UtshovChapter 100
100.1
धृतराष्ट्र उवाच
किं तस्यां मम सेनायां नासन्केचिन्महारथाः
ये तथा सात्यकिं यान्तं नैवाघ्नन्नाप्यवारयन्
Dhritarashtra uvacha
Kim tasyam mama senayam nasankechinmaharathah
Ye tatha satyakim yantam naivaghnannapyavarayan
100.2
एको हि समरे कर्म कृतवान्सत्यविक्रमः
शक्रतुल्यबलो युद्धे महेन्द्रो दानवेष्विव
Eko hi samare karma kritavansatyavikramah
Shakratulyabalo yuddhe mahendro danaveshviva
100.3
अथ वा शून्यमासीत्तद्येन यातः स सात्यकिः
एको वै बहुलाः सेनाः प्रमृद्नन्पुरुषर्षभः
Atha va shunyamasittadyena yatah sa satyakih
Eko vai bahulah senah pramridnanpurusharshabhah
100.4
कथं च युध्यमानानामपक्रान्तो महात्मनाम्
एको बहूनां शैनेयस्तन्ममाचक्ष्व संजय
Katham cha yudhyamananamapakranto mahatmanam
Eko bahunam shaineyastanmamachakshva sanjaya
100.5
संजय उवाच
राजन्सेनासमुद्योगो रथनागाश्वपत्तिमान्
तुमुलस्तव सैन्यानां युगान्तसदृशोऽभवत्
Sanjaya uvacha
Rajansenasamudyogo rathanagashvapattiman
Tumulastava sainyanam yugantasadrishobhavat
100.6
आह्णिकेषु समूहेषु तव सैन्यस्य मानद
नास्ति लोके समः कश्चित्समूह इति मे मतिः
Ahnikeshu samuheshu tava sainyasya manada
Nasti loke samah kashchitsamuha iti me matih
100.7
तत्र देवाः स्म भाषन्ते चारणाश्च समागताः
एतदन्ताः समूहा वै भविष्यन्ति महीतले
Tatra devah sma bhashante charanashcha samagatah
Etadantah samuha vai bhavishyanti mahitale
100.8
न चैव तादृशः कश्चिद्व्यूह आसीद्विशां पते
यादृग्जयद्रथवधे द्रोणेन विहितोऽभवत्
Na chaiva tadrishah kashchidvyuha asidvisham pate
Yadrigjayadrathavadhe dronena vihitobhavat
100.9
चण्डवाताभिपन्नानां समुद्राणामिव स्वनः
रणेऽभवद्बलौघानामन्योन्यमभिधावताम्
Chandavatabhipannanam samudranamiva svanah
Ranebhavadbalaughanamanyonyamabhidhavatam
100.10
पार्थिवानां समेतानां बहून्यासन्नरोत्तम
त्वद्बले पाण्डवानां च सहस्राणि शतानि च
Parthivanam sametanam bahunyasannarottama
Tvadbale pandavanam cha sahasrani shatani cha
100.11
संरब्धानां प्रवीराणां समरे दृढकर्मणाम्
तत्रासीत्सुमहाञ्शब्दस्तुमुलो लोमहर्षणः
Sanrabdhanam praviranam samare dridhakarmanam
Tatrasitsumahanshabdastumulo lomaharshanah
100.12
अथाक्रन्दद्भीमसेनो धृष्टद्युम्नश्च मारिष
नकुलः सहदेवश्च धर्मराजश्च पाण्डवः
Athakrandadbhimaseno dhrishtadyumnashcha marisha
Nakulah sahadevashcha dharmarajashcha pandavah
100.13
आगच्छत प्रहरत बलवत्परिधावत
प्रविष्टावरिसेनां हि वीरौ माधवपाण्डवौ
Agachchhata praharata balavatparidhavata
Pravishtavarisenam hi virau madhavapandavau
100.14
यथा सुखेन गच्छेतां जयद्रथवधं प्रति
तथा प्रकुरुत क्षिप्रमिति सैन्यान्यचोदयत्
तयोरभावे कुरवः कृतार्थाः स्युर्वयं जिताः
Yatha sukhena gachchhetam jayadrathavadham prati
Tatha prakuruta kshipramiti sainyanyachodayat
Tayorabhave kuravah kritarthah syurvayam jitah
100.15
ते यूयं सहिता भूत्वा तूर्णमेव बलार्णवम्
क्षोभयध्वं महावेगाः पवनाः सागरं यथा
Te yuyam sahita bhutva turnameva balarnavam
Kshobhayadhvam mahavegah pavanah sagaram yatha
100.16
भीमसेनेन ते राजन्पाञ्चाल्येन च चोदिताः
आजघ्नुः कौरवान्संख्ये त्यक्त्वासूनात्मनः प्रियान्
Bhimasenena te rajanpanchalyena cha choditah
Ajaghnuh kauravansankhye tyaktvasunatmanah priyan
100.17
इच्छन्तो निधनं युद्धे शस्त्रैरुत्तमतेजसः
स्वर्गार्थं मित्रकार्यार्थं नाभ्यरक्षन्त जीवितम्
Ichchhanto nidhanam yuddhe shastrairuttamatejasah
Svargartham mitrakaryartham nabhyarakshanta jivitam
100.18
तथैव तावका राजन्प्रार्थयन्तो महद्यशः
आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा युद्धायैवोपतस्थिरे
Tathaiva tavaka rajanprarthayanto mahadyashah
Aryam yuddhe matim kritva yuddhayaivopatasthire
100.19
तस्मिंस्तु तुमुले युद्धे वर्तमाने महाभये
हत्वा सर्वाणि सैन्यानि प्रायात्सात्यकिरर्जुनम्
Tasminstu tumule yuddhe vartamane mahabhaye
Hatva sarvani sainyani prayatsatyakirarjunam
100.20
कवचानां प्रभास्तत्र सूर्यरश्मिविचित्रिताः
दृष्टीः संख्ये सैनिकानां प्रतिजघ्नुः समन्ततः
Kavachanam prabhastatra suryarashmivichitritah
Drishtih sankhye sainikanam pratijaghnuh samantatah
100.21
तथा प्रयतमानेषु पाण्डवेयेषु निर्भयः
दुर्योधनो महाराज व्यगाहत महद्बलम्
Tatha prayatamaneshu pandaveyeshu nirbhayah
Duryodhano maharaja vyagahata mahadbalam
100.22
स संनिपातस्तुमुलस्तेषां तस्य च भारत
अभवत्सर्वसैन्यानामभावकरणो महान्
Sa sannipatastumulastesham tasya cha bharata
Abhavatsarvasainyanamabhavakarano mahan
100.23
धृतराष्ट्र उवाच
तथा गतेषु सैन्येषु तथा कृच्छ्रगतः स्वयम्
कच्चिद्दुर्योधनः सूत नाकार्षीत्पृष्ठतो रणम्
Dhritarashtra uvacha
Tatha gateshu sainyeshu tatha krichchhragatah svayam
Kachchidduryodhanah suta nakarshitprishthato ranam
100.24
एकस्य च बहूनां च संनिपातो महाहवे
विशेषतो नृपतिना विषमः प्रतिभाति मे
Ekasya cha bahunam cha sannipato mahahave
Visheshato nripatina vishamah pratibhati me
100.25
सोऽत्यन्तसुखसंवृद्धो लक्ष्म्या लोकस्य चेश्वरः
एको बहून्समासाद्य कच्चिन्नासीत्पराङ्मुखः
Sotyantasukhasanvriddho lakshmya lokasya cheshvarah
Eko bahunsamasadya kachchinnasitparanmukhah
100.26
संजय उवाच
राजन्संग्राममाश्चर्यं तव पुत्रस्य भारत
एकस्य च बहूनां च शृणुष्व गदतोऽद्भुतम्
Sanjaya uvacha
Rajansangramamashcharyam tava putrasya bharata
Ekasya cha bahunam cha shrinushva gadatodbhutam
100.27
दुर्योधनेन सहसा पाण्डवी पृतना रणे
नलिनी द्विरदेनेव समन्ताद्विप्रलोडिता
Duryodhanena sahasa pandavi pritana rane
Nalini dviradeneva samantadvipralodita
100.28
तथा सेनां कृतां दृष्ट्वा तव पुत्रेण कौरव
भीमसेनपुरोगास्तं पाञ्चालाः समुपाद्रवन्
Tatha senam kritam drishtva tava putrena kaurava
Bhimasenapurogastam panchalah samupadravan
100.29
स भीमसेनं दशभिर्माद्रीपुत्रौ त्रिभिस्त्रिभिः
विराटद्रुपदौ षड्भिः शतेन च शिखण्डिनम्
Sa bhimasenam dashabhirmadriputrau tribhistribhih
Viratadrupadau shadbhih shatena cha shikhandinam
100.30
धृष्टद्युम्नं च विंशत्या धर्मपुत्रं च सप्तभिः
केकयान्दशभिर्विद्ध्वा द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभिः
Dhrishtadyumnam cha vinshatya dharmaputram cha saptabhih
Kekayandashabhirviddhva draupadeyanstribhistribhih
100.31
शतशश्चापरान्योधान्सद्विपांश्च रथान्रणे
शरैरवचकर्तोग्रैः क्रुद्धोऽन्तक इव प्रजाः
Shatashashchaparanyodhansadvipanshcha rathanrane
Sharairavachakartograih kruddhontaka iva prajah
100.32
न संदधन्विमुञ्चन्वा मण्डलीकृतकार्मुकः
अदृश्यत रिपून्निघ्नञ्शिक्षयास्त्रबलेन च
Na sandadhanvimunchanva mandalikritakarmukah
Adrishyata ripunnighnanshikshayastrabalena cha
100.33
तस्य तान्निघ्नतः शत्रून्हेमपृष्ठं महद्धनुः
भल्लाभ्यां पाण्डवो ज्येष्ठस्त्रिधा चिच्छेद मारिष
Tasya tannighnatah shatrunhemaprishtham mahaddhanuh
Bhallabhyam pandavo jyeshthastridha chichchheda marisha
100.34
विव्याध चैनं बहुभिः सम्यगस्तैः शितैः शरैः
वर्माण्याशु समासाद्य ते भग्नाः क्षितिमाविशन्
Vivyadha chainam bahubhih samyagastaih shitaih sharaih
Varmanyashu samasadya te bhagnah kshitimavishan
100.35
ततः प्रमुदिताः पार्थाः परिवव्रुर्युधिष्ठिरम्
यथा वृत्रवधे देवा मुदा शक्रं महर्षिभिः
Tatah pramuditah parthah parivavruryudhishthiram
Yatha vritravadhe deva muda shakram maharshibhih
100.36
अथ दुर्योधनो राजा दृढमादाय कार्मुकम्
तिष्ठ तिष्ठेति राजानं ब्रुवन्पाण्डवमभ्ययात्
Atha duryodhano raja dridhamadaya karmukam
Tishtha tishtheti rajanam bruvanpandavamabhyayat
100.37
तं तथा वादिनं राजंस्तव पुत्रं महारथम्
प्रत्युद्ययुः प्रमुदिताः पाञ्चाला जयगृद्धिनः
Tam tatha vadinam rajanstava putram maharatham
Pratyudyayuh pramuditah panchala jayagriddhinah
100.38
तान्द्रोणः प्रतिजग्राह परीप्सन्युधि पाण्डवम्
चण्डवातोद्धुतान्मेघान्सजलानचलो यथा
Tandronah pratijagraha paripsanyudhi pandavam
Chandavatoddhutanmeghansajalanachalo yatha
100.39
तत्र राजन्महानासीत्संग्रामो भूरिवर्धनः
रुद्रस्याक्रीडसंकाशः संहारः सर्वदेहिनाम्
Tatra rajanmahanasitsangramo bhurivardhanah
Rudrasyakridasankashah sanharah sarvadehinam