UtshovChapter 123
123.1
धृतराष्ट्र उवाच
तथा गतेषु शूरेषु तेषां मम च संजय
किं वै भीमस्तदाकार्षीत्तन्ममाचक्ष्व संजय
Dhritarashtra uvacha
Tatha gateshu shureshu tesham mama cha sanjaya
Kim vai bhimastadakarshittanmamachakshva sanjaya
123.2
संजय उवाच
विरथो भीमसेनो वै कर्णवाक्शल्यपीडितः
अमर्षवशमापन्नः फल्गुनं वाक्यमब्रवीत्
Sanjaya uvacha
Viratho bhimaseno vai karnavakshalyapiditah
Amarshavashamapannah phalgunam vakyamabravit
123.3
पुनः पुनस्तूबरक मूढ औदरिकेति च
अकृतास्त्रक मा योधीर्बाल संग्रामकातर
Punah punastubaraka mudha audariketi cha
Akritastraka ma yodhirbala sangramakatara
123.4
इति मामब्रवीत्कर्णः पश्यतस्ते धनंजय
एवं वक्ता च मे वध्यस्तेन चोक्तोऽस्मि भारत
Iti mamabravitkarnah pashyataste dhananjaya
Evam vakta cha me vadhyastena choktosmi bharata
123.5
एतद्व्रतं महाबाहो त्वया सह कृतं मया
यथैतन्मम कौन्तेय तथा तव न संशयः
Etadvratam mahabaho tvaya saha kritam maya
Yathaitanmama kaunteya tatha tava na sanshayah
123.6
तद्वधाय नरश्रेष्ठ स्मरैतद्वचनं मम
यथा भवति तत्सत्यं तथा कुरु धनंजय
Tadvadhaya narashreshtha smaraitadvachanam mama
Yatha bhavati tatsatyam tatha kuru dhananjaya
123.7
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य भीमस्यामितविक्रमः
ततोऽर्जुनोऽब्रवीत्कर्णं किंचिदभ्येत्य संयुगे
Tachchhrutva vachanam tasya bhimasyamitavikramah
Tatorjunobravitkarnam kinchidabhyetya sanyuge
123.8
कर्ण कर्ण वृथादृष्टे सूतपुत्रात्मसंस्तुत
अधर्मबुद्धे शृणु मे यत्त्वा वक्ष्यामि सांप्रतम्
Karna karna vrithadrishte sutaputratmasanstuta
Adharmabuddhe shrinu me yattva vakshyami sampratam
123.9
द्विविधं कर्म शूराणां युद्धे जयपराजयौ
तौ चाप्यनित्यौ राधेय वासवस्यापि युध्यतः
Dvividham karma shuranam yuddhe jayaparajayau
Tau chapyanityau radheya vasavasyapi yudhyatah
123.10
मुमूर्षुर्युयुधानेन विरथोऽसि विसर्जितः
यदृच्छया भीमसेनं विरथं कृतवानसि
Mumurshuryuyudhanena virathosi visarjitah
Yadrichchhaya bhimasenam viratham kritavanasi
123.11
अधर्मस्त्वेष राधेय यत्त्वं भीममवोचथाः
युद्धधर्मं विजानन्वै युध्यन्तमपलायिनम्
पूरयन्तं यथाशक्ति शूरकर्माहवे तथा
Adharmastvesha radheya yattvam bhimamavochathah
Yuddhadharmam vijananvai yudhyantamapalayinam
Purayantam yathashakti shurakarmahave tatha
123.12
पश्यतां सर्वसैन्यानां केशवस्य ममैव च
विरथो भीमसेनेन कृतोऽसि बहुशो रणे
न च त्वां परुषं किंचिदुक्तवान्पण्डुनन्दनः
Pashyatam sarvasainyanam keshavasya mamaiva cha
Viratho bhimasenena kritosi bahusho rane
Na cha tvam parusham kinchiduktavanpandunandanah
123.13
यस्मात्तु बहु रूक्षं च श्रावितस्ते वृकोदरः
परोक्षं यच्च सौभद्रो युष्माभिर्निहतो मम
Yasmattu bahu ruksham cha shravitaste vrikodarah
Paroksham yachcha saubhadro yushmabhirnihato mama
123.14
तस्मादस्यावलेपस्य सद्यः फलमवाप्नुहि
त्वया तस्य धनुश्छिन्नमात्मनाशाय दुर्मते
Tasmadasyavalepasya sadyah phalamavapnuhi
Tvaya tasya dhanushchhinnamatmanashaya durmate
123.15
तस्माद्वध्योऽसि मे मूढ सभृत्यबलवाहनः
कुरु त्वं सर्वकृत्यानि महत्ते भयमागतम्
Tasmadvadhyosi me mudha sabhrityabalavahanah
Kuru tvam sarvakrityani mahatte bhayamagatam
123.16
हन्तास्मि वृषसेनं ते प्रेक्षमाणस्य संयुगे
ये चान्येऽप्युपयास्यन्ति बुद्धिमोहेन मां नृपाः
तांश्च सर्वान्हनिष्यामि सत्येनायुधमालभे
Hantasmi vrishasenam te prekshamanasya sanyuge
Ye chanyepyupayasyanti buddhimohena mam nripah
Tanshcha sarvanhanishyami satyenayudhamalabhe
123.17
त्वां च मूढाकृतप्रज्ञमतिमानिनमाहवे
दृष्ट्वा दुर्योधनो मन्दो भृशं तप्स्यति पातितम्
Tvam cha mudhakritapragyamatimaninamahave
Drishtva duryodhano mando bhrisham tapsyati patitam
123.18
अर्जुनेन प्रतिज्ञाते वधे कर्णसुतस्य तु
महान्सुतुमुलः शब्दो बभूव रथिनां तदा
Arjunena pratigyate vadhe karnasutasya tu
Mahansutumulah shabdo babhuva rathinam tada
123.19
तस्मिन्नाकुलसंग्रामे वर्तमाने महाभये
मन्दरश्मिः सहस्रांशुरस्तं गिरिमुपागमत्
Tasminnakulasangrame vartamane mahabhaye
Mandarashmih sahasranshurastam girimupagamat
123.20
ततो राजन्हृषीकेशः संग्रामशिरसि स्थितम्
तीर्णप्रतिज्ञं बीभत्सुं परिष्वज्येदमब्रवीत्
Tato rajanhrishikeshah sangramashirasi sthitam
Tirnapratigyam bibhatsum parishvajyedamabravit
123.21
दिष्ट्या संपादिता जिष्णो प्रतिज्ञा महती त्वया
दिष्ट्या च निहतः पापो वृद्धक्षत्रः सहात्मजः
Dishtya sampadita jishno pratigya mahati tvaya
Dishtya cha nihatah papo vriddhakshatrah sahatmajah
123.22
धार्तराष्ट्रबलं प्राप्य देवसेनापि भारत
सीदेत समरे जिष्णो नात्र कार्या विचारणा
Dhartarashtrabalam prapya devasenapi bharata
Sideta samare jishno natra karya vicharana
123.23
न तं पश्यामि लोकेषु चिन्तयन्पुरुषं क्वचित्
त्वदृते पुरुषव्याघ्र य एतद्योधयेद्बलम्
Na tam pashyami lokeshu chintayanpurusham kvachit
Tvadrite purushavyaghra ya etadyodhayedbalam
123.24
महाप्रभावा बहवस्त्वया तुल्याधिकापि वा
समेताः पृथिवीपाला धार्तराष्ट्रस्य कारणात्
ते त्वां प्राप्य रणे क्रुद्धं नाभ्यवर्तन्त दंशिताः
Mahaprabhava bahavastvaya tulyadhikapi va
Sametah prithivipala dhartarashtrasya karanat
Te tvam prapya rane kruddham nabhyavartanta danshitah
123.25
तव वीर्यं बलं चैव रुद्रशक्रान्तकोपमम्
नेदृशं शक्नुयात्कश्चिद्रणे कर्तुं पराक्रमम्
यादृशं कृतवानद्य त्वमेकः शत्रुतापनः
Tava viryam balam chaiva rudrashakrantakopamam
Nedrisham shaknuyatkashchidrane kartum parakramam
Yadrisham kritavanadya tvamekah shatrutapanah
123.26
एवमेव हते कर्णे सानुबन्धे दुरात्मनि
वर्धयिष्यामि भूयस्त्वां विजितारिं हतद्विषम्
Evameva hate karne sanubandhe duratmani
Vardhayishyami bhuyastvam vijitarim hatadvisham
123.27
तमर्जुनः प्रत्युवाच प्रसादात्तव माधव
प्रतिज्ञेयं मयोत्तीर्णा विबुधैरपि दुस्तरा
Tamarjunah pratyuvacha prasadattava madhava
Pratigyeyam mayottirna vibudhairapi dustara
123.28
अनाश्चर्यो जयस्तेषां येषां नाथोऽसि माधव
त्वत्प्रसादान्महीं कृत्स्नां संप्राप्स्यति युधिष्ठिरः
Anashcharyo jayastesham yesham nathosi madhava
Tvatprasadanmahim kritsnam samprapsyati yudhishthirah
123.29
तवैव भारो वार्ष्णेय तवैव विजयः प्रभो
वर्धनीयास्तव वयं प्रेष्याश्च मधुसूदन
Tavaiva bharo varshneya tavaiva vijayah prabho
Vardhaniyastava vayam preshyashcha madhusudana
123.30
एवमुक्तः स्मयन्कृष्णः शनकैर्वाहयन्हयान्
दर्शयामास पार्थाय क्रूरमायोधनं महत्
Evamuktah smayankrishnah shanakairvahayanhayan
Darshayamasa parthaya kruramayodhanam mahat
123.31
श्रीकृष्ण उवाच
प्रार्थयन्तो जयं युद्धे प्रथितं च महद्यशः
पृथिव्यां शेरते शूराः पार्थिवास्त्वच्छरैर्हताः
Shrikrishna uvacha
Prarthayanto jayam yuddhe prathitam cha mahadyashah
Prithivyam sherate shurah parthivastvachchharairhatah
123.32
विकीर्णशस्त्राभरणा विपन्नाश्वरथद्विपाः
संछिन्नभिन्नवर्माणो वैक्लव्यं परमं गताः
Vikirnashastrabharana vipannashvarathadvipah
Sanchhinnabhinnavarmano vaiklavyam paramam gatah
123.33
ससत्त्वा गतसत्त्वाश्च प्रभया परया युताः
सजीवा इव लक्ष्यन्ते गतसत्त्वा नराधिपाः
Sasattva gatasattvashcha prabhaya paraya yutah
Sajiva iva lakshyante gatasattva naradhipah
123.34
तेषां शरैः स्वर्णपुङ्खैः शस्त्रैश्च विविधैः शितैः
वाहनैरायुधैश्चैव संपूर्णां पश्य मेदिनीम्
Tesham sharaih svarnapunkhaih shastraishcha vividhaih shitaih
Vahanairayudhaishchaiva sampurnam pashya medinim
123.35
वर्मभिश्चर्मभिर्हारैः शिरोभिश्च सकुण्डलैः
उष्णीषैर्मुकुटैः स्रग्भिश्चूडामणिभिरम्बरैः
Varmabhishcharmabhirharaih shirobhishcha sakundalaih
Ushnishairmukutaih sragbhishchudamanibhirambaraih
123.36
कण्ठसूत्रैरङ्गदैश्च निष्कैरपि च सुप्रभैः
अन्यैश्चाभरणैश्चित्रैर्भाति भारत मेदिनी
Kanthasutrairangadaishcha nishkairapi cha suprabhaih
Anyaishchabharanaishchitrairbhati bharata medini
123.37
चामरैर्व्यजनैश्चित्रैर्ध्वजैश्चाश्वरथद्विपैः
विविधैश्च परिस्तोमैरश्वानां च प्रकीर्णकैः
Chamarairvyajanaishchitrairdhvajaishchashvarathadvipaih
Vividhaishcha paristomairashvanam cha prakirnakaih
123.38
कुथाभिश्च विचित्राभिर्वरूथैश्च महाधनैः
संस्तीर्णां वसुधां पश्य चित्रपट्टैरिवावृताम्
Kuthabhishcha vichitrabhirvaruthaishcha mahadhanaih
Sanstirnam vasudham pashya chitrapattairivavritam
123.39
नागेभ्यः पतितानन्यान्कल्पितेभ्यो द्विपैः सह
सिंहान्वज्रप्रणुन्नेभ्यो गिर्यग्रेभ्य इव च्युतान्
Nagebhyah patitananyankalpitebhyo dvipaih saha
Sinhanvajrapranunnebhyo giryagrebhya iva chyutan
123.40
संस्यूतान्वाजिभिः सार्धं धरण्यां पश्य चापरान्
पदातिसादिसंघांश्च क्षतजौघपरिप्लुतान्
Sansyutanvajibhih sardham dharanyam pashya chaparan
Padatisadisanghanshcha kshatajaughapariplutan
123.41
संजय उवाच
एवं संदर्शयन्कृष्णो रणभूमिं किरीटिनः
स्वैः समेतः स मुदितः पाञ्चजन्यं व्यनादयत्
Sanjaya uvacha
Evam sandarshayankrishno ranabhumim kiritinah
Svaih sametah sa muditah panchajanyam vyanadayat