्यकल्पं संग्रामे देवैरपि सवासवैः
Yachchapashyam hatam bhishmam pashyatastenujasya vai
Duhshasanasya kauravya kurvanam karma dushkaram
Avadhyakalpam sangrame devairapi savasavaih
126.31
न ते वसुंधरास्तीति तदहं चिन्तये नृप
इमानि पाण्डवानां च सृञ्जयानां च भारत
अनीकान्याद्रवन्ते मां सहितान्यद्य मारिष
Na te vasundharastiti tadaham chintaye nripa
Imani pandavanam cha srinjayanam cha bharata
Anikanyadravante mam sahitanyadya marisha
126.32
नाहत्वा सर्वपाञ्चालान्कवचस्य विमोक्षणम्
कर्तास्मि समरे कर्म धार्तराष्ट्र हितं तव
Nahatva sarvapanchalankavachasya vimokshanam
Kartasmi samare karma dhartarashtra hitam tava
126.33
राजन्ब्रूयाः सुतं मे त्वमश्वत्थामानमाहवे
न सोमकाः प्रमोक्तव्या जीवितं परिरक्षता
Rajanbruyah sutam me tvamashvatthamanamahave
Na somakah pramoktavya jivitam parirakshata
126.34
यच्च पित्रानुशिष्टोऽसि तद्वचः परिपालय
आनृशंस्ये दमे सत्ये आर्जवे च स्थिरो भव
Yachcha pitranushishtosi tadvachah paripalaya
Anrishansye dame satye arjave cha sthiro bhava
126.35
धर्मार्थकामकुशलो धर्मार्थावप्यपीडयन्
धर्मप्रधानः कार्याणि कुर्याश्चेति पुनः पुनः
Dharmarthakamakushalo dharmarthavapyapidayan
Dharmapradhanah karyani kuryashcheti punah punah
126.36
चक्षुर्मनोभ्यां संतोष्या विप्राः सेव्याश्च शक्तितः
न चैषां विप्रियं कार्यं ते हि वह्निशिखोपमाः
Chakshurmanobhyam santoshya viprah sevyashcha shaktitah
Na chaisham vipriyam karyam te hi vahnishikhopamah
126.37
एष त्वहमनीकानि प्रविशाम्यरिसूदन
रणाय महते राजंस्त्वया वाक्शल्यपीडितः
Esha tvahamanikani pravishamyarisudana
Ranaya mahate rajanstvaya vakshalyapiditah
126.38
त्वं च दुर्योधन बलं यदि शक्नोषि धारय
रात्रावपि हि योत्स्यन्ते संरब्धाः कुरुसृञ्जयाः
Tvam cha duryodhana balam yadi shaknoshi dharaya
Ratravapi hi yotsyante sanrabdhah kurusrinjayah
126.39
एवमुक्त्वा ततः प्रायाद्द्रोणः पाण्डवसृञ्जयान्
मुष्णन्क्षत्रियतेजांसि नक्षत्राणामिवांशुमान्
Evamuktva tatah prayaddronah pandavasrinjayan
Mushnankshatriyatejansi nakshatranamivanshuman