UtshovChapter 108
108.1
धृतराष्ट्र उवाच
अत्यद्भुतमहं मन्ये भीमसेनस्य विक्रमम्
यत्कर्णं योधयामास समरे लघुविक्रमम्
Dhritarashtra uvacha
Atyadbhutamaham manye bhimasenasya vikramam
Yatkarnam yodhayamasa samare laghuvikramam
108.2
त्रिदशानपि चोद्युक्तान्सर्वशस्त्रधरान्युधि
वारयेद्यो रणे कर्णः सयक्षासुरमानवान्
Tridashanapi chodyuktansarvashastradharanyudhi
Varayedyo rane karnah sayakshasuramanavan
108.3
स कथं पाण्डवं युद्धे भ्राजमानमिव श्रिया
नातरत्संयुगे तात तन्ममाचक्ष्व संजय
Sa katham pandavam yuddhe bhrajamanamiva shriya
Nataratsanyuge tata tanmamachakshva sanjaya
108.4
कथं च युद्धं भूयोऽभूत्तयोः प्राणदुरोदरे
अत्र मन्ये समायत्तो जयो वाजय एव वा
Katham cha yuddham bhuyobhuttayoh pranadurodare
Atra manye samayatto jayo vajaya eva va
108.5
कर्णं प्राप्य रणे सूत मम पुत्रः सुयोधनः
जेतुमुत्सहते पार्थान्सगोविन्दान्ससात्वतान्
Karnam prapya rane suta mama putrah suyodhanah
Jetumutsahate parthansagovindansasatvatan
108.6
श्रुत्वा तु निर्जितं कर्णमसकृद्भीमकर्मणा
भीमसेनेन समरे मोह आविशतीव माम्
Shrutva tu nirjitam karnamasakridbhimakarmana
Bhimasenena samare moha avishativa mam
108.7
विनष्टान्कौरवान्मन्ये मम पुत्रस्य दुर्नयैः
न हि कर्णो महेष्वासान्पार्थाञ्जेष्यति संजय
Vinashtankauravanmanye mama putrasya durnayaih
Na hi karno maheshvasanparthanjeshyati sanjaya
108.8
कृतवान्यानि युद्धानि कर्णः पाण्डुसुतैः सह
सर्वत्र पाण्डवाः कर्णमजयन्त रणाजिरे
Kritavanyani yuddhani karnah pandusutaih saha
Sarvatra pandavah karnamajayanta ranajire
108.9
अजय्याः पाण्डवास्तात देवैरपि सवासवैः
न च तद्बुध्यते मन्दः पुत्रो दुर्योधनो मम
Ajayyah pandavastata devairapi savasavaih
Na cha tadbudhyate mandah putro duryodhano mama
108.10
धनं धनेश्वरस्येव हृत्वा पार्थस्य मे सुतः
मधुप्रेप्सुरिवाबुद्धिः प्रपातं नावबुध्यते
Dhanam dhaneshvarasyeva hritva parthasya me sutah
Madhuprepsurivabuddhih prapatam navabudhyate
108.11
निकृत्या निकृतिप्रज्ञो राज्यं हृत्वा महात्मनाम्
जितानित्येव मन्वानः पाण्डवानवमन्यते
Nikritya nikritipragyo rajyam hritva mahatmanam
Jitanityeva manvanah pandavanavamanyate
108.12
पुत्रस्नेहाभिभूतेन मया चाप्यकृतात्मना
धर्मे स्थिता महात्मानो निकृताः पाण्डुनन्दनाः
Putrasnehabhibhutena maya chapyakritatmana
Dharme sthita mahatmano nikritah pandunandanah
108.13
शमकामः सदा पार्थो दीर्घप्रेक्षी युधिष्ठिरः
अशक्त इति मन्वानैः पुत्रैर्मम निराकृतः
Shamakamah sada partho dirghaprekshi yudhishthirah
Ashakta iti manvanaih putrairmama nirakritah
108.14
तानि दुःखान्यनेकानि विप्रकारांश्च सर्वशः
हृदि कृत्वा महाबाहुर्भीमोऽयुध्यत सूतजम्
Tani duhkhanyanekani viprakaranshcha sarvashah
Hridi kritva mahabahurbhimoyudhyata sutajam
108.15
तस्मान्मे संजय ब्रूहि कर्णभीमौ यथा रणे
अयुध्येतां युधि श्रेष्ठौ परस्परवधैषिणौ
Tasmanme sanjaya bruhi karnabhimau yatha rane
Ayudhyetam yudhi shreshthau parasparavadhaishinau
108.16
संजय उवाच
शृणु राजन्यथा वृत्तः संग्रामः कर्णभीमयोः
परस्परवधप्रेप्स्वोर्वने कुञ्जरयोरिव
Sanjaya uvacha
Shrinu rajanyatha vrittah sangramah karnabhimayoh
Parasparavadhaprepsvorvane kunjarayoriva
108.17
राजन्वैकर्तनो भीमं क्रुद्धः क्रुद्धमरिंदमम्
पराक्रान्तं पराक्रम्य विव्याध त्रिंशता शरैः
Rajanvaikartano bhimam kruddhah kruddhamarindamam
Parakrantam parakramya vivyadha trinshata sharaih
108.18
महावेगैः प्रसन्नाग्रैः शातकुम्भपरिष्कृतैः
आहनद्भरतश्रेष्ठ भीमं वैकर्तनः शरैः
Mahavegaih prasannagraih shatakumbhaparishkritaih
Ahanadbharatashreshtha bhimam vaikartanah sharaih
108.19
तस्यास्यतो धनुर्भीमश्चकर्त निशितैस्त्रिभिः
रथनीडाच्च यन्तारं भल्लेनापातयत्क्षितौ
Tasyasyato dhanurbhimashchakarta nishitaistribhih
Rathanidachcha yantaram bhallenapatayatkshitau
108.20
स काङ्क्षन्भीमसेनस्य वधं वैकर्तनो वृषः
शक्तिं कनकवैडूर्यचित्रदण्डां परामृशत्
Sa kankshanbhimasenasya vadham vaikartano vrishah
Shaktim kanakavaiduryachitradandam paramrishat
108.21
प्रगृह्य च महाशक्तिं कालशक्तिमिवापराम्
समुत्क्षिप्य च राधेयः संधाय च महाबलः
चिक्षेप भीमसेनाय जीवितान्तकरीमिव
Pragrihya cha mahashaktim kalashaktimivaparam
Samutkshipya cha radheyah sandhaya cha mahabalah
Chikshepa bhimasenaya jivitantakarimiva
108.22
शक्तिं विसृज्य राधेयः पुरंदर इवाशनिम्
ननाद सुमहानादं बलवान्सूतनन्दनः
तं च नादं ततः श्रुत्वा पुत्रास्ते हृषिताभवन्
Shaktim visrijya radheyah purandara ivashanim
Nanada sumahanadam balavansutanandanah
Tam cha nadam tatah shrutva putraste hrishitabhavan
108.23
तां कर्णभुजनिर्मुक्तामर्कवैश्वानरप्रभाम्
शक्तिं वियति चिच्छेद भीमः सप्तभिराशुगैः
Tam karnabhujanirmuktamarkavaishvanaraprabham
Shaktim viyati chichchheda bhimah saptabhirashugaih
108.24
छित्त्वा शक्तिं ततो भीमो निर्मुक्तोरगसंनिभाम्
मार्गमाण इव प्राणान्सूतपुत्रस्य मारिष
Chhittva shaktim tato bhimo nirmuktoragasannibham
Margamana iva pranansutaputrasya marisha
108.25
प्राहिणोन्नव संरब्धः शरान्बर्हिणवाससः
स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाधौतान्यमदण्डोपमान्मृधे
Prahinonnava sanrabdhah sharanbarhinavasasah
Svarnapunkhanshiladhautanyamadandopamanmridhe
108.26
कर्णोऽप्यन्यद्धनुर्गृह्य हेमपृष्ठं दुरासदम्
विकृष्य च महातेजा व्यसृजत्सायकान्नव
Karnopyanyaddhanurgrihya hemaprishtham durasadam
Vikrishya cha mahateja vyasrijatsayakannava
108.27
तान्पाण्डुपुत्रश्चिच्छेद नवभिर्नतपर्वभिः
वसुषेणेन निर्मुक्तान्नव राजन्महाशरान्
छित्त्वा भीमो महाराज नादं सिंह इवानदत्
Tanpanduputrashchichchheda navabhirnataparvabhih
Vasushenena nirmuktannava rajanmahasharan
Chhittva bhimo maharaja nadam sinha ivanadat
108.28
तौ वृषाविव नर्दन्तौ बलिनौ वाशितान्तरे
शार्दूलाविव चान्योन्यमत्यर्थं च ह्यगर्जताम्
Tau vrishaviva nardantau balinau vashitantare
Shardulaviva chanyonyamatyartham cha hyagarjatam
108.29
अन्योन्यं प्रजिहीर्षन्तावन्योन्यस्यान्तरैषिणौ
अन्योन्यमभिवीक्षन्तौ गोष्ठेष्विव महर्षभौ
Anyonyam prajihirshantavanyonyasyantaraishinau
Anyonyamabhivikshantau goshtheshviva maharshabhau
108.30
महागजाविवासाद्य विषाणाग्रैः परस्परम्
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैरन्योन्यमभिजघ्नतुः
Mahagajavivasadya vishanagraih parasparam
Sharaih purnayatotsrishtairanyonyamabhijaghnatuh
108.31
निर्दहन्तौ महाराज शरवृष्ट्या परस्परम्
अन्योन्यमभिवीक्षन्तौ कोपाद्विवृतलोचनौ
Nirdahantau maharaja sharavrishtya parasparam
Anyonyamabhivikshantau kopadvivritalochanau
108.32
प्रहसन्तौ तथान्योन्यं भर्त्सयन्तौ मुहुर्मुहुः
शङ्खशब्दं च कुर्वाणौ युयुधाते परस्परम्
Prahasantau tathanyonyam bhartsayantau muhurmuhuh
Shankhashabdam cha kurvanau yuyudhate parasparam
108.33
तस्य भीमः पुनश्चापं मुष्टौ चिच्छेद मारिष
शङ्खवर्णांश्च तानश्वान्बाणैर्निन्ये यमक्षयम्
Tasya bhimah punashchapam mushtau chichchheda marisha
Shankhavarnanshcha tanashvanbanairninye yamakshayam
108.34
तथा कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा कर्णं दुर्योधनो नृपः
वेपमान इव क्रोधाद्व्यादिदेशाथ दुर्जयम्
Tatha krichchhragatam drishtva karnam duryodhano nripah
Vepamana iva krodhadvyadideshatha durjayam
108.35
गच्छ दुर्जय राधेयं पुरा ग्रसति पाण्डवः
जहि तूबरकं क्षिप्रं कर्णस्य बलमादधत्
Gachchha durjaya radheyam pura grasati pandavah
Jahi tubarakam kshipram karnasya balamadadhat
108.36
एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा तव पुत्रस्तवात्मजम्
अभ्यद्रवद्भीमसेनं व्यासक्तं विकिरञ्शरान्
Evamuktastathetyuktva tava putrastavatmajam
Abhyadravadbhimasenam vyasaktam vikiransharan
108.37
स भीमं नवभिर्बाणैरश्वानष्टभिरर्दयत्
षड्भिः सूतं त्रिभिः केतुं पुनस्तं चापि सप्तभिः
Sa bhimam navabhirbanairashvanashtabhirardayat
Shadbhih sutam tribhih ketum punastam chapi saptabhih
108.38
भीमसेनोऽपि संक्रुद्धः साश्वयन्तारमाशुगैः
दुर्जयं भिन्नमर्माणमनयद्यमसादनम्
Bhimasenopi sankruddhah sashvayantaramashugaih
Durjayam bhinnamarmanamanayadyamasadanam
108.39
स्वलंकृतं क्षितौ क्षुण्णं चेष्टमानं यथोरगम्
रुदन्नार्तस्तव सुतं कर्णश्चक्रे प्रदक्षिणम्
Svalankritam kshitau kshunnam cheshtamanam yathoragam
Rudannartastava sutam karnashchakre pradakshinam
108.40
स तु तं विरथं कृत्वा स्मयन्नत्यन्तवैरिणम्
समाचिनोद्बाणगणैः शतघ्नीमिव शङ्कुभिः
Sa tu tam viratham kritva smayannatyantavairinam
Samachinodbanaganaih shataghnimiva shankubhih
108.41
तथाप्यतिरथः कर्णो भिद्यमानः स्म सायकैः
न जहौ समरे भीमं क्रुद्धरूपं परंतपः
Tathapyatirathah karno bhidyamanah sma sayakaih
Na jahau samare bhimam kruddharupam parantapah